അമ്മയുടെ പ്രായമുണ്ടായിരുന്നു അവര്ക്ക്. ചാലിങ്കാലെത്തിയപ്പോള് അവരുടെ കൂടെയിരുന്ന പെണ്കുട്ടി എണീറ്റുപോയി. നാഷണല് ഹൈവേയിലെ കുഴികളില് മാറിമാറി വീണുകൊണ്ടാ പ്രൈവറ്റ് ബസ്സ് പായുകയാണ്. തൊട്ടടുത്തുനില്ക്കുന്ന പുരുഷപ്രജകളാരും തന്നെ അവിടെ ഇരിക്കുന്നില്ലെന്നു കണ്ടപ്പോള് ഞാന് മെല്ലെ ആ സീറ്റില് സ്ഥലം പിടിച്ചു. തടുച്ചുകൊഴുത്ത കുലീനത തുളുമ്പുന്ന മുഖമുള്ള ഒരു സ്ത്രീ. അവരെന്നെ ഒന്നു നോക്കി. പിന്നെ യാതൊരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ എനിക്കിരിക്കാന് പാകത്തിന് ഒന്ന് ഒതുങ്ങിയിരുന്നുതന്നു. മുമ്പില് അമ്മയുണ്ട്. അമ്മയ്ക്ക് സീറ്റ് കിട്ടിയിരുന്നില്ല. അമ്മയൊന്നു തിരിഞ്ഞു നോക്കിയാല് വിളിച്ചിവിടെ ഇരുത്താം എന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ, റോഡിലെ കുഴികളില് വീണ് ചാഞ്ചാടുന്ന ബസ്സില് അടിതെറ്റാതിരിക്കാന് അടുത്തുള്ള സീറ്റില് ചാരി ശ്രദ്ധയോടെ നില്ക്കുകയാണമ്മ.
ബസ്സില് കുറച്ചുപേര് നില്ക്കുന്നു എന്നതൊഴിച്ചാല് വലിയ തെരക്കില്ലായിരുന്നു. റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയെകുറിച്ചും ഒരിക്കലെങ്കിലും മുഖ്യമന്ത്രി അച്ചുമ്മവന് ഈ വഴിയിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യേണ്ട അവസരം വരുന്ന ഏതാനും മാസത്തിനുള്ളില് തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലെന്നും ഒക്കെയുള്ള വിഫലചിന്തകളില് ഊളിയിട്ട് ആ സ്ത്രീയോടൊപ്പം ഞാനിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ അവരും ചിന്തിക്കുന്നത് ഈ റോഡിനെക്കുറിച്ചാവാം. കണ്ണൂര് ബോര്ഡ് വെച്ച ഒരു കെ. എസ്. ആര്. ടി. സി ബസ്സ് ഞങ്ങളെ കടന്ന് ആ കുഴികള്ക്കു മുകളിലൂടെ പറന്നുപോയി. ഞങ്ങളിരുന്ന ബസ്സ് പൊടിയാല് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അവര് മുഖം തിരിച്ച് മൂക്കുപൊത്തിയപ്പോള് മൂക്കില് ഒരു സ്വര്ണമൂക്കുത്തി തിളങ്ങുന്നതു ഞാന് കണ്ടു.
