നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം (1932): ആധുനിക തിരുവിതാംകൂറിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനം

1932-ൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ ആരംഭിച്ച നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം (Abstention Movement) കേരളീയ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകവും വിപ്ലവാത്മകവുമായ ഒരു ജനകീയ മുന്നേറ്റമായിരുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മയും അന്നത്തെ ദിവാൻ ഓസ്റ്റിൻ സ്റ്റാഞ്ചും ചേർന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരങ്ങളിലെ ജനവിരുദ്ധമായ വോട്ടവകാശ വ്യവസ്ഥകൾക്കെതിരെയാണ് ഈ സമരം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിപക്ഷമുണ്ടായിട്ടും സാമ്പത്തികവും ജാതീയവുമായ കാരണങ്ങളാൽ നിയമസഭകളിൽ മതിയായ പ്രതിനിധ്യം ലഭിക്കാതിരുന്ന ഈഴവ, മുസ്ലിം, ക്രൈസ്തവ ജനവിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി ഒന്നിച്ച് അണിനിരന്ന ഈ പ്രക്ഷോഭം, കേവലം ഒരു സമുദായ സമരമെന്നതിനപ്പുറം തിരുവിതാംകൂറിനെ ആധുനിക ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയയിലേക്ക് നയിച്ച ഒരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റമായി മാറി.¹ ‘നിവർത്തനം’ (Abstention) എന്നാൽ മാറിനിൽക്കൽ എന്നാണ് അർത്ഥം; തങ്ങളുടെ ന്യായമായ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നത് വരെ പരിഷ്കരിച്ച നിയമസഭകളിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്നും വോട്ടെടുപ്പിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കുക എന്ന സമരതന്ത്രമാണ് പ്രക്ഷോഭകാരികൾ സ്വീകരിച്ചത്.

ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലവും 1932-ലെ ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരവും

തിരുവിതാംകൂറിൽ 1888-ൽ നിലവിൽ വന്ന ശ്രീമൂലം പ്രജാസഭയും പിൽക്കാലത്ത് രൂപീകരിച്ച ശ്രീചിത്ര സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിലും ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ജനപ്രതിനിധി സഭകളായിരുന്നെങ്കിലും, അവയിലെ വോട്ടവകാശം അങ്ങേയറ്റം പരിമിതമായിരുന്നു. ഒരു വ്യക്തിക്ക് വോട്ടവകാശം ലഭിക്കണമെങ്കിൽ അയാൾ ഒരു നിശ്ചിത തുക ഭൂനികുതിയോ തൊഴിൽ നികുതിയോ ഒടുക്കുന്നവനായിരിക്കണം എന്നതായിരുന്നു പ്രധാന നിയമം.² ഈ വ്യവസ്ഥ ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങളെ ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മാറ്റിനിർത്തി.

1932 ഒക്ടോബർ 28-ന് ദിവാൻ ഓസ്റ്റിൻ സ്റ്റാഞ്ച് പുതിയ ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതനുസരിച്ച് ഇരുസഭകളിലെയും (ശ്രീമൂലം അസംബ്ലിയും ശ്രീചിത്ര സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിലും) സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിപ്പിച്ചെങ്കിലും വോട്ടവകാശത്തിനുള്ള യോഗ്യത മുൻപത്തെപ്പോലെ ഭൂനികുതിയായിത്തന്നെ നിലനിർത്തി. ഈ പരിഷ്കാരം ജനസംഖ്യയിൽ 70 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന ഈഴവ, മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായങ്ങൾക്ക് കനത്ത തിരിച്ചടിയായി. കാരണം, തിരുവിതാംകൂറിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഭൂസ്വത്തുക്കളും നികുതിദായകരും ന്യൂനപക്ഷമായ സവർണ്ണ ഹിന്ദുക്കളായിരുന്നു (പ്രത്യേകിച്ച് നായർ സമുദായം). തന്മൂലം, പുതിയ പരിഷ്കാരം നടപ്പിലായാൽ നിയമസഭകളിലെ ഭൂരിപക്ഷം സീറ്റുകളും സവർണ്ണ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ എന്ന് വ്യക്തമായി. ഈ അനീതിയോടുള്ള പ്രതിഷേധമാണ് നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത്.³

പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ

നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഒരു പ്രതികരണമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് പതിറ്റാണ്ടുകളായി തിരുവിതാംകൂർ സമൂഹത്തിൽ പുകഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന അസംതൃപ്തിയുടെ ബഹിർസ്ഫുരണമായിരുന്നു. അതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. അസമത്വ പൂർണ്ണമായ വോട്ടവകാശം: ജനസംഖ്യാടിസ്ഥാനത്തിലല്ലാതെ സാമ്പത്തികാവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വോട്ടവകാശം നിർണ്ണയിച്ചപ്പോൾ ഭൂരിപക്ഷ ജനവിഭാഗങ്ങൾ പുറന്തള്ളപ്പെട്ടു.

