കർണാടകയിലെ ബാഗൽകോട്ട് ജില്ലയിൽ മലപ്രഭാ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രമാണ് പട്ടടക്കൽ (Pattadakal). പൗരാണിക ഇന്ത്യൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഈറ്റില്ലമായി അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം എ.ഡി 7, 8 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന ബാദാമി ചാലൂക്യന്മാരുടെ നിർമ്മിതികളാണ്. ഉത്തര-ദക്ഷിണ ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികളുടെ അപൂർവ്വ സംഗമമാണ് ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ശൈലിയും (തെക്കേ ഇന്ത്യൻ) നാഗര ശൈലിയും (വടക്കേ ഇന്ത്യൻ) സംയോജിപ്പിച്ചുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ പട്ടടക്കലിനെ വാസ്തുവിദ്യയുടെ വിദ്യാലയമാക്കി മാറ്റുന്നു.
പട്ടടക്കൽ നിവാസികളുടെയും ചാലൂക്യ ഭരണാധികാരികളുടെയും ദൈവസങ്കല്പങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത് പ്രാദേശിക വിശ്വാസങ്ങളും വൈദിക-പുരാണ ആചാരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സവിശേഷമായ ഒരു സംയോജനത്തിലൂടെയാണ്. ആദ്യകാല ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാർ വിഷ്ണു ഭക്തരായിരുന്നു. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് ശിവൻ അവരുടെ മുഖ്യ ആരാധനാമൂർത്തിയായി മാറി. പട്ടടക്കലിലെ ഭൂരിഭാഗം ക്ഷേത്രങ്ങളും ശിവപ്രതിഷ്ഠകളാണ്. മലപ്രഭാ നദി വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന (ഉത്തരവാഹിനി) ഭാഗത്താണ് പട്ടടക്കൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഗംഗാ നദി വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന കാശിയോട് സാമ്യമുള്ളതുകൊണ്ട് ഈ സ്ഥലത്തെ അതിപുണ്യമായി അവർ കരുതിയിരുന്നു. ശിവന്റെ വാസസ്ഥലമായ കൈലാസത്തോടുള്ള ബഹുമാനമായാണ് നദിയുടെ ഈ ഒഴുക്കിനെ അവർ കാണുന്നത്.
പട്ടടക്കൽ ഒരു വെറും ആരാധനാലയമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് രാജാക്കന്മാരുടെ പട്ടാഭിഷേകവും ഉത്സവങ്ങളും നടക്കുന്ന സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായിരുന്നു. രാമായണം, മഹാഭാരതം, ഭാഗവതം എന്നിവയിലെ കഥകൾ ശില്പങ്ങളായി ആവിഷ്കരിച്ചത് മതത്തെ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാനായിരുന്നു. ഇതിൽ പഞ്ചതന്ത്രം കഥകൾ പോലുള്ള ലൗകികമായ വിഷയങ്ങൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് മതപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ പ്രാദേശികമായ സാമൂഹിക സന്ദേശങ്ങൾക്ക് അവർ നൽകിയ പ്രാധാന്യത്തെ കാണിക്കുന്നു. പട്ടടക്കൽ നിവാസികൾ പൂർണ്ണമായും വൈദിക ആചാരങ്ങളിലേക്ക് മാറിയവരല്ലായിരുന്നു; മറിച്ച്, തങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമായ പ്രകൃതി ആരാധനയെയും പ്രാദേശിക വിശ്വാസങ്ങളെയും പുരാണങ്ങളിലെ ദൈവസങ്കല്പങ്ങളുമായി ഇണക്കിനിർത്തുകയായിരുന്നു.
