കാസർഗോഡ് കർഷകത്തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭം (1950): സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കേരളത്തിലെ ഭൂമിക്കും അവകാശങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ഇതിഹാസ പോരാട്ടം

1947-ൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് അടിത്തറ പാകിയ നിരവധി കാർഷിക-തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് ഉത്തര മലബാർ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകവും എന്നാൽ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള പഠനം അർഹിക്കുന്നതുമായ ഒന്നാണ് 1950-കളിലെ കാസർഗോഡ് കർഷകത്തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭം. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ നിന്ന് രാജ്യം സ്വതന്ത്രമായെങ്കിലും, ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം അനുഭവിച്ചിരുന്ന പ്രാദേശിക ജന്മിമാരുടെയും നാടുവാഴികളുടെയും അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ കാസർഗോഡെ, പ്രത്യേകിച്ച് കാഞ്ഞങ്ങാട്, നീലേശ്വരം, മടിക്കൈ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സാധാരണക്കാരായ കർഷകരും കർഷകത്തൊഴിലാളികളും നടത്തിയ ജീവന്മരണ പോരാട്ടമായിരുന്നു ഇത്. തങ്ങൾക്ക് കൃഷി ചെയ്യാൻ സ്വന്തമായി ഭൂമി വേണമെന്നും, അമിതമായ പാട്ടം ഒഴിവാക്കണമെന്നും, ന്യായമായ കൂലി ലഭിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ട് മർദ്ദകരായ പോലീസിനെതിരെ അവർ നടത്തിയ ഈ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.¹

ഈ ലേഖനം 1950-ലെ കാസർഗോഡ് കർഷക പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലം, കാരണങ്ങൾ, സമരത്തിന്റെ ഗതി, അത് കേരള സമൂഹത്തിലുണ്ടാക്കിയ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ ആധികാരികമായി പരിശോധിക്കുന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാസർഗോഡിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം

1947-ൽ അധികാരം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, കാസർഗോഡ് മേഖലയിലെ അടിസ്ഥാന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ അത് യാതൊരു മാറ്റവും വരുത്തിയിരുന്നില്ല. ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ കാസർഗോഡ് അന്ന് മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലുള്ള ‘സൗത്ത് കാനറ’ (ദക്ഷിണ കന്നഡ) ജില്ലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. മലബാർ ജില്ലയുമായി അതിർത്തി പങ്കിട്ടിരുന്ന ഈ പ്രദേശത്ത് ഭാഷാപരവും സാംസ്കാരികവുമായ വൈവിധ്യങ്ങൾ ഏറെയുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും, കാർഷിക വ്യവസ്ഥ പൂർണ്ണമായും ഫ്യൂഡൽ ജന്മിമാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.

നീലേശ്വരം രാജാക്കന്മാരും, മറ്റ് നമ്പൂതിരി-നായർ പ്രമാണിമാരും കാസർഗോഡ്, കാഞ്ഞങ്ങാട് താലൂക്കുകളിലെ ആയിരക്കണക്കിന് ഏക്കർ ഭൂമിയുടെ ഉടമകളായിരുന്നു. ‘ചാൽഗേണി’, ‘മൂലഗേണി’, ‘വെറുംപാട്ടം’, ‘കുഴിക്കാണപ്പാട്ടം’ തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണമായ ഭൂവുടമസ്ഥാ സമ്പ്രദായങ്ങളിലൂടെയാണ് അവർ കർഷകരെ ചൂഷണം ചെയ്തിരുന്നത്. കൃഷിഭൂമിയിൽ പണിയെടുക്കുന്ന കർഷകത്തൊഴിലാളികൾക്ക് ഭൂമിയുടെ മേൽ യാതൊരു അവകാശവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വിളവിന്റെ സിംഹഭാഗവും ‘പാട്ടം’ ആയി ജന്മിമാർക്ക് നൽകേണ്ടി വന്നു. ഇതിനുപുറമെ ദളിത്-പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളിൽ പെട്ട തൊഴിലാളികൾ ജന്മിമാരുടെ വീടുകളിൽ പ്രതിഫലമില്ലാതെ ‘ഊഴിയം’ (സൗജന്യ വേല) ചെയ്യാനും നിർബന്ധിതരായിരുന്നു.²

