കേരളത്തിന്റെ അറിവും ചരിത്രവും വരുംതലമുറകൾക്കായി സംരക്ഷിക്കുന്ന കൂട്ടായ ശ്രമങ്ങൾക്ക് പുതിയ ദിശാബോധം നൽകിയ ഒരു ദിനം.

ചരിത്രം എല്ലായ്പ്പോഴും വലിയ സ്മാരകങ്ങളിലോ പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലോ മാത്രമായിരിക്കണമെന്നില്ല. പഴയൊരു വീടിന്റെ മച്ചിൽ പൊടിപിടിച്ചുകിടക്കുന്ന താളിയോലക്കെട്ടിലും, ഒരു തറവാട്ടിലെ മരപ്പെട്ടിയിൽ സൂക്ഷിച്ച കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിലും, ഉപയോഗശൂന്യമെന്നു കരുതി മാറ്റിവെച്ച പുസ്തകത്തിലും ഒരു നാടിന്റെ ചരിത്രമുണ്ടാകാം. ആരും വായിക്കാതെ, ആരും തിരിച്ചറിയാതെ, കാലത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ അത്തരം രേഖകൾ അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകാനിടയുള്ള അറിവുകളെ കണ്ടെത്തി സംരക്ഷിക്കുകയും പൊതുസമൂഹത്തിന് ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ച ഒരു സൗഹൃദസംഗമമായിരുന്നു 2026 നവംബർ ഒന്നിന് എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ആലുവയിൽ നടന്ന ഗ്രന്ഥപ്പുര പ്രവർത്തകരുടെ ഒത്തുചേരൽ.

ആലുവയിലെ മനോഹരമായ *വൺസ് അപ്പോൺ ദ റിവർ* എന്ന സ്ഥലത്ത് നടന്ന സംഗമത്തിൽ കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള എഴുത്തുകാരും ചരിത്രഗവേഷകരും സാങ്കേതികവിദഗ്ധരും ഭാഷാപ്രവർത്തകരും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുമടക്കം എഴുപതോളം പേർ പങ്കെടുത്തു. പുസ്തകങ്ങളെയും പുരാരേഖകളെയും സ്നേഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച എന്നതിനപ്പുറം, കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഓർമ്മകളെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം എന്ന ഗൗരവമായ ആലോചനയ്ക്കുള്ള വേദി കൂടിയായി ഈ സംഗമം മാറി.

കേരളത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾക്കൊരു ഡിജിറ്റൽ ഇടം

കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഴയ പുസ്തകങ്ങൾ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ, ചരിത്രരേഖകൾ, ചിത്രങ്ങൾ, വിവിധ ഭാഷകളിലും ലിപികളിലുമുള്ള സാംസ്കാരിക സ്രോതസ്സുകൾ എന്നിവ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്ന സംരംഭമാണ് [ഗ്രന്ഥപ്പുര](https://gpura.org/).

ഷിജു അലക്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഡിജിറ്റൈസേഷൻ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പിന്നീട് ഇൻഡിക് ഡിജിറ്റൽ ആർക്കൈവ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ വിപുലമായ ഒരു കൂട്ടായ സംരംഭമായി വളർന്നു. സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ അധ്വാനവും വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സഹകരണവും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സാധ്യതകളും ഒരുമിച്ചുചേരുമ്പോൾ എന്തെല്ലാം സാധ്യമാകുമെന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഗ്രന്ഥപ്പുര.

കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷത്തിനിടെ മാത്രം 4,500-ലേറെ പുസ്തകങ്ങളിലെ ഏകദേശം അഞ്ചുലക്ഷം താളുകൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യാനായെന്ന കണക്ക് സംഗമത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. കേവലം എണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം വിലയിരുത്താവുന്ന നേട്ടമല്ല ഇത്. ഓരോ പുസ്തകവും ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ചിന്തയിലേക്കുള്ള വാതിലായിരിക്കാം. ഓരോ താളും ഒരു പുതിയ ചരിത്രാന്വേഷണത്തിന്റെ തുടക്കമായിരിക്കാം.