നദീതീര ആരാധന: നദികൾക്കും പ്രകൃതിക്കും നൽകിയിരുന്ന പ്രാധാന്യം ഒരു പ്രാചീന ദ്രാവിഡ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ലക്ഷണമാണ്. പ്രകൃതിശക്തികളെ ദൈവമായിക്കണ്ടുകൊണ്ടുള്ള ആരാധന ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ശില്പകലയിലെ നാടോടിത്തം: ക്ഷേത്രച്ചുവരുകളിലെ ശില്പങ്ങളിൽ കാണുന്ന ജീവിതശൈലി, വസ്ത്രധാരണം, മിഥുന ജോഡികൾ എന്നിവ പ്രാദേശികമായ ജനജീവിതത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. ഇത് ഉയർന്ന വൈദിക സമ്പ്രദായത്തോടൊപ്പം തന്നെ നാട്ടറിവുകളിലെ ആരാധനാ രീതികളും ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവാണ്. ദേവതകളുടെ സങ്കല്പം: അർദ്ധനാരീശ്വരൻ, നടരാജൻ, ഹരിഹരൻ തുടങ്ങിയ സങ്കല്പങ്ങൾ വൈദികമായ ശിവ-വിഷ്ണു സങ്കല്പങ്ങളാണെങ്കിലും, ഇതിന്റെ ശില്പ രൂപീകരണം പ്രാദേശികമായ ദ്രാവിഡ ശൈലിയിലുള്ള നൃത്തസങ്കല്പങ്ങളുമായും മറ്റും ഇഴചേർന്നു നിൽക്കുന്നു. നാഗാര ആരാധന: പാപനാഥ ക്ഷേത്രം പോലുള്ളവയിൽ കാണുന്ന ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതികളും ചില ശില്പങ്ങളുടെ ശൈലിയും ദ്രാവിഡ ജനതയുടെ തനത് കലാരൂപങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു.
പട്ടടക്കൽ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ
പട്ടടക്കൽ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിൽ കാണുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. യുനെസ്കോയുടെ ലോകപൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ച ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം ആണിത്. ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാരുടെ കിരീടധാരണ ചടങ്ങുകൾക്ക് വേദിയായ ഈ പുണ്യഭൂമി, ശിലകളിൽ കൊത്തിയെടുത്ത പുരാണ കഥകളിലൂടെയും സങ്കീർണ്ണമായ ശില്പകലയിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിന്റെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തെ ഇന്നും സജീവമായി നിലനിർത്തുന്നു.
1. വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രം (Virupaksha Temple)
പട്ടടക്കൽ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയതും വാസ്തുവിദ്യാപരമായി ഏറ്റവും മികച്ചതുമായ ക്ഷേത്രമാണിത്.
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 740 (എട്ടാം നൂറ്റാണ്ട്).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ലോകമഹാദേവി (Lokamahadevi) – ചാലൂക്യ രാജാവായ വിക്രമാദിത്യൻ രണ്ടാമന്റെ പ്രധാന പത്നി.
-
ശൈലി: ദ്രാവിഡ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലി (Dravidian Architecture).
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
പല്ലവർക്കെതിരെ (കാഞ്ചിപുരം) തന്റെ ഭർത്താവായ വിക്രമാദിത്യൻ രണ്ടാമൻ നേടിയ ഉജ്ജ്വലമായ മൂന്ന് വിജയങ്ങളുടെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് രാജ്ഞി ലോകമഹാദേവി ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. അതിനാൽ ആദ്യകാലത്ത് ഈ ക്ഷേത്രം ‘ലോകേശ്വര ക്ഷേത്രം’ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ശിവനാണ് മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കാഞ്ചിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ കൈലാസനാഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ എല്ലോറയിലുള്ള പ്രശസ്തമായ കൈലാസനാഥ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കാൻ രാഷ്ട്രകൂടന്മാർക്ക് പ്രചോദനമായത് പട്ടടക്കലിലെ ഈ വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രമാണ്.
രാമായണം, മഹാഭാരതം, ഭാഗവതം എന്നിവയിലെ കഥാസന്ദർഭങ്ങൾ ക്ഷേത്രച്ചുവരുകളിലും തൂണുകളിലും അതിമനോഹരമായി കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. രാവണൻ ജടായുവിനെ ആക്രമിക്കുന്നത്, ഭീഷ്മർ ശരശയ്യയിൽ കിടക്കുന്നത്, ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഗോവർദ്ധന ഗിരി ഉയർത്തുന്നത് തുടങ്ങിയ പുരാണ മുഹൂർത്തങ്ങൾ കല്ലിൽ ജീവൻ തുടിക്കുന്ന ശില്പങ്ങളായി ഇവിടെ കാണാം. നാഗരാജാക്കന്മാരുടെയും അർദ്ധനാരീശ്വരന്റെയും നടരാജന്റെയും പ്രതിമകൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അലങ്കാരമാണ്.
2. സംഗമേശ്വര ക്ഷേത്രം (Sangameshwara Temple)
പട്ടടക്കലിലെ ദ്രാവിഡ ശൈലിയിലുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്.
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 697 – 733 കാലഘട്ടം (എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: വിജയാദിത്യൻ (Vijayaditya) – ചാലൂക്യ രാജാവ്.