പുല്ലൂര്-പെരിയ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനടുത്തുള്ള എഞ്ചിനീയര് കുഞ്ഞമ്പുവേട്ടന്റെ ഓഫീസില് പോയതായിരുന്നു അമ്മയും ഞാനും. സമയം വൈകുന്നേരം മൂന്നുമണിയോടടുത്തിരുന്നു. ചാലിങ്കാല് ഇറക്കം ഇറങ്ങിയപ്പോള് മുതല് വളരെ യാദൃശ്ചികമായി ഞാന് ഒരു കാര്യം ശ്രദ്ധിച്ചു. മുമ്പില്, ബസ്സിന്റെ ഡോറിനു പിന്നെലെ രണ്ടാമത്തെ സീറ്റിലിരുന്ന വളരേ ആഢ്യനായിരുന്ന ഒരു വൃദ്ധന് കൂടെ കൂടെ എന്നെ തിരിഞ്ഞു നോക്കുന്നു. എഞ്ചിനീയര് കുഞ്ഞമ്പുവേട്ടനേക്കാള് ഇയാള്ക്ക് പ്രായമുണ്ടെന്ന് ഞാന് കണ്ടു പിടിച്ചു! ആരായിരിക്കും ഇയ്യാള്? ഇയാളെന്തിനായിരിക്കും എന്നെ നോക്കുന്നത്? എന്നെ അറിയുന്ന ആരെങ്കിലും? അല്ല, ആണെങ്കില് ഒന്നു ചിരിച്ചു കാണിക്കില്ലേ… ഇനി, തൊട്ടടുത്തിരിക്കുന്ന ചേച്ചിയുടെ ഭര്ത്താവായിരിക്കുമോ? ആയിരിക്കുമോ?? എന്റെ സിരകളിലൂടെ ഒരു മിന്നല് പിണര് പാഞ്ഞുപോയി…
ആല്ല, ആവാന് വഴിയില്ല. അയാള്ക്ക് നല്ല പ്രായമുണ്ട്. അടുത്തിരിക്കുന്ന ചേച്ചിക്ക് ഒരു ചേരുന്നതല്ല, അച്ഛനായിരിക്കുമോ ഇനി? മകളുടെ അടുത്ത് ഒരുത്തന് നാണമില്ലാതെ കേറിയിരിക്കുന്നത് കണ്ട് അയാള് പ്രകോപിതനായി എണീറ്റു വന്നാല് എന്തു ചെയ്യും? ഞാന് രണ്ടു കൈയും പൊക്കി മുമ്പിലെ സീറ്റിന്റെ പുറകിലെ കമ്പിയില് എല്ലാവരും കാണ്കെ തന്നെ വെച്ചു, ഇനി വയസ്സന്മൂപ്പര് ഹാലിളകി വന്നാല് എന്റെ കൈകള് ഒരു കുരുത്തക്കേടിനും കൂട്ടുനിന്നിട്ടില്ലെന്ന് പറയാന് ചുറ്റുവട്ടത്ത് നില്ക്കുന്നവരെങ്കിലും കൂടുമായിരിക്കില്ലേ…
ബസ്സ് മാവുങ്കാലെത്തി. വയോവൃദ്ധന് കഷ്ടപ്പെട്ട് എണീക്കുന്നു. ഇപ്പോള് ഈ ചേച്ചിയും ഇറങ്ങുമായിരിക്കും. ഞാന് അവര്ക്കിറങ്ങാന് പാകത്തിന് സ്ഥലം ഒരുക്കി റെഡിയാക്കി വെച്ചു. പക്ഷേ, അവര്ക്കിറങ്ങാനുള്ള ഭാവമില്ല. ഓ! അയാളുടെ ആരുമാവില്ല ഇവര്. എന്തൊക്കെ പൊട്ടത്തരങ്ങളാണ് ഞാന് ചിന്തിച്ചു കൂട്ടിയത്. പാവം വൃദ്ധന്! എന്തൊക്കെയോ തെറ്റിദ്ധരിച്ചുപോയി. പ്രായത്തെ ബഹുമാനിക്കണമായിരുന്നു. ഞാന് മനസ്സുകൊണ്ട് അയാളോട് ക്ഷമ ചോദിച്ചു.
ഇന്നിനി തിരിച്ച് ബാംഗ്ലൂരിനു പോകേണ്ടതാണ്. കാസര്ഗോഡ് നിന്നാണു ബസ്സ്. എന്റെ ചിന്തകള് മറ്റേതൊക്കെയോ മേഖലകളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ദൂരെ, അവള് ഇപ്പോള് എന്തെടുക്കുകയാവും? ചുറ്റും ടെസ്റ്റ്യൂബുകളില് നിറയെ ബാക്റ്റീരിയകളും വൈറസുമൊക്കെയായിട്ട്… ഈ പെണ്ണിന് വേറെ വല്ല ജോലിക്കും പോകാന് പാടില്ലയിരുന്നോ! എത്ര അപകടകരമാണ് ഇത്തരം ജോലികള്! ഒന്നു തെറ്റിയാല്, അറിയാതെ ഒരു സൂചി തറച്ചു കയറിയാല്!! ഞാന് മൊബൈല് എടുത്ത് കലണ്ടര് തുറന്നുവെച്ചു. അവള് കാണാം എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദിവസത്തേക്ക് ഇനിയും പത്തിരുപതു ദിവസങ്ങള് കാത്തിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആരോ ശക്തിയായി എന്റെ ചുമലില് വന്ന് ചാരിയപ്പോള് ഞാന് ഓര്മ്മകളുടെ പിടിവിട്ട് ഞെട്ടിയറിഞ്ഞു. ദേ, ആ വയോവൃദ്ധന് എന്റെ തൊട്ടരികില്!