ഈ കടുത്ത ചൂഷണത്തിനെതിരെ 1930-കളുടെ അവസാനം മുതൽ തന്നെ കർഷക സംഘങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1941-ലെ കയ്യൂർ സമരം, 1946-ലെ കരിവെള്ളൂർ സമരം എന്നിവ ഇതിന്റെ ആദ്യകാല പ്രതിഫലനങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ 1950-ഓടെ ഈ സമരം ഒരു പുതിയ തലത്തിലേക്ക് കടന്നു.

ഗ്രന്ഥശാലകളുടെയും വായനശാലകളുടെയും സ്വാധീനം

കാസർഗോഡെയും കാഞ്ഞങ്ങാട്ടെയും കർഷക പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് ആശയപരമായ അടിത്തറ നൽകിയത് അക്കാലത്ത് ഗ്രാമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉയർന്നുവന്ന വായനശാലകളും ഗ്രന്ഥശാലകളുമാണ്. വെറുമൊരു വായനാസ്ഥലം എന്നതിലുപരി, ഗ്രാമീണർക്ക് ലോകവിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിനും, രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നതിനുമുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളായി അവ മാറി.

പത്രങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും വായിച്ചുകേൾക്കുന്നതിലൂടെ തൊഴിലാളികൾക്കിടയിൽ വർഗ്ഗബോധം രൂപപ്പെട്ടു. ലോകമെമ്പാടും നടക്കുന്ന വിമോചന പോരാട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവർ അറിഞ്ഞു. കാഞ്ഞങ്ങാട്, മടിക്കൈ, പടന്ന തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ വായനശാലാ പ്രവർത്തകരും സാക്ഷരതാ പ്രവർത്തകരുമാണ് കർഷകരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നത്. സാംസ്കാരിക ഉണർവ്വും രാഷ്ട്രീയ ബോധവും പരസ്പരം ഇഴചേർന്നാണ് 1950-കളിലെ പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് ഇന്ധനം പകർന്നത്.³

1948-1950 കാലഘട്ടം: കൽക്കത്താ തീസിസും ഭരണകൂട ഭീകരതയും

1947-ൽ കോൺഗ്രസ്സ് അധികാരത്തിൽ വന്നുവെങ്കിലും കർഷകരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമുണ്ടായില്ല. 1948-ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി കൽക്കത്താ തീസിസ് അംഗീകരിക്കുകയും, പുതിയ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ സായുധ വിപ്ലവത്തിന് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതേത്തുടർന്ന് പാർട്ടി നിരോധിക്കപ്പെട്ടു.

പാർട്ടി നിരോധനത്തെ തുടർന്ന് കർഷക സംഘം നേതാക്കൾ ഒളിവിൽ പോയി. ഈ അവസരം മുതലെടുത്ത് ജന്മിമാർ പോലീസിന്റെ, പ്രത്യേകിച്ച് മലബാർ സ്പെഷ്യൽ പോലീസിന്റെ (MSP), സഹായത്തോടെ കർഷകരെ കൂട്ടത്തോടെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചുവെന്ന ആശ്വാസത്തിലിരുന്ന കർഷകർക്ക് നേരിടേണ്ടി വന്നത് കൊടിയ മർദ്ദനങ്ങളാണ്. കാഞ്ഞങ്ങാടും നീലേശ്വരത്തും വൻ പോലീസ് ക്യാമ്പുകൾ തുറന്നു. രാത്രികാലങ്ങളിൽ കർഷകരുടെ കുടിലുകളിൽ കയറി പോലീസ് സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ഉപദ്രവിക്കുകയും, കൃഷി നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒളിവിൽ പോയ നേതാക്കളെ പിടികൂടുക എന്നതായിരുന്നു പോലീസിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ കർഷകർ ഒറ്റിക്കൊടുക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല.⁴