2. സർക്കാർ ഉദ്യോഗങ്ങളിലെ അവഗണന: ഈഴവ, മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന സർക്കാർ ഉദ്യോഗങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യാനുപാതികമായ പ്രാതിനിധ്യം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് ക്രൈസ്തവർക്കും ഈ അവഗണന നേരിടേണ്ടി വന്നു.⁴

3. രാഷ്ട്രീയമായ പാർശ്വവൽക്കരണം: രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിലും നികുതിയിനത്തിലും വലിയ സംഭാവന നൽകിയിട്ടും നയരൂപീകരണ സഭകളിൽ തങ്ങൾക്ക് ശബ്ദമില്ലെന്ന ബോധം ഈ മൂന്ന് സമുദായങ്ങളിലും ശക്തമായി.

“‘നിവർത്തനം’ എന്നാൽ കേവലം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണമല്ല, മറിച്ച് പൗരാവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കുന്ന ഒരു ഭരണകൂട സംവിധാനത്തോടുള്ള നിസ്സഹകരണമാണ്.”

— ഐ. സി. ചാക്കോ (പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ നയരൂപീകരണ വേളയിൽ)

സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ കോൺഗ്രസിന്റെ (Joint Political Congress) രൂപീകരണം

ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരത്തിനെതിരെ ഒറ്റക്കൊറ്റയ്ക്ക് സമരം ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ ഒന്നിച്ച് പോരാടുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് മൂന്ന് സമുദായങ്ങളുടെയും നേതാക്കൾ മനസ്സിലാക്കി. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1932 ഡിസംബർ 17-ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ എൽ.എം.എസ് ഹാളിൽ വെച്ച് ഈഴവ, മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായ നേതാക്കളുടെ ഒരു ചരിത്രപ്രധാനമായ യോഗം ചേർന്നു. ഈ യോഗത്തിലാണ് ‘സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ സമിതി’ (Joint Political Congress) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്.⁵

ഇ. ജെ. ജോൺ ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ്. പിൽക്കാലത്ത് ടി. എം. വർഗ്ഗീസ്, എൻ. വി. ജോസഫ്, സി. കേശവൻ, പി. കെ. കുഞ്ഞ് തുടങ്ങിയ യുവനേതാക്കൾ ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അമരത്തേക്ക് വന്നു. ‘നിവർത്തനം’ (Abstention) എന്ന വാക്ക് ഈ സമരത്തിനായി നിർദ്ദേശിച്ചത് പ്രശസ്ത ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനും സമുദായ നേതാവുമായ ഐ. സി. ചാക്കോ ആയിരുന്നു. ഭരണഘടന പരിഷ്കരിച്ച് തങ്ങൾക്ക് ജനസംഖ്യാനുപാതികമായ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കുന്നത് വരെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ നിന്ന് ‘നിവർത്തിക്കുക’ (മാറിനിൽക്കുക) എന്നതായിരുന്നു ഇവരുടെ പ്രധാന തന്ത്രം.

സമരത്തിന്റെ വികാസവും കോഴഞ്ചേരി പ്രസംഗവും

തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നേവരെ കാണാത്ത വിധത്തിലുള്ള ബഹുജന പങ്കാളിത്തമാണ് നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭത്തിന് ലഭിച്ചത്. താലൂക്ക് അടിസ്ഥാനത്തിലും വില്ലേജ് അടിസ്ഥാനത്തിലും സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ സമിതിയുടെ കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ജാതി-മത ചിന്തകൾക്കപ്പുറത്ത് സാധാരണ ജനങ്ങൾ ഈ സമരത്തെ ഏറ്റെടുത്തു.

ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിലെ ഏറ്റവും ജ്വലിക്കുന്ന അധ്യായമായിരുന്നു 1935 മെയ് 11-ന് കോഴഞ്ചേരിയിൽ വെച്ച് നടന്ന സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ സമിതിയുടെ സമ്മേളനം. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ വെച്ച് സി. കേശവൻ നടത്തിയ പ്രസംഗം തിരുവിതാംകൂർ ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിത്തറ ഇളക്കുന്നതായിരുന്നു. തിരുവിതാംകൂറിലെ അന്നത്തെ കമ്മീഷണറായിരുന്ന സർ സി. പി. രാമസ്വാമി അയ്യരെയും രാജഭരണത്തെയും അദ്ദേഹം കഠിനമായി വിമർശിച്ചു.

“സർ സി. പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ എന്ന ജന്തു തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് വണ്ടി കയറുന്നതിന് മുൻപ് ഈ നാട്ടിൽ ജാതിവൈര്യം ഇല്ലായിരുന്നു… നമുക്ക് പ്രാതിനിധ്യം തരാത്ത നിയമസഭകൾ നമുക്ക് വേണ്ട.”

— സി. കേശവന്റെ കോഴഞ്ചേരി പ്രസംഗത്തിൽ നിന്ന്

ഈ വിപ്ലവകരമായ പ്രസംഗത്തെത്തുടർന്ന് ഭരണകൂടം സി. കേശവനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റം ചുമത്തി രണ്ട് വർഷത്തെ തടവുശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു.⁶ സി. കേശവന്റെ അറസ്റ്റ് സമരത്തെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അദ്ദേഹം ജനങ്ങളുടെ കണ്ണിൽ ഒരു വീരനായകനായി മാറി.

ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതികരണവും അനുരഞ്ജന നടപടികളും

തുടക്കത്തിൽ കടുത്ത മർദ്ദനമുറകളിലൂടെ സമരത്തെ അടിച്ചമർത്താനാണ് തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ ശ്രമിച്ചത്. പൊതുയോഗങ്ങൾ നിരോധിക്കുകയും പത്രങ്ങൾക്ക് സെൻസർഷിപ്പ് ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സമരം ശക്തമായി തുടർന്നതോടെ സർക്കാരിന് വഴങ്ങേണ്ടി വന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണം പൂർണ്ണമായ വിജയമായതോടെ നിയമസഭകളുടെ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ അപകടത്തിലായി.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദിവാൻ ഓസ്റ്റിൻ സ്റ്റാഞ്ച് മാറി പകരം സർ മുഹമ്മദ് ഹബീബുള്ള പുതിയ ദിവാനായി ചാർജെടുത്തു. അദ്ദേഹം പ്രക്ഷോഭകാരികളുമായി ചർച്ച നടത്താൻ തയ്യാറായി. സമരക്കാരുടെ ആവശ്യങ്ങൾ പഠിക്കാൻ സർക്കാർ ‘ഹബീബുള്ള കമ്മിറ്റി’യെ നിയോഗിച്ചു.⁷ ഹബീബുള്ള കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സർക്കാർ താഴെ പറയുന്ന പ്രധാന വിട്ടുവീഴ്ചകൾ ചെയ്തു:

1. വോട്ടവകാശ പരിഷ്കാരം: വോട്ടവകാശത്തിനുള്ള യോഗ്യതയായ ഭൂനികുതി തുക ഗണ്യമായി കുറച്ചു. ഇത് മൂലം പതിനായിരക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാർക്ക് പുതുതായി വോട്ടവകാശ ലബ്ധിയുണ്ടായി.

2. ഉദ്യോഗ സംവരണം: സർക്കാർ ഉദ്യോഗങ്ങളിൽ പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ജനസംഖ്യാനുപാതികമായ സംവരണം ഏർപ്പെടുത്താനായി ഒരു ‘പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷണറെ’ (ഡോ. ജി. ഡി. നോക്സ്) നിയമിച്ചു.

3. സീറ്റ് സംവരണം: നിയമസഭകളിൽ ഈഴവർക്ക് 8 സീറ്റുകളും, മുസ്ലിങ്ങൾക്ക് 3 സീറ്റുകളും, ലാറ്റിൻ കത്തോലിക്കർക്ക് 3 സീറ്റുകളും സംവരണം ചെയ്തു.⁸

പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ വിജയവും 1937-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പും

ഭരണകൂടം ആവശ്യങ്ങൾ ഭാഗികമായി അംഗീകരിച്ചതോടെ സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ സമിതി തങ്ങളുടെ നിവർത്തന സമരം അവസാനിപ്പിക്കുകയും വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. 1937-ൽ പരിഷ്കരിച്ച നിയമപ്രകാരം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ കോൺഗ്രസ് വൻ വിജയം നേടി.

ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി ജനാധിപത്യ രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ജനപ്രതിനിധികൾ നിയമസഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷമായി. ടി. എം. വർഗ്ഗീസ് ശ്രീമൂലം അസംബ്ലിയുടെ ഡെപ്യൂട്ടി പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു (അന്ന് പ്രസിഡന്റ് ദിവാനായിരുന്നു). ജയിലിൽ നിന്നും മോചിതനായ സി. കേശവന് വൻ സ്വീകരണമാണ് ജനങ്ങൾ നൽകിയത്.⁹

സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും വിലയിരുത്തലും

നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഉണ്ടാക്കിയ മാറ്റങ്ങൾ സുപ്രധാനമാണ്:

• മതേതര രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തുടക്കം: ജാതിക്കും മതത്തിനുമപ്പുറം രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ അവകാശങ്ങൾക്കായി വ്യത്യസ്ത സമുദായങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു പോരാടാം എന്ന് ഈ സമരം തെളിയിച്ചു. ഇത് പിൽക്കാല മതേതര രാഷ്ട്രീയത്തിന് അടിത്തറയിട്ടു.

• ഉത്തരവാദ ഭരണത്തിലേക്കുള്ള വഴിത്താര: രാജാവിന്റെ പരമാധികാരത്തിന് മേൽ ജനഹിതത്തിന് സ്വാധീനമുണ്ടെന്ന് ഈ സമരം ബോധ്യപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് പിന്നീട് ‘തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്’ രൂപീകരണത്തിലേക്കും ഉത്തരവാദ ഭരണത്തിനായുള്ള (Responsible Government) സമരങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചത്.¹⁰

• പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ ഉത്ഥാനം: നൂറ്റാണ്ടുകളായി സാമൂഹികമായും രാഷ്ട്രീയമായും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഭരണസംവിധാനത്തിൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ സമരത്തിലൂടെ സാധിച്ചു.

ഉപസംഹാരം

ചുരുക്കത്തിൽ, 1932-ലെ നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം എന്നത് കേവലമൊരു ഉദ്യോഗാർത്ഥി സമരമോ വർഗ്ഗീയ ലഹളയോ ആയിരുന്നില്ല. അത് തിരുവിതാംകൂറിലെ ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യർ പൗരാവകാശങ്ങൾക്കായി നടത്തിയ ജനാധിപത്യപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു. ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രബുദ്ധതയും സംഘടനാ ശേഷിയും ജനങ്ങൾക്ക് പകർന്നുനൽകിയതിൽ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിനുള്ള പങ്ക് സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്.

അനുബന്ധം (Appendices)

അനുബന്ധം 1: തിരുവിതാംകൂറിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ/പൗരാവകാശ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ

വർഷം	പ്രക്ഷോഭം/മുന്നേറ്റം	പ്രധാന ലക്ഷ്യം	ഫലം/പ്രാധാന്യം
1891	മലയാളി മെമ്മോറിയൽ	തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ ഉദ്യോഗങ്ങൾ തദ്ദേശീയർക്ക് നൽകുക	പരദേശി ബ്രാഹ്മണരുടെ ഉദ്യോഗ കുത്തകയ്ക്ക് ഇളക്കം തട്ടി.
1896	ഈഴവ മെമ്മോറിയൽ	ഈഴവർക്ക് വിദ്യഭ്യാസവും സർക്കാർ ഉദ്യോഗവും നൽകുക	ഡോ. പൽപ്പുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബഹുജന ഒപ്പുശേഖരണം നടത്തി.
1924	വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം	ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പൊതുവഴികളിൽ സഞ്ചാര സ്വാതന്ത്ര്യം	പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് വഴി നടക്കാനുള്ള അവകാശം സ്ഥാപിച്ചു.
1932	നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം	ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരത്തിലെ അനീതിക്കെതിരെ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കൽ	ഉദ്യോഗ സംവരണവും വോട്ടവകാശ വ്യാപ്തിയും സാധ്യമാക്കി.
1938	ഉത്തരവാദ ഭരണ സമരം	പ്രായപൂർത്തി വോട്ടവകാശവും ജനകീയ സർക്കാരും	തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന സമരം.