സംഗമത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പ്രമുഖ സാഹിത്യനിരൂപകൻ ഡോ. പി. കെ. രാജശേഖരൻ ഗ്രന്ഥപ്പുരയെ കേരളത്തിന്റെ ഓർമ്മകളുടെ ഒരു വലിയ സംഭരണിയായി വിശേഷിപ്പിച്ചു. ആ വിശേഷണം ഈ സംരംഭത്തിന്റെ പ്രസക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന അറിവുകളെ ഒരിടത്ത് സംരക്ഷിക്കുകയും ആവശ്യമുള്ളവർക്ക് ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ അവസരമൊരുക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് ഒരു ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറിയുടെ പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; അതൊരു സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം കൂടിയാണ്.

പ്രശസ്ത കഥാകൃത്ത് പി. എഫ്. മാത്യൂസ്, ഡോ. ബാബു ചെറിയാൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സാന്നിധ്യവും സംഗമത്തെ ശ്രദ്ധേയമാക്കി.

സാങ്കേതികവിദ്യയും ചരിത്രവും കൈകോർക്കുമ്പോൾ

ഗ്രന്ഥപ്പുരയുടെ ഭാവിവികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി പദ്ധതികൾ സംഗമത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അവയിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയാകർഷിച്ചത് ഗ്രന്ഥപ്പുരയുടെ പുസ്തകശേഖരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വികസിപ്പിച്ചുവരുന്ന മലയാളം ഭാഷാമോഡലിന്റെ അവതരണമായിരുന്നു.

ബെംഗളൂരുവിലെ ആർ. വി. സർവകലാശാലയിലെ വിദ്യാർഥികൾ പ്രൊഫ. മെറിൻ തോമസിന്റെ മാർഗനിർദേശത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുന്ന ഈ സംവിധാനം ചരിത്രരേഖകളുടെ ഉള്ളടക്കം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി അന്വേഷിക്കാനും പഠനാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാനുമുള്ള സാധ്യതകളാണ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്.

പഴയ പുസ്തകങ്ങളിലെ വിവരങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ രേഖകൾ താരതമ്യം ചെയ്യാനും ചരിത്രപരമായ പരാമർശങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും ഇത്തരത്തിലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ഭാവിയിൽ സഹായകമായേക്കാം. എന്നാൽ സാങ്കേതികവിദ്യ കണ്ടെത്തിത്തരുന്ന വിവരങ്ങൾ അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്രോതസ്സുകളുമായി ഒത്തുനോക്കി സ്ഥിരീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും ഇവിടെ മറക്കാനാവില്ല.

ഡിജിറ്റൈസേഷന്റെ ചെലവും സാങ്കേതിക സങ്കീർണതകളും കുറയ്ക്കാനായി വികസിപ്പിക്കുന്ന ഓപ്പൺ സ്കാനർ പദ്ധതിയും സംഗമത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. സ്കാൻ ചെയ്ത താളുകൾ ക്രമീകരിക്കാനും കൂടുതൽ ഉപയോഗയോഗ്യമാക്കാനുമായി വികസിപ്പിച്ച *പലക* എന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയറും പരിചയപ്പെടുത്തി.

മലയാള അച്ചടിയുടെ ആദ്യകാല ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബെഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലിയുടെ അച്ചുരൂപങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ഫോണ്ട് മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ സംരംഭമായിരുന്നു.

ചരിത്രത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതുപോലെ തന്നെ അതിനെ പുതിയ സാങ്കേതിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ വായനയ്ക്കും പഠനത്തിനും അനുയോജ്യമാക്കുക എന്നതും പ്രധാനമാണെന്ന് ഈ അവതരണങ്ങൾ ബോധ്യപ്പെടുത്തി.