1950-ലെ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ

ഒരു സുപ്രഭാതത്തിൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതായിരുന്നില്ല ഈ സമരം. വർഷങ്ങളായി കർഷകർ അനുഭവിച്ച ദുരിതങ്ങളുടെ ബാക്കിപത്രമായിരുന്നു അത്. സമരത്തിലേക്ക് നയിച്ച പ്രധാന കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ ഭീഷണി: ജന്മിമാർ നൽകിയ ‘മേൽച്ചാർത്ത്’ ഉപയോഗിച്ച് വർഷങ്ങളായി കൃഷി ചെയ്തുവന്ന ഭൂമിയിൽ നിന്ന് കർഷകരെ നിർദ്ദയം ഇറക്കിവിട്ടു. ഇതിനെതിരെ സംഘടിക്കുകയല്ലാതെ അവർക്ക് മുന്നിൽ വേറെ വഴിയില്ലായിരുന്നു.

2. പാട്ടക്കുടിശ്ശികയും കള്ളക്കേസുകളും: കൃഷി നാശം സംഭവിച്ചാലും പാട്ടം പൂർണ്ണമായി നൽകാൻ കർഷകർ നിർബന്ധിതരായിരുന്നു. പാട്ടം നൽകാൻ കഴിയാത്തവരെ കള്ളക്കേസുകളിൽ കുടുക്കി ജയിലിലടച്ചു.

3. കൂലി വർദ്ധനവ് നിഷേധിച്ചത്: വിലക്കയറ്റം രൂക്ഷമായെങ്കിലും കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെ കൂലി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ജന്മിമാർ തയ്യാറായില്ല. ന്യായമായ കൂലി ആവശ്യപ്പെട്ടവരെ പണിയിൽ നിന്ന് പിരിച്ചുവിട്ടു.

4. സാമൂഹിക അടിച്ചമർത്തൽ: അയിത്തവും തീണ്ടലും കാസർഗോഡ് മേഖലയിൽ അക്കാലത്ത് വളരെ ശക്തമായിരുന്നു. പൊതുവഴികളിലൂടെ നടക്കാനോ, മാന്യമായി വസ്ത്രം ധരിക്കാനോ താഴെത്തട്ടിലുള്ളവർക്ക് അവകാശമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

സമരത്തിന്റെ ഗതിയും പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളും

1950-ൽ കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ ഒളിവിൽ കഴിയുന്ന നേതാക്കളുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം രഹസ്യമായി സംഘടിച്ചു. മടിക്കൈ, രാവണേശ്വരം, കാഞ്ഞങ്ങാട്, കിനാനൂർ, കരിന്തളം, പിലിക്കോട് തുടങ്ങിയ വില്ലേജുകളായിരുന്നു പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങൾ.

പകൽ സമയങ്ങളിൽ പോലീസ് റെയ്ഡ് ഭയന്ന് കാടുകളിലും മലമുകളിലും ഒളിച്ചിരുന്ന കർഷകർ, രാത്രികാലങ്ങളിൽ രഹസ്യയോഗങ്ങൾ ചേർന്നു. ജന്മിമാരുടെ പാടങ്ങളിൽ പണിമുടക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചു. വിളവെടുപ്പ് തടയുക, ജന്മിമാർക്ക് പാട്ടം കൊടുക്കാതിരിക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന സമരമാർഗ്ഗങ്ങൾ. കുടിയൊഴിപ്പിക്കാൻ വരുന്ന പോലീസിനെയും ജന്മിയുടെ ഗുണ്ടകളെയും പ്രതിരോധിക്കാൻ കർഷകർ ‘വളണ്ടിയർ സേനകൾ’ രൂപീകരിച്ചു.

കാഞ്ഞങ്ങാടിനടുത്തുള്ള രാവണേശ്വരത്തും മടിക്കൈയിലും കർഷകരും പോലീസും തമ്മിൽ രൂക്ഷമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ നടന്നു. തങ്ങളുടെ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ നിന്നും കുടിയിറങ്ങില്ലെന്ന് കർഷകർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. കർഷക സ്ത്രീകൾ ഈ സമരത്തിൽ വഹിച്ച പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. വീടുകളിൽ അതിക്രമിച്ചു കയറിയ പോലീസുകാരെ കുരുമുളക് വെള്ളവും ഉലക്കയും ഉപയോഗിച്ചാണ് സ്ത്രീകൾ നേരിട്ടത്.5 നേതാക്കൾക്ക് ഒളിത്താവളങ്ങളും ഭക്ഷണവും ഒരുക്കുന്നതിലും അവർ മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നു.

