1921-ലെ മലബാർ കുടിയാൻ സമരം (മലബാർ കലാപം): കൊളോണിയൽ-ജന്മിത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രരേഖ

1921-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് മലബാറിലെ ഏറനാട്, വള്ളുവനാട്, പൊന്നാനി, കോഴിക്കോട് താലൂക്കുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് നടന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സായുധ പ്രക്ഷോഭമാണ് മലബാർ കുടിയാൻ സമരം അഥവാ മലബാർ കലാപം (Malabar Rebellion of 1921). ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും, അവർക്ക് പൂർണ്ണ പിന്തുണ നൽകിയിരുന്ന സവർണ്ണ ജന്മിമാരുടെ കടുത്ത കാർഷിക ചൂഷണത്തിനുമെതിരെ മാപ്പിള കർഷകരും പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളും നടത്തിയ ഐതിഹാസിക പോരാട്ടമാണിത്. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉയർന്നുവന്ന ഖിലാഫത്ത്, നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ സജീവമായ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഈ സമരം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. ചൂഷിതരായ കർഷകരുടെ കോപം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ വലിയൊരു സായുധകലാപമായി മാറിയ ചരിത്രമാണ് 1921-ൽ മലബാറിൽ കണ്ടത്.¹

ചരിത്ര പശ്ചാത്തലവും കാർഷിക വ്യവസ്ഥയും

മലബാർ കലാപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ പതിനെട്ട്, പത്തൊൻപത് നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ മലബാറിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സങ്കീർണ്ണവും ചൂഷണത്തിലധിഷ്ഠിതവുമായ കാർഷിക ഭൂനിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം മലബാറിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ അവകാശം (ജന്മാവകാശം) നമ്പൂതിരി, നായർ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട പ്രമാണിമാർക്ക് നൽകി. തന്മൂലം, പരമ്പരാഗതമായി ഭൂമിയിൽ കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന മാപ്പിളമാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർഷകർ വെറും പാട്ടക്കാരായോ കുടിയാന്മാരായോ അധഃപതിച്ചു.²

ജന്മിമാർ ബ്രിട്ടീഷ് കോടതികളുടെയും പോലീസിന്റെയും പിൻബലത്തോടെ കുടിയാന്മാരെ ക്രൂരമായി ചൂഷണം ചെയ്തു. ‘മേൽച്ചാർത്ത്’ (കൂടുതൽ പണം നൽകുന്ന മറ്റൊരാൾക്ക് ഭൂമി പാട്ടത്തിന് നൽകുക), ‘പൊളിച്ചെഴുത്ത്’ (പാട്ടക്കരാർ അന്യായമായി പുതുക്കുക), ‘കുടിയിറക്കൽ’ എന്നിവ നിത്യസംഭവങ്ങളായി മാറി. കൃഷിക്കാർ രാപകലില്ലാതെ അധ്വാനിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന വിളവിന്റെ സിംഹഭാഗവും പാട്ടമായി ജന്മിമാർക്ക് നൽകേണ്ടി വന്നു. തങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായി നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾക്ക് ജന്മിമാർ നികുതിയും പൂർണ്ണ പിന്തുണയും നൽകി. സാമ്പത്തികമായ ഈ അസമത്വവും അരക്ഷിതാവസ്ഥയുമാണ് മലബാറിലെ സാധാരണക്കാരായ കർഷകരെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ച പ്രധാന ഘടകം.³

രാഷ്ട്രീയ ഉണർവ്വും ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനവും

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തന്നെ മലബാറിൽ നിരവധി കർഷക കലാപങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, 1921-ലെ സമരത്തെ വ്യത്യസ്തമാക്കിയത് അതിന് ലഭിച്ച ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പിന്തുണയാണ്. 1920-ൽ മഞ്ചേരിയിൽ വെച്ച് നടന്ന കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ പാസാക്കപ്പെട്ട കുടിയാൻ പ്രമേയം കർഷകർക്കിടയിൽ വലിയ ആവേശം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിനുപുറമെ, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം ബ്രിട്ടീഷുകാർ തുർക്കിയിലെ ഖലീഫയോട് കാണിച്ച നീതികേടിനെതിരെ ഇന്ത്യയിലുടനീളം ഉയർന്നുവന്ന ‘ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം’ മലബാറിലുമെത്തി.