താളിയോലകൾ: നിശ്ശബ്ദമായി നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അറിവുകൾ

കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രപഠനത്തിൽ ഇനിയും വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധ ലഭിച്ചിട്ടില്ലാത്ത വലിയൊരു മേഖലയാണ് താളിയോലഗ്രന്ഥങ്ങൾ.

പഴയ മനകളിലും ഇല്ലങ്ങളിലും തറവാടുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും മഠങ്ങളിലും മറ്റ് സ്വകാര്യശേഖരങ്ങളിലുമായി താളിയോലരേഖകൾ ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അവയിൽ വൈദ്യശാസ്ത്രം, ഗണിതം, ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രം, ഭാഷ, സാഹിത്യം, ആചാരങ്ങൾ, പ്രാദേശികചരിത്രം, ഭൂമിയിടപാടുകൾ, കുടുംബചരിത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.

എന്നാൽ ഈ രേഖകളെല്ലാം ശാസ്ത്രീയമായ സംരക്ഷണസംവിധാനങ്ങളിലാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് കരുതാനാവില്ല. ഈർപ്പം, പൂപ്പൽ, കീടബാധ, പൊടിപടലങ്ങൾ, അനുയോജ്യമല്ലാത്ത സംഭരണരീതികൾ, അശ്രദ്ധമായ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ താളിയോലകൾക്ക് ക്രമേണ കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കാം. ചിലപ്പോൾ രേഖകളുടെ പ്രാധാന്യം തിരിച്ചറിയാത്തതിനാൽ അവ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരിക്കൽ പൂർണമായി നശിച്ചുപോയ അപൂർവമായ ഒരു കൈയെഴുത്തുപ്രതി അതേ രൂപത്തിൽ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിയണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയെ കണ്ടെത്തുകയും രേഖപ്പെടുത്തുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് അടിയന്തര പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രവർത്തനമാണ്.

താളിയോലകൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യുന്നത് സാധാരണ പുസ്തകങ്ങൾ സ്കാൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ ലളിതവുമല്ല. ഓരോ ഓലയുടെയും ഭൗതികാവസ്ഥ പരിശോധിക്കണം. കേടുപാടുകൾ വരുത്താതെ ചിത്രീകരിക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. അക്ഷരങ്ങളുടെ വായനാക്ഷമതയും താളുകളുടെ ക്രമവും ഉറപ്പാക്കണം. ലഭ്യമായിടത്തോളം ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കാലം, ലിപി, ഭാഷ, ഉള്ളടക്കം, ശേഖരത്തിന്റെ ചരിത്രം എന്നിവയും രേഖപ്പെടുത്തണം.

ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ചരിത്രഗവേഷകരുടെയും ലിപിവിദഗ്ധരുടെയും സംരക്ഷണവിദഗ്ധരുടെയും സാങ്കേതികപ്രവർത്തകരുടെയും കൂട്ടായ സഹകരണം ആവശ്യമാണ്.

കേരളമൊട്ടാകെയുള്ള താളിയോലകൾ കണ്ടെത്താനും ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യാനും പുതിയ പദ്ധതി