ഇയാളപ്പോള് മാവുങ്കാലില് ഇറങ്ങിയില്ലേ! വെളുത്ത മുണ്ടും വെള്ള ഷര്ട്ടും വിലകൂടിയ കണ്ണടയും ഒക്കെ ഉള്ള അയാള് ഒരു പക്കാ മാന്യന് തന്നെ. അയാളുടെ ആ ചാരല് എനിക്കത്ര ദഹിച്ചില്ല. ഞാന് ഈര്ഷ്യയോടെ അയാളെ ഒന്നമര്ത്തി നോക്കി. അയാള് അപ്പുറത്തെ സീറ്റിന്റെ കമ്പിയേലേക്കു ചാരാന് തുടങ്ങി. ഇടയ്ക്കിടെ ഞെട്ടിത്തിരിഞ്ഞ് ഞാനിരിക്കുന്ന സീറ്റിലേക്കു നോക്കും. വെളുത്ത് സുന്ദരമായ ആ മുഖം വല്ലാതെ ചുളുക്കി വികൃതമാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. അയാള്ക്കവിടെ നില്ക്കാന് പറ്റുന്നില്ല. മനസ്സില് അയാളെന്നെ ആഞ്ഞടിക്കുന്നതും പുളിച്ച തെറിപറയുന്നതും ഞാന് അറിഞ്ഞു. ഞാന് പക്ഷേ ഒന്നുമറിയാത്ത പാവത്തെ പോലെ ചേച്ചിയോട് ചേര്ന്നിരുന്നു. ബസ്സില് രണ്ടുപേര് മാത്രമേ ഇപ്പോള് നില്ക്കുന്നുള്ളൂ. കിഴക്കുംകര സ്റ്റോപ്പില് എത്തിയപ്പോള് സ്ത്രീ റിസര്വേഷന് സീറ്റുകള് ഏകദേശം കാലിയായി. അയാള് ആ സ്ത്രീയെ വല്ലാത്ത ശക്തിയില് തോണ്ടി വിളിച്ചു. ഒരു സ്വപ്നത്തില് നിന്നെന്ന പോലെ അവര് ഞെട്ടിയറിഞ്ഞു.
“ദാ ലേഡീസ് സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവിടെ പോയി ഇരുന്നോ…”
“ഇനി അത്രല്ലേ ഉള്ളൂ, സാരമില്ല”
അയാള് വീണ്ടും അതേ വാക്യം ആവര്ത്തിച്ചു. അവരും അതേ ഉത്തരം വീണ്ടും ആവര്ത്തിച്ചു. അവര് പറഞ്ഞത് സത്യമായിരുന്നു. കിഴക്കുംകരയില് നിന്നും കാഞ്ഞങ്ങാടേക്ക് ഒരു കിലോമീറ്റര് പോലും ദൂരമില്ല. പിന്നെ ഇയാള്ക്കിതെന്തിന്റെ കേട്? ഇന്നൊരു കുടുംബകലഹം ഉറപ്പ്! ബസ്സ് കാഞ്ഞങ്ങാടെത്തി. അയാള് ആദ്യം ഇറങ്ങി, ബസ്സിന്റെ മുമ്പിലേക്ക് മാറി നിന്നു. ഞാന് തൊട്ടുപിന്നലെ ഇറങ്ങി. അയാള് എന്നെ നോക്കി. മുഖാമുഖം! ഞാന് ഒന്നു ചിരിച്ചു. ഒരു കൊച്ചു കുസൃതിയോടെ ഒന്നു കണ്ണിറുക്കി കാണിച്ച് നേരെ നടന്നു. അമ്മ പിന്നാലെ ഓടി വരുന്നുണ്ടായിരുന്നു…
ഞാന് ആലോചിക്കുകയാണ്. 24 വയസ്സുവരെ പെണ്ണിനെ കണ്ണിലുണ്ണിയെ പോലെ വളര്ത്തിക്കൊണ്ടുവന്ന ഒരു അച്ഛനും അമ്മയും അവിടെ ഉണ്ട്. ആദ്യത്തെ കുട്ടിയായ അവളുടെ വിവാഹ കാര്യത്തില് അവര്ക്ക് ഒത്തിരി പ്രതീക്ഷകള് കാണില്ലേ! സ്വപ്നങ്ങള് ഉണ്ടാവില്ലേ!! ആ പ്രതീക്ഷകള്ക്കും സ്വപ്നങ്ങള്ക്കുമിടയില് നിന്നുവേണം എനിക്കവളെ പറിച്ചെടുക്കേണ്ടത്… ആ സങ്കടപ്പുഴയില് നിത്യേന കുളിച്ചിട്ടാവണം ജീവിതകാലം മുഴുവന് അവളെന്നോടൊപ്പം കഴിയേണ്ടത്. അവര് എന്നിട്ടും മകളെ കുറ്റപ്പെടുത്തിയില്ല. “എന്തു കൈവിഷമാണ് നിനക്കവന് കലക്കിത്തന്നത്? അത്രയ്ക്കു പഞ്ചാരയാണോ അവന്” എന്നാണവര് ചോദിച്ചത്.. (ഇവിടുത്തെ പഞ്ചാരയ്ക്ക് മധുരതരമായത് എന്ന അര്ത്ഥം മാത്രം കൊടുത്താല് മതി). അവരറിയുന്നുണ്ടോ ഈ മകളെ പ്രാരംഭം മുതലേ പിന്തിരിപ്പിക്കാന് ഞാന് പെട്ട പാട്!