1920 ഓഗസ്റ്റിൽ മഹാത്മാ ഗാന്ധിയും ഷൗക്കത്തലിയും കോഴിക്കോട് സന്ദർശിക്കുകയും നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിനും ഖിലാഫത്തിനും പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ മലബാറിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഖിലാഫത്ത് കമ്മിറ്റികളും കുടിയാൻ സംഘങ്ങളും രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. സാമ്പത്തികമായി ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്ന മാപ്പിള കർഷകർക്ക്, തങ്ങളുടെ പരാതികൾ ഉന്നയിക്കാനുള്ള ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ വേദിയായി ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം മാറി. കെ. മാധവൻ നായർ, എം. പി. നാരായണ മേനോൻ, കട്ടിലശ്ശേരി മുഹമ്മദ് മുസ്‌ലിയാർ തുടങ്ങിയ നേതാക്കൾ കർഷകരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു.⁴

കലാപത്തിന്റെ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടൽ (1921 ഓഗസ്റ്റ്)

മലബാറിലെ ഈ രാഷ്ട്രീയ ഉണർവ്വിനെ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റ് വലിയ ഭീതിയോടെയാണ് കണ്ടത്. ഖിലാഫത്ത് നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തും യോഗങ്ങൾ നിരോധിച്ചും ബ്രിട്ടീഷ് പോലീസ് ജനങ്ങളെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. സമരത്തിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള പൊട്ടിത്തെറിക്ക് കാരണമായത് 1921 ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് തിരൂരങ്ങാടിയിൽ നടന്ന സംഭവങ്ങളാണ്.

ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ് ഇ. എഫ്. തോമസിന്റെയും എ. എസ്. പി. റൗളിയുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ സായുധരായ ബ്രിട്ടീഷ് പോലീസ് തിരൂരങ്ങാടി വലിയ പള്ളി വളയുകയും ആലി മുസ്‌ലിയാരെയും മറ്റ് ഖിലാഫത്ത് നേതാക്കളെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. പള്ളിയിൽ പോലീസ് അതിക്രമിച്ചു കയറിയെന്ന വാർത്ത നാടെങ്ങും കാട്ടുതീ പോലെ പടർന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് സമാധാനപരമായി വിവരങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാൻ എത്തിയ നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ പോലീസ് വിവേചനരഹിതമായി വെടിയുതിർത്തു. നിരവധി പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഈ സംഭവമാണ് കുടിയാൻ പ്രക്ഷോഭത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ സായുധ കലാപത്തിലേക്ക് (Armed Rebellion) വഴിതിരിച്ചുവിട്ടത്.⁵

സമാന്തര ഭരണകൂടവും പോരാട്ടങ്ങളും

തിരൂരങ്ങാടിയിലെ വെടിവെപ്പിന് ശേഷം സമരം മറ്റ് താലൂക്കുകളിലേക്കും അതിവേഗം വ്യാപിച്ചു. ജനങ്ങളുടെ കോപം പ്രധാനമായും തിരിഞ്ഞത് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായ പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകൾ, ട്രഷറികൾ, കോടതികൾ, റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് നേരെയും, കർഷകരെ ചൂഷണം ചെയ്തിരുന്ന ജന്മിമാർക്ക് നേരെയുമായിരുന്നു. ജന്മിമാരുടെ വീടുകൾ ആക്രമിച്ച കലാപകാരികൾ, കുടിയാന്മാരെ ബാധിക്കുന്ന ആധാരങ്ങളും പാട്ടച്ചീട്ടുകളും തീയിട്ടു നശിപ്പിച്ചു. ഇത് സമരത്തിന്റെ കർഷക സ്വഭാവത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സമരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ അധ്യായം വാരിയംകുന്നത്ത് കുഞ്ഞഹമ്മദ് ഹാജിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഏറനാട്ടിൽ സ്ഥാപിതമായ ‘സമാന്തര ഭരണകൂടം’ (Parallel Government) ആണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ നാമമാത്രമായി അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഒരു സ്വതന്ത്ര മലയാള രാജ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആറുമാസത്തോളം നീണ്ടുനിന്ന ഈ ഭരണത്തിൽ ഹാജി സ്വന്തമായി പാസ്പോർട്ട് സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തുകയും നികുതി പിരിക്കുകയും ചെയ്തു. നിർണ്ണായകമായ ഒരു കാര്യം, ഹിന്ദുക്കൾക്കും അവരുടെ ആരാധനാലയങ്ങൾക്കും യാതൊരുവിധ ഉപദ്രവവും ഉണ്ടാകരുതെന്നും, കൊള്ളിവെപ്പും പിടിച്ചുപറിയും പാടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കർശനമായ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു എന്നതാണ്. ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കും അവരെ സഹായിക്കുന്നവർക്കും (അവർ ഹിന്ദുക്കളായാലും മുസ്ലീങ്ങളായാലും) എതിരെ മാത്രമായിരുന്നു ഹാജിയുടെ പോരാട്ടം.⁶