ഗ്രന്ഥപ്പുര സൗഹൃദസംഗമത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട പ്രധാന തീരുമാനങ്ങളിലൊന്ന്, കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള താളിയോലശേഖരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനും അവയുടെ ഡിജിറ്റൈസേഷൻ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ പഠിച്ച് പരിഹാരങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നതിനുമായി ഒരു പ്രത്യേക പ്രവർത്തകസമിതി രൂപീകരിച്ചതാണ്. എന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ഈ സമിതി പ്രവർത്തിക്കുക. ലിറ്റി ടീച്ചർ, അനിൽ കുമാർ, അനൂപ്, സുഗീഷ് എന്നിവരാണ് സമിതിയിലെ മറ്റ് അംഗങ്ങൾ. കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിലെ മനകൾ, ഇല്ലങ്ങൾ, തറവാടുകൾ, സ്വകാര്യശേഖരങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന താളിയോലരേഖകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും ഉടമകളുടെ സഹകരണത്തോടെയും അനുമതിയോടെയും അവ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ശാസ്ത്രീയമായി ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയുമാണ് ഞങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. പ്രാദേശിക സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരെയും ഗവേഷകരെയും ഈ പ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്. രേഖകളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശവും സ്വകാര്യതയും പ്രസിദ്ധീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയന്ത്രണങ്ങളും മാനിച്ചുകൊണ്ട്, പൊതുവായി ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയുന്ന വിജ്ഞാനസ്രോതസ്സുകൾ ഗ്രന്ഥപ്പുര പോലുള്ള സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ വരുംതലമുറകൾക്ക് കൈമാറാനാകണം. വർഷങ്ങളായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന അനേകം താളിയോലകൾ കാലപ്പഴക്കത്താലും പരിചരണക്കുറവാലും നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത മുന്നിലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ, ഇത് മാറ്റിവെക്കാവുന്ന ഒരു പ്രവർത്തനമല്ല. നമ്മുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടാത്ത ഭാഗങ്ങൾ എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നതിനുമുമ്പ് അവയെ കണ്ടെത്തി സംരക്ഷിക്കാനുള്ള കൂട്ടായ ശ്രമമായി ഈ പദ്ധതിയെ വികസിപ്പിക്കണമെന്നാണ് ആഗ്രഹം.

ഡിജിറ്റൈസേഷൻ മാത്രം മതിയാകുമോ?

താളിയോലകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തി സൂക്ഷിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം അവയുടെ സംരക്ഷണം പൂർണമാകുന്നില്ല. യഥാർത്ഥ രേഖകൾ ശാസ്ത്രീയമായി പരിപാലിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ പകർപ്പുകൾ സുരക്ഷിതമായി ഒന്നിലധികം ഇടങ്ങളിൽ സൂക്ഷിക്കണം. അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വിവരസൂചികകൾ തയ്യാറാക്കണം.

ഒരു താളിയോലഗ്രന്ഥം ഏത് സ്ഥലത്തുനിന്നാണ് ലഭിച്ചത്, ഏത് ശേഖരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു, അതിൽ ഏത് ലിപിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്, രേഖയുടെ നില എന്താണ് തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയണം. ഭാവിയിൽ ഗവേഷകർക്ക് രേഖയുടെ ആധികാരികത പരിശോധിക്കാനും അതിന്റെ പശ്ചാത്തലം മനസ്സിലാക്കാനും ഇതെല്ലാം ആവശ്യമാണ്.

അതുപോലെ തന്നെ, എല്ലാ താളിയോലകളും പൊതുസഞ്ചയത്തിലുള്ളവയാണെന്ന് മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിക്കാനാവില്ല. ചില രേഖകൾക്ക് ഉടമസ്ഥാവകാശപരമോ നിയമപരമോ സ്വകാര്യതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതോ ആയ നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ടാകാം. അത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ ധാരണയും അനുമതിയും ഉറപ്പാക്കിയ ശേഷമായിരിക്കണം പൊതുപ്രവേശനം നൽകുന്നത്.

താളിയോലയുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം സംരക്ഷിക്കുക, ഉള്ളടക്കം വായിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുക, ഗവേഷണയോഗ്യമാക്കുക, സാധ്യമായിടത്ത് പൊതുസമൂഹത്തിന് ലഭ്യമാക്കുക എന്നിങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധമുള്ള നിരവധി ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ പ്രവർത്തനം മുന്നോട്ടുപോകേണ്ടത്.

കൂട്ടായ്മയുടെ കരുത്ത്

കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരികപൈതൃകത്തെ ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന *ആർപ്പോ* പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവതരണവും ഗ്രന്ഥപ്പുരയുമായുള്ള സഹകരണസാധ്യതകളും സംഗമത്തിൽ ചർച്ചയായി.