പോലീസിന്റെ അടിച്ചമർത്തലും രക്തസാക്ഷിത്വവും

എം.എസ്.പി (MSP) നടത്തിയ നരനായാട്ട് അത്യന്തം ക്രൂരമായിരുന്നു. നിരവധി കർഷകത്തൊഴിലാളികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് ലോക്കപ്പിലിട്ട് മർദ്ദിച്ചു. പലരെയും ജീവപര്യന്തം ശിക്ഷിച്ച് ജയിലിലടച്ചു. വീടുകൾ തീവെച്ചു നശിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും കർഷകരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാൻ പോലീസിനോ ജന്മിമാർക്കോ കഴിഞ്ഞില്ല. പട്ടിണിയും പരിവട്ടവും സഹിച്ച് മാസങ്ങളോളം അവർ ചെറുത്തുനിന്നു. നേതാക്കളായ കെ. മാധവൻ, വി.വി. കുഞ്ഞമ്പു തുടങ്ങിയവർ ഈ സമരങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ വലിയ കരുത്തായി നിന്നു. ഒളിവിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തന്നെ അവർ ലഘുലേഖകൾ അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുകയും സമരത്തിന് സൈദ്ധാന്തിക നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു.

സമരത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ

1950-കളിലെ ഈ കർഷക പ്രക്ഷോഭം ബാഹ്യമായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടെങ്കിലും, കേരളത്തിന്റെ പിൽക്കാല ചരിത്രത്തിൽ അത് സൃഷ്ടിച്ച സ്വാധീനം വളരെ വലുതാണ്.

• കർഷക ഐക്യത്തിന്റെ വിളംബരം: ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും വേലിക്കെട്ടുകൾ പൊട്ടിച്ച് കർഷകരും തൊഴിലാളികളും അടിസ്ഥാന വർഗ്ഗമെന്ന നിലയിൽ ഒന്നിച്ചുനിന്ന ചരിത്രമുഹൂർത്തമായിരുന്നു അത്.

• ജനാധിപത്യ ബോധവൽക്കരണം: കാസർഗോഡ് മേഖലയിലെ രാഷ്ട്രീയ-ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയകളിൽ സാധാരണക്കാരുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ സമരങ്ങൾ സഹായിച്ചു. ഫ്യൂഡൽ ചിന്താഗതികൾക്ക് വലിയ മങ്ങലേറ്റു.

• ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമത്തിന്റെ അടിത്തറ: കർഷകർ ഉന്നയിച്ച “കൃഷിഭൂമി കർഷകന്” എന്ന മുദ്രാവാക്യമാണ് പിന്നീട് 1957-ൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന ഇ.എം.എസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ആദ്യ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭയുടെ ഭൂപരിഷ്കരണ ബില്ലിന് അടിസ്ഥാനമായത്. കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ നിരോധന ഓർഡിനൻസിലൂടെ കർഷകർക്ക് തങ്ങളുടെ കിടപ്പാടം സ്വന്തമായി. 1969-ലെ സമഗ്രമായ ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമത്തോടെ കാസർഗോഡെ ജന്മി സമ്പ്രദായം പൂർണ്ണമായും അവസാനിച്ചു.