സമരത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവാദങ്ങൾ

മലബാർ കലാപത്തിന്റെ ചരിത്രവിലയിരുത്തലുകൾ എക്കാലത്തും വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. ഈ സമരത്തെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത വീക്ഷണകോണുകളിലൂടെയാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ നോക്കിക്കാണുന്നത്:

1. കർഷക പ്രക്ഷോഭം: ഇ. എം. എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും കെ. എൻ. പണിക്കരെയും പോലുള്ള ഇടതുപക്ഷ-പുരോഗമന ചരിത്രകാരന്മാർ ഇതൊരു സമ്പൂർണ്ണ കാർഷിക വിപ്ലവമായാണ് കാണുന്നത്. ജന്മിമാരുടെ ചൂഷണത്തിനെതിരെ ഭൂമിക്കുവേണ്ടി നടന്ന വർഗ്ഗസമരമായിരുന്നു ഇത്.

2. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം: ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരെ ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാർ ആയുധമെടുത്ത് പോരാടിയ ഒരു ഉജ്ജ്വല ദേശീയ പ്രക്ഷോഭമായി ഇതിനെ വിലയിരുത്തുന്നവരുണ്ട്.

3. വർഗ്ഗീയ കലാപം: ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകളും ചില വലതുപക്ഷ ചരിത്രകാരന്മാരും ഇതിനെ ഒരു വർഗ്ഗീയ കലാപമായി (Communal Riot) ചിത്രീകരിക്കുന്നു. കലാപത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ, സമരം ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം അടിച്ചമർത്തുകയും നേതാക്കൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ചിലയിടങ്ങളിൽ കലാപം വഴിമാറിപ്പോവുകയും, ബ്രിട്ടീഷുകാരെ സഹായിച്ചുവെന്നാരോപിച്ച് ചില ഹിന്ദുക്കൾ ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനത്തിന് ഇരയാകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, സമരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന കാരണം വർഗ്ഗീയതയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് കാർഷികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ അസംതൃപ്തിയായിരുന്നു എന്നതാണ് ആധുനിക ചരിത്രഗവേഷണങ്ങൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.⁷

ബ്രിട്ടീഷ് അടിച്ചമർത്തലും വാഗൺ ട്രാജഡിയും

കലാപം നിയന്ത്രണാതീതമായതോടെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ മലബാറിൽ മാർഷൽ ലോ (പട്ടാള നിയമം) പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഗൂർഖ റജിമെന്റുകളെയും പ്രത്യേക മലബാർ പോലീസിനെയും (Malabar Special Police – MSP) രംഗത്തിറക്കി അതിക്രൂരമായാണ് അവർ സമരത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത്. പതിനായിരക്കണക്കിന് മാപ്പിളമാരെ കൊന്നൊടുക്കുകയും സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ ഏറ്റവും ഭയാനകമായ മുഖമായിരുന്നു 1921 നവംബർ 20-ന് നടന്ന ‘വാഗൺ ട്രാജഡി’ (Wagon Tragedy). തിരൂരിൽ നിന്നും കോയമ്പത്തൂരിലെ പോത്തന്നൂരിലേക്ക് 90-ലധികം വരുന്ന മാപ്പിള തടവുകാരെ വായുസഞ്ചാരമില്ലാത്ത ഒരു ഇരുമ്പ് ഗുഡ്സ് വാഗണിൽ അടച്ചുപൂട്ടി കൊണ്ടുപോയി. ശ്വാസം കിട്ടാതെയും പരസ്പരം കടിച്ചുമാന്തിയും 67 പേർ ആ ദുരന്തത്തിൽ ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ക്രൂരതയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ജാലിയൻവാലാബാഗിന് തുല്യമായ സംഭവമാണിത്.⁸