അതോടൊപ്പം ഗ്രന്ഥപ്പുരയുടെ ഡിജിറ്റൽ ഗ്രന്ഥശേഖരത്തെ ഗവേഷണത്തിനും ഭാഷാസാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്കും കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മറ്റൊരു പഠനസമിതിയും രൂപീകരിച്ചു. ബെഞ്ചമിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ഈ സമിതി പ്രവർത്തിക്കുക.

ഇത്തരം കൂട്ടായ്മകളുടെ പ്രത്യേകത അവിടെ ഒത്തുചേരുന്ന മനുഷ്യരുടെ വൈവിധ്യമാണ്. ഒരാൾക്ക് പഴയ ലിപികൾ വായിക്കാൻ കഴിയും. മറ്റൊരാൾക്ക് അപൂർവരേഖകൾ കണ്ടെത്താനുള്ള പ്രാദേശിക ബന്ധങ്ങളുണ്ടാകും. മറ്റൊരാൾ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വികസിപ്പിക്കും. ചിലർ ചരിത്രപഠനത്തിൽ സഹായിക്കും. ഈ കഴിവുകൾ പരസ്പരം ചേർന്നുനിൽക്കുമ്പോഴാണ് വലിയ പദ്ധതികൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നത്.

നാളെയുടെ ചരിത്രത്തിനുവേണ്ടി ഇന്നുതന്നെ

ഗ്രന്ഥപ്പുരയുടെ ആലുവ സംഗമം ഒരു ദിവസത്തെ സൗഹൃദക്കൂട്ടായ്മയായി അവസാനിക്കുന്നില്ല. പുതിയ പദ്ധതികളും സാങ്കേതികപരീക്ഷണങ്ങളും സഹകരണസാധ്യതകളും സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെച്ചുകൊണ്ടാണ് അത് അവസാനിച്ചത്.

ഈ സംഗമത്തിൽനിന്ന് വ്യക്തമായ ഒരു കാര്യമുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് ഏതാനും സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ ഗവേഷകരുടെയോ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്വമല്ല. നമ്മുടെ വീടുകളിലും നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലും പഴയ ശേഖരങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ചരിത്രരേഖകൾ തിരിച്ചറിയാനും സംരക്ഷിക്കാനും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം അനിവാര്യമാണ്.

ഒരു താളിയോലക്കെട്ട് നമുക്ക് ഇന്ന് വായിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല എന്നതുകൊണ്ട് അതിൽ പ്രാധാന്യമുള്ള വിവരങ്ങളില്ലെന്നു കരുതരുത്. ഇന്ന് അർത്ഥം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു രേഖ നാളെയൊരു ഗവേഷകന്റെ കൈകളിൽ വിലപ്പെട്ട ചരിത്രസ്രോതസ്സായി മാറിയേക്കാം.

നാം ഇന്ന് സംരക്ഷിക്കാതെ പോകുന്ന ഒരു താൾ, നാളത്തെ തലമുറയ്ക്ക് എന്നെന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു ചരിത്രസാക്ഷ്യമായേക്കാം.

അതിനാൽ നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പഴയ താളിയോലകളും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ചരിത്രരേഖകളും കണ്ടെത്തുകയും അവയുടെ പ്രാധാന്യം തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അത്തരം ശേഖരങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിയാവുന്നവർ വിവരങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുകയും സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങളുമായി സഹകരിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നു പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

ചരിത്രം അന്വേഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം അതിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന തെളിവുകൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും നമുക്കുണ്ട്. ആലുവയിലെ ഗ്രന്ഥപ്പുര സൗഹൃദസംഗമം ആ ഉത്തരവാദിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തലും പുതിയൊരു പ്രവർത്തനയാത്രയുടെ തുടക്കവുമായിരുന്നു.