-
ശൈലി: ദ്രാവിഡ ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
രാജാവായ വിജയാദിത്യനാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിന് ‘വിജയേശ്വര ക്ഷേത്രം’ എന്നും പേരുണ്ടായിരുന്നു. നിർമ്മാണത്തിനിടയിൽ എ.ഡി 734-ൽ രാജാവ് അന്തരിച്ചതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളുടെ പണി പൂർത്തിയായിരുന്നില്ല. പിന്നീട് വന്ന ഭരണാധികാരികൾ പണി തുടരുകയായിരുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ നടത്തിയ ഉദ്ഖനനങ്ങളിൽ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മറ്റൊരു ഇഷ്ടിക ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വളരെ മുൻപ് തന്നെ ഇതൊരു പുണ്യഭൂമിയായിരുന്നു എന്നാണ്. അന്ധകാസുരനെ വധിക്കുന്ന അഷ്ടഭുജങ്ങളുള്ള ശിവന്റെ ഭയാനകവും എന്നാൽ മനോഹരവുമായ രൂപം ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്.
3. മല്ലികാർജ്ജുന ക്ഷേത്രം (Mallikarjuna Temple)
വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചെറിയൊരു പതിപ്പായി കണക്കാക്കാവുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്.
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 740 (എട്ടാം നൂറ്റാണ്ട്).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ത്രൈലോക്യമഹാദേവി (Trailokyamahadevi) – വിക്രമാദിത്യൻ രണ്ടാമന്റെ രണ്ടാമത്തെ പത്നി (ലോകമഹാദേവിയുടെ സഹോദരി).
-
ശൈലി: ദ്രാവിഡ ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
തന്റെ സഹോദരി ലോകമഹാദേവിയെപ്പോലെ തന്നെ, കാഞ്ചിയിലെ പല്ലവർക്കെതിരെയുള്ള ഭർത്താവിന്റെ വിജയത്തിന് നന്ദിസൂചകമായാണ് ത്രൈലോക്യമഹാദേവിയും ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. ‘ത്രൈലോക്യേശ്വര ക്ഷേത്രം’ എന്നായിരുന്നു ആദ്യ നാമം. വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രത്തിന് സമാനമായ രൂപകല്പനയാണെങ്കിലും ഇതിന്റെ മേൽക്കൂര (Vimana) വൃത്താകൃതിയിലാണുള്ളത്. നടരാജൻ, ശിവൻ, പാർവതി, പഞ്ചതന്ത്രം കഥകൾ എന്നിവയുടെ ശില്പങ്ങൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തെ കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കുന്നു.
4. പാപനാഥ ക്ഷേത്രം (Papanatha Temple)
ഉത്തര-ദക്ഷിണ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികൾ ഒരുമിച്ചു ചേരുന്ന അത്ഭുതകരമായ ഒരു നിർമ്മിതി.
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 680 (ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ആദ്യകാല ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാർ (കൃത്യമായ ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേര് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, എങ്കിലും നിർമ്മാണത്തിന്റെ പല ഘട്ടങ്ങളിലും പലരും പങ്കുവഹിച്ചു).
-
ശൈലി: നാഗര ശൈലിയിൽ തുടങ്ങി ദ്രാവിഡ ശൈലിയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കിയത്.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും: തുടക്കത്തിൽ ഒരു നാഗര ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രമായി പണിയാൻ ആരംഭിച്ചെങ്കിലും പണി പൂർത്തിയാകുമ്പോഴേക്കും ദ്രാവിഡ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഘടകങ്ങൾ ഇതിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമായ മുഖമണ്ഡപത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. ശിവൻ ഗംഗാധരനായി നിൽക്കുന്ന രൂപവും രാമായണത്തിലെ സീതാപഹരണവും ഹനുമാൻ ലങ്ക ദഹിപ്പിക്കുന്നതുമായ രംഗങ്ങളും ക്ഷേത്രച്ചുവരുകളിൽ വളരെ വിശദമായി കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു.
5. ഗലഗനാഥ ക്ഷേത്രം (Galaganatha Temple)
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 750 (എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: വിക്രമാദിത്യൻ രണ്ടാമന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ വാസ്തുശില്പികൾ.
-
ശൈലി: നാഗര ശൈലി (രേഖാ-നാഗര ശൈലിയിലുള്ള ഉയർന്ന ഗോപുരം).