1950-ലെ കാസർഗോഡ് കർഷകത്തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭം കേവലമൊരു സാമ്പത്തിക സമരം മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനും അസ്തിത്വത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമായിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളായി അടിമകളെപ്പോലെ ജീവിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരു ജനത, തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധവാന്മാരാകുകയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ തോക്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ നെഞ്ചുവിരിച്ചു നിൽക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ അധ്യായമാണത്. കാഞ്ഞങ്ങാടിന്റെയും നീലേശ്വരത്തിന്റെയും മണ്ണിൽ അലിഞ്ഞുചേർന്ന ആ പോരാട്ടവീര്യം ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ നിർമ്മിതിക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിലമതിക്കാനാവാത്തതാണ്. ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ ഈ സമരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വ്യാപ്തി ഇനിയും കൂടുതൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

അനുബന്ധം 1: ഉത്തര മലബാറിലെ / കാസർഗോഡെ പ്രധാന കാർഷിക സമരങ്ങൾ

വർഷം	സമരത്തിന്റെ പേര്	പ്രദേശം	പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ / ചരിത്ര പ്രാധാന്യം
1941	കയ്യൂർ സമരം	കയ്യൂർ (കാസർഗോഡ്)	ജന്മിത്വത്തിനും പോലീസിനുമെതിരായ പോരാട്ടം. നാല് കർഷക സഖാക്കളെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ തൂക്കിലേറ്റി.
1946	കരിവെള്ളൂർ സമരം	കരിവെള്ളൂർ	പട്ടിണി കിടക്കുന്ന കർഷകർക്ക് നൽകേണ്ട നെല്ല് ജന്മി കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് തടയാൻ നടത്തിയ സമരം.
1946	കാവുമ്പായി സമരം	കാവുമ്പായി	പുനം കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അവകാശത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കർഷകരുടെ പോരാട്ടം.
1948-1950	രഹസ്യ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ	കാഞ്ഞങ്ങാട്, മടിക്കൈ, രാവണേശ്വരം	കുടിയൊഴിപ്പിക്കലിനെതിരെയും, പാട്ടത്തിനെതിരെയും നടന്ന സായുധവും അല്ലാത്തതുമായ പ്രതിരോധങ്ങൾ.

അനുബന്ധം 2: പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ പ്രധാന നേതാക്കൾ

• കെ. മാധവൻ (K. Madhavan): ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളിൽ നിന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് വന്ന കാഞ്ഞങ്ങാടിന്റെ സ്വന്തം നേതാവ്. കർഷക സംഘത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചു.

• വി.വി. കുഞ്ഞമ്പു (V.V. Kunhambu): കയ്യൂർ സമര നേതാവും കാസർഗോഡെ കർഷക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അമരക്കാരനും. ഒളിവിൽ കഴിഞ്ഞുകൊണ്ട് 1950-കളിലെ സമരങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി.

• എ.കെ. ഗോപാലൻ (A.K. Gopalan – AKG): മലബാറിലെ കർഷക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ എക്കാലത്തെയും വലിയ നേതാവ്. പാർലമെന്റിലും പുറത്തും കർഷകരുടെ ശബ്ദമായി.

• ഇ.കെ. നായനാർ (E.K. Nayanar): കയ്യൂർ അടക്കമുള്ള ഉത്തര മലബാറിലെ കർഷക സമരങ്ങളിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുക്കുകയും ഒളിവിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്ത നേതാവ്.

അവലംബം (References / Bibliography)

1. കുറുപ്പ്, ഡോ. കെ.കെ.എൻ. (Dr. K.K.N. Kurup). ആധുനിക കേരളം: ചരിത്രപഠനങ്ങൾ. കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, തിരുവനന്തപുരം.

2. മാധവൻ, കെ. (K. Madhavan). പയസ്വിനിയുടെ തീരത്ത് (ആത്മകഥ). ഡി.സി. ബുക്സ്, കോട്ടയം.

3. നമ്പൂതിരിപ്പാട്, ഇ.എം.എസ്. (E.M.S. Namboodiripad). കേരളം മലയാളികളുടെ മാതൃഭൂമി. ദേശാഭിമാനി ബുക്ക് ഹൗസ്, തിരുവനന്തപുരം.

4. രാധാകൃഷ്ണൻ, പി. (P. Radhakrishnan). Peasant Struggles, Land Reforms and Social Change: Malabar, 1836-1982. സേജ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്.

5. മേനോൻ, പ്രൊഫ. എ. ശ്രീധര (Prof. A. Sreedhara Menon). കേരള ചരിത്രം. ഡി.സി. ബുക്സ്, കോട്ടയം.