അനുബന്ധം 2: പ്രക്ഷോഭത്തിലെ പ്രധാന നായകർ

• ടി. എം. വർഗ്ഗീസ് (1886-1961): സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ കോൺഗ്രസിന്റെ മുൻനിര നേതാവ്. പ്രക്ഷോഭത്തിന് ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിച്ച് നിയമസഭയുടെ ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറായി. പിൽക്കാലത്ത് തിരുക്കൊച്ചിയിലെ മന്ത്രിയുമായി.

• സി. കേശവൻ (1891-1969): പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ അഗ്നിശരമായിരുന്ന നേതാവ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കോഴഞ്ചേരി പ്രസംഗം സമര ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക സംഭവമാണ്. പിൽക്കാലത്ത് തിരുക്കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി.

• എൻ. വി. ജോസഫ്: ക്രൈസ്തവ സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള തീപ്പൊരി നേതാവ്. സമരകാലത്ത് ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ അസാധാരണമായ വൈഭവം പുലർത്തി.

• പി. കെ. കുഞ്ഞ് (1906-1979): മുസ്ലിം വിഭാഗത്തെ സമരത്തിലേക്ക് ആനയിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ ധനകാര്യ മന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

• ഇ. ജെ. ജോൺ: സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ സമിതിയുടെ ആദ്യകാല അധ്യക്ഷൻ. പ്രായമേറിയ നേതാവായിരുന്നിട്ടും സമരത്തിന് നിയമപരവും തത്വശാസ്ത്രപരവുമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകി.

അവലംബം (References/Bibliography)

1. Sreedhara Menon, A. (1967). A Survey of Kerala History. Kottayam: Sahitya Pravarthaka Co-operative Society. (തിരുവിതാംകൂറിലെ നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്ര പഠനം).¹

2. Jeffrey, Robin. (1976). The Decline of Nayar Dominance: Society and Politics in Travancore, 1847-1908. London: Sussex University Press. (തിരുവിതാംകൂറിലെ ജാതി വ്യവസ്ഥയും ഭൂവുടമസ്ഥതയും രാഷ്ട്രീയ പ്രാതിനിധ്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം).²

3. Menon, P. K. K. (1972). The History of Freedom Movement in Kerala (Volume II). Trivandrum: Government of Kerala. (1932-ലെ ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളും ജനരോഷവും).³

4. Kusuman, K. K. (1976). The Abstention Movement in Kerala. Trivandrum: Kerala Historical Society. (നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ കാരണങ്ങളും അതിന്റെ വികാസവും സംബന്ധിച്ച ഏകവിഷയക പഠനഗ്രന്ഥം).⁴

5. Pillai, C. Narayana. (1972). Thiruvithamkoor Swathanthriya Samara Charithram (History of Freedom Struggle in Travancore). Trivandrum: Deshabhimani Book Stall. (സംയുക്ത രാഷ്ട്രീയ കോൺഗ്രസിന്റെ രൂപീകരണവും നേതാക്കളുടെ പങ്കും).⁵

6. Kesavan, C. (1953). Jeevitha Samaram (Life Struggle – Autobiography). Kottayam: National Book Stall. (കോഴഞ്ചേരി പ്രസംഗത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലവും ജയിൽവാസവും വിവരിക്കുന്ന സി. കേശവന്റെ ആത്മകഥ).⁶

7. Ramakrishnan, T. K. (1985). Modern Kerala: Social and Political Movements. Ernakulam: Progressive Publishers. (ഹബീബുള്ള കമ്മിറ്റി റിപ്പോർട്ടും തിരുവിതാംകൂർ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും).⁷

8. Rao, M. S. A. (1979). Social Movements and Social Transformation: A Study of Two Backward Classes Movements in India. New Delhi: Manohar. (ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്ഥാനവും നിവർത്തന സമര വിജയവും).⁸

9. Wood, Robin. (1990). State and Society in Princely India. Cambridge: Cambridge University Press. (1937-ലെ തിരുവിതാംകൂർ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം).⁹

10. Mathew, Joseph. (1986). Ideology, Protest, and Social Mobility: Case Study of Mahars and Ezhavas. New Delhi: Inter-India Publications. (ഉത്തരവാദ ഭരണ സമരത്തിലേക്ക് നിവർത്തന പ്രക്ഷോഭം നയിച്ച വഴി).¹⁰