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും: വടക്കേ ഇന്ത്യൻ ശൈലിയിലുള്ള (Nagara) കൂർത്ത ഉയർന്ന ശിഖരമാണ് (Shikhara) ഇതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത. അന്ധകാസുരനെ വധിക്കുന്ന ശിവന്റെ എട്ട് കൈകളുള്ള ഒരു കൂറ്റൻ ശില്പം ഇവിടെ കാണാം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗം പുറംചുവരുകളും കാലപ്പഴക്കത്താൽ തകർന്നുപോയെങ്കിലും, അവശേഷിക്കുന്ന പ്രധാന ഗോപുരവും ഗർഭഗൃഹവും ചാലൂക്യ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ചാരുത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
6. കാടസിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രം (Kadasiddheshwara Temple)
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം.
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ആദ്യകാല ബാദാമി ചാലൂക്യർ.
-
ശൈലി: നാഗര ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
പട്ടടക്കൽ സമുച്ചയത്തിലെ ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഗർഭഗൃഹവും അതിനു മുകളിൽ ലളിതമായ നാഗര ശൈലിയിലുള്ള ശിഖരവുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന വാതിലിനു മുകളിലായി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ശിവന്റെയും പാർവതിയുടെയും ശില്പം കാണാം. ഹരിഹരൻ, അർദ്ധനാരീശ്വരൻ എന്നിവരുടെ കൊത്തുപണികൾ ക്ഷേത്രച്ചുവരുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
7. ജംബുലിംഗേശ്വര ക്ഷേത്രം (Jambulingeshwara Temple)
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം.
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ആദ്യകാല ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാർ.
-
ശൈലി: നാഗര ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
കാടസിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രത്തോട് സമാനമായ നിർമ്മിതിയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറംചുവരുകളിൽ വിഷ്ണുവിന്റെയും സൂര്യഭഗവാന്റെയും ശിവന്റെയും പ്രതിമകൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണരീതി വടക്കേ ഇന്ത്യൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ സ്വാധീനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
8. കാശിവിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം (Kashivishveshwara Temple)
The Kashi Vishwanatha Temple in Pattadakal is an 8th-century, UNESCO-listed Shiva temple located in Karnataka, India. Built by the Rashtrakuta dynasty in the Nagara style, it is known for its intricate stone carvings, including Ganga/Yamuna figures and mythological scenes, representing the final phase of temple construction at the site
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം.
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ചാലൂക്യ വാസ്തുശില്പികൾ.
-
ശൈലി: നാഗര ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
ഈ സമുച്ചയത്തിൽ ഏറ്റവും അവസാനം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രമാണിതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. രാവണൻ കൈലാസ പർവ്വതം ഉയർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ശില്പം (Ravananugraha) ഇതിന്റെ ചുവരുകളിൽ അതിമനോഹരമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്കുള്ള വാതിലിൽ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും സ്ത്രീരൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
9. ചന്ദ്രശേഖര ക്ഷേത്രം (Chandrashekhara Temple)
The Chandrashekhara Temple is a small, relatively plain, east-facing shrine located in the UNESCO-listed Group of Monuments at Pattadakal in Karnataka. Unlike the neighboring Chalukyan structures, this 8th-century Rashtrakuta-era temple lacks a tower (shikhara) but features a distinct garbha griha and a stone Nandi facing the entrance
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം.
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാർ.
-
ശൈലി: ലളിതമായ പ്രാദേശിക ശൈലി (ഗോപുരമില്ല).
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
വളരെ ലളിതമായ ഒരു നിർമ്മിതിയാണിത്. ഇതിന് പ്രധാന ഗോപുരമോ ശിഖരമോ ഇല്ല. ഗർഭഗൃഹത്തിൽ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. വലിയ അലങ്കാരങ്ങളില്ലാത്ത ഈ ക്ഷേത്രം, ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിലെ ഒരു ചെറിയ പ്രാർത്ഥനാ മുറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നിരിക്കാം.
10. ജൈന നാരായണ ക്ഷേത്രം (Jain Narayana Temple)
The Jain Narayana Temple is the only Jain monument in the UNESCO-listed Pattadakal Group of Monuments in Karnataka. Built in the 9th century by the Rashtrakuta Dynasty, it stands out for its simpler, more symmetrical Dravidian architecture compared to the neighboring Hindu shrines
പട്ടടക്കലിലെ പ്രധാന സമുച്ചയത്തിൽ നിന്നും അല്പം മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഏക ജൈന ക്ഷേത്രമാണിത്.
-
നിർമ്മിച്ച വർഷം/കാലഘട്ടം: എ.ഡി 9-ാം നൂറ്റാണ്ട് (ചാലൂക്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം).