പ്രണയം എനിക്കു പുത്തരിയല്ല. പ്രണയത്തിന്റെ പലമുഖങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയിട്ടുമുണ്ട്. എട്ടാം ക്ലാസില് പഠിക്കുമ്പോള് കൂടെ പഠിക്കുന്ന പെണ്ണിന് പാട്ടുപുസ്തകം കൊടുത്ത് തുടങ്ങിയതാണെന്റെ പ്രണയം. തുടര്ന്നിങ്ങോട്ടുള്ള കാലം എനിക്കു ചാകര തന്നെയായിരുന്നു. പ്രേമിച്ച പല പെണ്കുട്ടികളേയും ഭംഗിയായി തന്നെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചയച്ചിട്ടുമുണ്ട്. അവരൊക്കെ നല്ല നിലയില് ജീവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ പ്രണയം, വിവാഹം എന്നതിനെ കുറിച്ചൊക്കെ ഒരു സാമാന്യസങ്കല്പം എനിക്കുണ്ട്. പക്ഷേ, ഈ മണ്ടൂസാവട്ടെ ആദ്യപ്രണനയത്തിന്റെ ത്രില്ലിലാണ്. സ്നേഹം ഒരാള്ക്കുമാത്രം കൊടുക്കാനുള്ളതാണെന്നവള് പറയുന്നു. ഇനിയൊരാള്ക്കതു ഷെയര് ചെയ്യാനവള്ക്കു വയ്യത്രേ! അതൊക്കെ അവിടെ നില്ക്കട്ടെ. ഇത്രേം പ്രായമായ (24 വയസ്സ്) ഒരു പെണ്കുട്ടി ആദ്യമായാണ് എന്നെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നു പറഞ്ഞ് അടുത്തത്. കല്യാണക്കാര്യവുമായി അമ്മ നടന്നപ്പോഴൊക്കെ കിട്ടിയതാവട്ടെ പ്ലസ്റ്റു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പതിനേഴുകാരികളെ ആയിരുന്നു. അതുവെച്ചു നോക്കുമ്പോള് എനിക്കു യോജിച്ചവള് ഇവള് തന്നെയാണ്. എന്നിട്ടും അവളോട് ഒക്കെ പറഞ്ഞ് പിന്തിരിപ്പിക്കാന് പലയാവര്ത്തി ശ്രമിച്ചതായിരുന്നു. എന്റെ ഉപദേശങ്ങള് അവളിലെ എന്നോടുള്ള ഇഷ്ടം കൂട്ടുന്നു എന്നറിഞ്ഞപ്പോള് ഞാനാ പരിപാടി നിര്ത്തി…
എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു ഇങ്ങനെ ഒരു സംഭമുണ്ടെന്ന്. ആദ്യമായി ഓജോബോര്ഡിനെ കുറിച്ച് ഞാന് കേള്ക്കുന്നത് 
കേരളത്തിലെ കോട്ടകളുടെ നാടെന്നറിയപ്പെടുന്ന കാസർഗോഡ് ജില്ലയിൽ, ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴ അറബിക്കടലുമായി ചേരുന്ന മനോഹരമായ ഒരു തുരുത്തിൽ തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന ചരിത്ര സ്മാരകമാണ് ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്കു ശേഷം ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്ന ബദനൂർ അഥവാ ഇക്കേരി രാജവംശത്തിലെ നായകന്മാർ നിർമ്മിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. മലബാർ തീരത്തെ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയാണ് ഈ കോട്ട പണിതത്. ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് ഒരു ചെറിയ കുന്നിന് മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ കോട്ടയ്ക്ക് പുരാതനമായ ഒരു ചരിത്രമുണ്ട്.. രണ്ട് ഗുഹാകവാടങ്ങൾ അടക്കം മൂന്നു വഴികൾ ഉണ്ട് കോട്ടയ്ക്ക് അകത്തേക്കു കടന്നു ചെല്ലാൻ. തകർന്നു കിടക്കുന്ന ഈ കോട്ട, മുന്നിലുള്ള പുഴയിലേക്കും, അടുത്തുള്ള അറബിക്കടലിലേക്കും, ചുറ്റുമുള്ള തെങ്ങിൻ തോപ്പുകളിലേക്കും മനോഹരമായ കാഴ്ചയൊരുക്കുന്നു. 