1922 ജനുവരിയോടെ വാരിയംകുന്നത്ത് കുഞ്ഞഹമ്മദ് ഹാജിയെയും ആലി മുസ്‌ലിയാരെയും ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം പിടികൂടി വെടിവെച്ചും തൂക്കിയും കൊലപ്പെടുത്തി. ആയിരക്കണക്കിന് സമരക്കാരെ ആൻഡമാൻ ദ്വീപുകളിലേക്ക് നാടുകടത്തി. ഇതോടെ മലബാർ കലാപത്തിന് അവസാനമായി.

ഉപസംഹാരം

1921-ലെ മലബാർ കുടിയാൻ സമരം പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും കേരളത്തിന്റെ ഭാവി രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക പരിണാമങ്ങളിൽ അത് വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. കാർഷിക പ്രശ്നങ്ങൾ കേവലം സാമ്പത്തികമല്ല, മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയമാണെന്ന് ഈ സമരം തെളിയിച്ചു. രക്തരൂക്ഷിതമായ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഫലമായാണ് മലബാറിലെ കുടിയാന്മാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പഠിക്കാൻ സർക്കാർ തയ്യാറായതും 1929-ൽ മലബാർ കുടിയായ്മ നിയമം (Malabar Tenancy Act) പാസാക്കിയതും. ജന്മിത്വത്തിന് ഏറ്റ ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു ഇത്. ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിനും പിന്നീട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനും മലബാറിൽ അടിത്തറ പാകിയതും 1921-ലെ സമരത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രമായി ഉയർന്നുവന്ന കാർഷിക ബോധമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് തോക്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ നെഞ്ചുവിരിച്ചുനിന്ന ആ സാധാരണ കർഷകർ കേരള ചരിത്രത്തിലെ മായാത്ത അധ്യായമാണ്.

അനുബന്ധം (Appendices)

അനുബന്ധം 1: മലബാറിലെ പ്രധാന കാർഷിക/മാപ്പിള കലാപങ്ങൾ (19-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ)

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാത്രം മലബാറിൽ മുപ്പതിലധികം ചെറിയ കർഷക കലാപങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• പന്തലൂർ ഏറനാട് കലാപം (1836): കാർഷിക ചൂഷണത്തിനെതിരെ നടന്ന ആദ്യത്തെ സംഘടിത പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലൊന്ന്.

• മഞ്ചേരി കലാപം (1849): ജന്മിമാർക്കെതിരെ മഞ്ചേരിയിൽ നടന്ന വലിയ സായുധ പോരാട്ടം.

• എച്ച്. വി. കൊണോലിയുടെ വധം (1855): കലാപങ്ങളെ ക്രൂരമായി അടിച്ചമർത്തിയ ബ്രിട്ടീഷ് കളക്ടർ കൊണോലിയെ മാപ്പിള പോരാളികൾ കൊലപ്പെടുത്തി.

• മഞ്ചേരി ക്ഷേത്ര കലാപം (1896): കടുത്ത ജന്മിത്വ ചൂഷണത്തിനെതിരെ കർഷകർ നടത്തിയ പോരാട്ടം.

• മലബാർ മഹാകലാപം (1921): മുൻകാല കലാപങ്ങളുടെയും ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും തുടർച്ചയായ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സായുധ പ്രക്ഷോഭം.