-
നിർമ്മിച്ച വ്യക്തി: അമോഘവർഷൻ ഒന്നാമൻ (Amoghavarsha I) അല്ലെങ്കിൽ കൃഷ്ണൻ രണ്ടാമൻ (Krishna II) എന്ന രാഷ്ട്രകൂട രാജാവ്.
-
ശൈലി: ദ്രാവിഡ ശൈലി.
ചരിത്രവും ഇതിഹാസങ്ങളും:
ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ മാത്രം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പട്ടടക്കലിൽ, പിൽക്കാലത്ത് വന്ന രാഷ്ട്രകൂട രാജാക്കന്മാർ നിർമ്മിച്ചതാണ് ഈ ജൈന ക്ഷേത്രം. ജൈനമതത്തിലെ 23-ാമത്തെ തീർത്ഥങ്കരനായ പാർശ്വനാഥനാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. ചാലൂക്യ ശൈലിയിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രകൂട ശൈലിയിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൊത്തുപണികളിൽ ദൃശ്യമാണ്.
‘പട്ടടക്കൽ‘ എന്ന വാക്കിനർത്ഥം “കിരീടധാരണത്തിനുള്ള കല്ല്” (Stone of Coronation) എന്നാണ്. ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാരുടെ കിരീടധാരണ ചടങ്ങുകൾ നടന്നിരുന്നത് ഈ പുണ്യഭൂമിയിലായിരുന്നു. ഇതിനു മുൻപ് ‘കിസുവൊലാൽ‘ (ചുവന്ന മണ്ണിന്റെ താഴ്വര) എന്നും ‘രക്തപുര‘ എന്നും ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നദികൾ വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന (ഉത്തരവാഹിനി) പ്രദേശങ്ങൾ ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. കാശിക്ക് സമാനമായി, മലപ്രഭാ നദി വടക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഈ തീരത്താണ് ചാലൂക്യർ തങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ വാസ്തുവിദ്യാ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത്. ഒരേ സമുച്ചയത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ശൈലിയും ഉത്തരേന്ത്യൻ ശൈലിയും എങ്ങനെ സമന്വയിപ്പിക്കാം എന്നതിൻ്റെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഇന്നീ കാണുന്ന പട്ടടക്കൽ.
കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിൽ പലതും മാഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മലപ്രഭാ നദിയുടെ തീരത്ത് തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന പട്ടടക്കൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇന്നും ചാലൂക്യ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ജീവനുള്ള സാക്ഷ്യങ്ങളാണ്. വെറും കല്ലുകളിലല്ല, മറിച്ച് ശില്പികളുടേയും രാജാക്കന്മാരുടേയും ആത്മസമർപ്പണത്തിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നത്. ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഈ അമൂല്യശേഖരം കേവലം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സാംസ്കാരിക വേരുകളിലേക്കുള്ള ഒരു തീർത്ഥാടനം കൂടിയാണ്. പട്ടടക്കലിന്റെ ഈ പൈതൃകം വരുംതലമുറയ്ക്കായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടത് നമ്മൾ ഓരോരുത്തരുടെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.
വാസ്തുവിദ്യയും വിശ്വാസവും ചരിത്രവും ഒന്നിച്ചുചേരുന്ന പട്ടടക്കൽ, അറിവിന്റെയും വിസ്മയത്തിന്റെയും അനന്തമായ ലോകമാണ്. മലപ്രഭാ തീരത്തെ ഈ കല്ലുകൾക്ക് മൗനമായി പറയാൻ ഒരുപാട് ചരിത്രമുണ്ട്. ഓരോ ശില്പവും ഓരോ കഥകൾ പറയുന്ന ഈ മണ്ണിലൂടെയുള്ള യാത്ര, ചരിത്രത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതൊരാൾക്കും ഒരിക്കലും മറക്കാനാവാത്ത അനുഭവമായിരിക്കും. അടുത്ത തവണ കർണാടക യാത്ര പ്ലാൻ ചെയ്യുമ്പോൾ, ചരിത്രം ഉറങ്ങുന്ന ഈ മണ്ണിലേക്ക് തീർച്ചയായും ഒരു സന്ദർശനം പ്ലാൻ ചെയ്യുക. കാരണം, പട്ടടക്കൽ എന്നത് കണ്ടറിയേണ്ട ഒരു വിസ്മയമാണ്. നിങ്ങൾ എപ്പോഴെങ്കിലും പട്ടടക്കൽ സന്ദർശിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ താഴെ കമന്റ് ബോക്സിൽ പങ്കുവെക്കുമല്ലോ.
ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ കർണാടകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ജൈനമതം ശക്തമായി സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. രാജസഭയിലെ പല പ്രമുഖരും കച്ചവടക്കാരും ജൈനമതക്കാരായിരുന്നു. ചാലൂക്യ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ മതങ്ങളോടും സഹിഷ്ണുത കാണിച്ചവരായിരുന്നു. പുലകേശി രണ്ടാമന്റെ സഭയിലെ പ്രശസ്ത കവിയായിരുന്ന രവികീർത്തി ഒരു ജൈനമതസ്ഥനായിരുന്നു. ഈ സ്വാധീനത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ബദാമിയിലെ നാലാമത്തെ ഗുഹ പൂർണ്ണമായും ജൈന തീർത്ഥങ്കരന്മാർക്കായി കൊത്തിയെടുക്കപ്പെട്ടത്.
ഒന്നാം ഗുഹയിലെ ശില്പങ്ങൾ ശൈവപുരാണങ്ങളിലെ പ്രധാന കഥകളെയും സങ്കല്പങ്ങളെയും ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നവയാണ്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ബദാമി ഗുഹാക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിലെ അവസാനത്തെ ഗുഹയായ നാലാമത്തെ ഗുഹ (Cave 4) മുന്നത്തെ മൂന്ന് ഗുഹകളിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ആദ്യത്തെ മൂന്ന് ഗുഹകളും ഹൈന്ദവ (ശൈവ-വൈഷ്ണവ) ആരാധനാലയങ്ങൾ ആയിരുന്നെങ്കിൽ, നാലാം ഗുഹ ഒരു ജൈന ഗുഹയാണ് (Jain Cave). ഈ ഗുഹയുടെ ചരിത്രവും സവിശേഷതകളും താഴെ വിശദീകരിക്കുന്നു:
ശില്പകലകളും വാസ്തുവിദ്യയിലും ഒരുകാലത്ത് സൗത്തിന്ത്യയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന നിറമാർന്ന തുടക്കത്തിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന തെളിവുകൾ ഐഹോളെയിൽ കാണാനാവും. ഐഹോളയിലെ ഓരോ നിർമ്മിതികളും നമ്മെ കാണികുന്നത് ആ വിസ്മയക്കാഴ്ച തന്നെയാണ്. ചാലൂക്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യകാല തലസ്ഥാനമായിരുന്നു ഐഹോളെ. ഐഹോളയ്ക്കും ബദാമിക്കും ഇടയിലായി പത്തുകിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാൽ എത്തിച്ചേരുന്ന പട്ടടക്കൽ എന്ന സ്ഥലത്തു നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ നമുക്ക് കാണാനാവും. പല്ലവരെ തോൽപിച്ച് ബദാമി തിരിച്ചു പിടിച്ച വിക്രമാദിത്യ ഒന്നാമൻ തന്റെ മകൻ വിനയാധിത്യന്റെ പട്ടാഭിഷേകം നടത്താൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത ചെറിയ ഗ്രാമം പിന്നീട് പട്ടടക്കൽ എന്നപേരിൽ അറിയപ്പെട്ടുകയായിരുന്നു. കദംബരും ചാലൂക്യർക്ക് ശേഷം യാദവരും ഡൽഹി കേന്ദ്രമായിരുന്ന ഖിൽജിമാരും പേർഷ്യൻ പാരമ്പര്യം ഉൾചേർത്തുവെച്ച ബാഹ്മനിക്കാരും ആദിൽഷാഹി സുൽത്താനേറ്റുകളും മുഗളരും നിസാമുകളും നവാബും മറാത്തരും ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയും മാറിമാറി ഭരിച്ചിരുന്നു. അയ്ഹോളെയില്നിന്നും കണ്ടെടുത്ത നിരവധി പ്രതിമകള്, ചാലൂക്യ ആധിപത്യത്തിനും മുന്നേ, കദംബരുടേയും കൊങ്കണമൗര്യരുടേയും കാലത്ത് ഈ പ്രദേശം ശാക്തേയരുടെ സ്വാധീനതയിലായിരുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉർവ്വരതയുടെ പ്രതീകമായ ലജ്ജാഗൗരിയെന്ന പ്രജനനദേവതയുടെ സാമീപ്യം കാണിക്കുന്നതു മറ്റൊന്നാവാൻ വഴിയില്ല. (വാതാപിയിൽ ഒരു മ്യൂസിയത്തിൽ ലജ്ജാഗൗരിയെ നമുക്കു കാണാനാവും)