17-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ കോട്ട ചരിത്ര-പുരാവസ്തു വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു സ്ഥലമാണ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 150 അടിയോളം ഉയരത്തിൽ ഏകദേശം 7 ഏക്കർ സ്ഥലത്ത് ചതുരാകൃതിയിൽ കോട്ട വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. കോട്ടയുടെ സ്ഥലം ഇതുവരെ അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്തിയില്ല. കൃത്യമായി കോട്ടയ്ക്ക് 7.76 ഏക്കർ സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നുവെങ്കിലും ഇതുവരെയായി അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്തി അതിർത്തി തിരിച്ചിട്ടില്ല. ബേക്കല് കോട്ടയില് നിന്നും 10 കി.മീ. അകലെയാണ് ചന്ദ്രഗിരിക്കോട്ട. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടില് നിര്മ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് കരുതുന്ന ചന്ദ്രഗിരിക്കോട്ടക്ക് ഏഴ് ഏക്കറോളം വിസ്തൃതിയുണ്ട്. ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും നീളമുള്ള നദിയാണ് ചന്ദ്രഗിരിപ്പുഴ. പുഴയില് ബോട്ടിങിന് സൗകര്യമുണ്ട്. കാസര്കോട് ടൗണില് നിന്നും ഏഴോളം കി.മീ. മാത്രമേയുള്ളൂ ചന്ദ്രഗിരിക്കോട്ടയിലേക്ക്. പുരാതനമായ കീഴൂര് ക്ഷേത്രം ഉള്ളത് സമീപത്താണ്.
പുസ്തകങ്ങള് എനിക്കിഷ്ടമാണ്. നല്ലതാണെന്നു തോന്നിയ പല പുസ്തകങ്ങളും സ്വന്തമാക്കുക എന്നത് എനിക്കേറെ സന്തോഷമുള്ള കാര്യവുമാണ്. ഇപ്പോള് കാര്യമായി ഒന്നും വായിക്കാറില്ല, ഇപ്പോളെന്നു പറഞ്ഞാല് കഴിഞ്ഞ് അഞ്ചാറു വര്ഷങ്ങളായിട്ട്. നല്ല പുസ്തകങ്ങള് കിട്ടാറില്ല; നല്ലതു തേടി കണ്ടു പിടിക്കാനുള്ള അവസരവുമില്ല. 
വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു അംഗനവാടി കവിതയാണ് മേരിക്കുണ്ടൊരു കുഞ്ഞാട് ഇംഗ്ലീഷില് Mary had a little lamb -എന്ന പേരില് 1830 -ല് സാറാ ജോസഫ് ഹേലാണിത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. അവര് തന്നെയാണ് മുഴുവനായും ഈ കവിത എഴുതിയതെന്നും അതല്ല, ആദ്യത്തെ നാലുവരി ഒഴിച്ച് ബാക്കിയുള്ളവ മാത്രമാണ് അവരെഴുതിയതെന്നും പ്രധാനമായി രണ്ട് അഭ്യൂഹങ്ങള് ഈ കവിതയുടെ രചനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിലവിലുണ്ട്. മേരി ഹട്സ് എന്നൊരാള് ഈ അംഗനവാടികവിതയുടെ കര്ത്തൃത്ത്വത്തിന് അവകാശവാദവുമായി വന്നിരുന്നെങ്കിലും ഇതു സാറാ ജോസഫ് ഹേല് തന്നെയാണെഴുതിയതെന്നു പിന്നീട് സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. 1877 -ല് തോമസ് ആല്വാ എഡിസണ് താന് കണ്ടുപിടിച്ച ഗ്രാമഫോണിലൂടെ ഈ കവിതയുടെ, ചരിത്രത്തിലാദ്യത്തെ ശബ്ദലേഖനം നടത്തുകയുണ്ടായി.