അനുബന്ധം 2: മലബാർ കലാപത്തിലെ പ്രധാന നേതാക്കൾ

• വാരിയംകുന്നത്ത് കുഞ്ഞഹമ്മദ് ഹാജി (1883 – 1922): കലാപത്തിന്റെ പ്രധാന സൈനിക നേതാവ്. ഏറനാട്ടിൽ സമാന്തര ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചു. 1922 ജനുവരി 20-ന് ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം മലപ്പുറത്ത് വെച്ച് വെടിവെച്ചു കൊന്നു.

• ആലി മുസ്‌ലിയാർ (1861 – 1922): തിരൂരങ്ങാടി പള്ളിയിലെ പ്രമുഖ മതപണ്ഡിതൻ, ഖിലാഫത്ത് നേതാവ്. ആത്മീയവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നേതൃത്വം നൽകി. കോയമ്പത്തൂർ ജയിലിൽ വെച്ച് തൂക്കിലേറ്റി.

• എം. പി. നാരായണ മേനോൻ (1887 – 1980): കുടിയാൻ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുൻനിര നേതാവ്. ഹിന്ദു-മുസ്ലീം ഐക്യം നിലനിർത്താൻ ശ്രമിച്ച അദ്ദേഹം, മാപ്പിളമാരെ സഹായിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് ബ്രിട്ടീഷുകാരാൽ ജീവപര്യന്തം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

• കട്ടിലശ്ശേരി മുഹമ്മദ് മുസ്‌ലിയാർ (1882 – 1943): മലബാറിലെ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും ഖിലാഫത്തിന്റെയും പ്രധാന സംഘാടകൻ.

• ചെമ്പ്രശ്ശേരി തങ്ങൾ: കലാപത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ ആത്മീയ നേതാക്കളിലൊരാൾ, ഹാജിയോടൊപ്പം സമാന്തര ഭരണത്തിൽ പങ്കുവഹിച്ചു. വെടിവെച്ചുകൊല്ലപ്പെട്ടു.

അവലംബം (References/Bibliography)

1. Panikkar, K. N. (1989). Against Lord and State: Religion and Peasant Uprisings in Malabar, 1836-1921. New Delhi: Oxford University Press. (ജന്മി-കുടിയാൻ ബന്ധങ്ങളെയും സമരത്തിന്റെ കാർഷിക സ്വഭാവത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആധികാരിക പഠനം).¹

2. Logan, William. (1887). Malabar Manual. Madras: Government Press. (മലബാറിലെ ഭൂനിയമങ്ങളും കർഷകരുടെ അവസ്ഥയും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഗസറ്റിയർ).²

3. Namboodiripad, E. M. S. (1943). A Short History of the Peasant Movement in Kerala. Bombay: Peoples Publishing House. (മലബാർ കലാപത്തെ വർഗ്ഗസമരമായി വിലയിരുത്തുന്ന ഇടതുപക്ഷ കാഴ്ചപ്പാട്).³

4. Madhavan Nair, K. (1971). Malabar Kalapam (The Malabar Rebellion). Calicut: Mathrubhumi Books. (കലാപത്തിന്റെ ദൃക്സാക്ഷിയും കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായ കെ. മാധവൻ നായരുടെ വിപുലമായ ചരിത്രരേഖ).⁴

5. Hitchcock, R. H. (1925). Peasant Revolt in Malabar: A History of the Malabar Rebellion, 1921. Madras: Government Press. (ബ്രിട്ടീഷ് പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയുള്ള സമര ചരിത്രവും അടിച്ചമർത്തലും).⁵

6. Dale, Stephen Frederic. (1980). The Mappilas of Malabar 1498-1922: Islamic Society on the South Asian Frontier. Oxford: Clarendon Press. (മാപ്പിളമാരുടെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും ഖിലാഫത്ത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ രൂപീകരണവും).⁶

7. Wood, Conrad. (1987). The Moplah Rebellion and Its Genesis. New Delhi: People’s Publishing House. (സമരത്തിന്റെ വർഗ്ഗീയ-കാർഷിക മാനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സന്തുലിതമായ വിശകലനം).⁷

8. Gangadhara Menon, M. (1989). Malabar Rebellion, 1921-1922. Vohra Publishers. (വാഗൺ ട്രാജഡി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ക്രൂരതകളുടെ വിശദമായ വിവരണം).⁸