സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടിരഹസ്യങ്ങളും താന്ത്രിക പാരമ്പര്യവും കുടികൊള്ളുന്ന നീലാചൽ കുന്നുകൾ: ഇന്ത്യൻ ആത്മീയതയുടെയും താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും ഏറ്റവും നിഗൂഢവും എന്നാൽ ആകർഷകവുമായ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ആസാമിലെ ഗുവാഹത്തിയിലുള്ള കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം. ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയുടെ തീരത്ത്, പ്രകൃതിരമണീയമായ നീലാചൽ കുന്നുകളുടെ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം കേവലമൊരു ആരാധനാലയം എന്നതിലുപരി, മാതൃത്വത്തിന്റെയും സ്ത്രീത്വത്തിന്റെയും പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെയും മഹത്തായ ആഘോഷം കൂടിയാണ്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരമുള്ള 51 ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നായി കാമാഖ്യയെ കണക്കാക്കുന്നു.

ഐതിഹ്യം: സതീദേവിയും ശക്തിപീഠങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും

കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ദക്ഷയാഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. തന്റെ ഭർത്താവായ പരമശിവനെ അപമാനിച്ചതിൽ മനംനൊന്ത് ദക്ഷയാഗ വേദിയിൽ വെച്ച് സതീദേവി ആത്മാഹുതി ചെയ്തു. കോപാകുലനായ പരമശിവൻ സതീദേവിയുടെ ഭൗതികശരീരവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തിയ പ്രളയതാണ്ഡവം പ്രപഞ്ചത്തെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് വന്നപ്പോൾ, മഹാവിഷ്ണു തന്റെ സുദർശന ചക്രം പ്രയോഗിച്ചു.

സതീദേവിയുടെ ശരീരം 108 കഷണങ്ങളായി (ചില വിശ്വാസങ്ങളിൽ 51) ഭൂമിയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ പതിച്ചു. ഈ ശരീരഭാഗങ്ങൾ വീണ ഇടങ്ങളാണ് പിന്നീട് ‘ശക്തിപീഠങ്ങൾ’ ആയി മാറിയത്. ഇതിൽ ദേവിയുടെ യോനീഭാഗം പതിച്ച സ്ഥലത്താണ് കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവന്നത് എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. അതിനാൽ ഇവിടെ വിഗ്രഹത്തിന് പകരം, ഒരു ചെറിയ ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലെ കൽഫലകത്തിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്ന യോനീരൂപമാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടമായ മാതൃത്വത്തെയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠയിലൂടെ ആരാധിക്കുന്നത്.

താന്ത്രിക പാരമ്പര്യവും ദശമഹാവിദ്യകളും

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ താന്ത്രിക കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കാമാഖ്യ. ഒൻപത് യോനീരൂപങ്ങളുടെ മധ്യത്തിലായി ഒരു യോനീരൂപത്തിൽ ശ്രീചക്രം നിരൂപിച്ചാണ് ഇവിടുത്തെ താന്ത്രിക ആരാധനകൾ നടക്കുന്നത്. കാമാഖ്യാദേവി എന്ന പ്രധാന ഭഗവതിക്ക് പുറമെ, താന്ത്രിക പാരമ്പര്യത്തിലെ ‘ദശമഹാവിദ്യകളെയും’ ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നു.

• പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിൽ: ത്രിപുര സുന്ദരി, മാതംഗി, കമല എന്നീ ദേവിമാർ.

• ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ: മഹാകാളി, താരാദേവി, ഭുവനേശ്വരി, ബഗളാമുഖി, ഷോഡശി, ചിന്നമസ്ത, ധൂമാവതി എന്നീ ഭാവങ്ങൾ.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്തരമലബാറിലെ കാവുകളിൽ നാം കാണുന്ന രൗദ്രവും എന്നാൽ മാതൃസഹജവുമായ തെയ്യപ്പരദേവതാ സങ്കൽപ്പങ്ങളോട് വളരെ അടുത്തുനിൽക്കുന്നതാണ് കാമാഖ്യയിലെ പ്രതാപരുദ്രയായ ആദിശക്തി രൂപം. ശാക്തേയ പാരമ്പര്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഇത്തരം ഉഗ്രമൂർത്തി സങ്കല്പങ്ങൾ, രക്തവർണ്ണത്തോടുള്ള പ്രിയം, അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലെ തീവ്രത എന്നിവ ഈ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സമാനമായ താന്ത്രിക വേരുകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള യോനീപൂജയും ശാക്തേയ ആരാധനയും രാജ്യമെമ്പാടും പ്രചരിച്ചത് കാമാഖ്യയിൽ നിന്നാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

വേറിട്ട ആചാരങ്ങളും ബലിദാനവും

സാധാരണ ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ് കാമാഖ്യയിലെ ആചാരങ്ങൾ.

• വർണ്ണ സങ്കല്പം: ചുവപ്പ് നിറത്തിനാണ് ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യം. ചുവന്ന പൂക്കൾ, ചുവന്ന പട്ടുതുണികൾ, ചുവന്ന ചാന്ത് എന്നിവയാണ് പ്രധാന പൂജാദ്രവ്യങ്ങൾ. ഇത് രക്തത്തെയും ജീവനെയും പ്രതീകവൽക്കരിക്കുന്നു.

• മൃഗബലി: ദേവിയെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനായി ആൺമൃഗങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ആണാടിനെ, ഇവിടെ നിത്യവും ബലി നൽകാറുണ്ട്. എന്നാൽ പെൺമൃഗങ്ങളെ ബലികഴിക്കുന്നത് കർശനമായി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് സ്ത്രീത്വത്തോടുള്ള പരമമായ ആദരവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

നിലവിലുള്ള ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ പലപ്പോഴായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതാണ്. കൊത്തുപണികളാൽ സമ്പന്നമായ താഴികക്കുടങ്ങളും കരിങ്കൽ ചുവരുകളും പ്രാചീന വാസ്തുവിദ്യയുടെ മകുടോദാഹരണങ്ങളാണ്.

അമ്പുബാച്ചി മേള: ദേവിയുടെ രജസ്വലാകാലം

കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തെ ലോകപ്രശസ്തമാക്കുന്നത് എല്ലാ വർഷവും ജൂൺ മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ‘അമ്പുബാച്ചി മേള’ (Ambubachi Mela) ആണ്. ഭൂമിദേവിയുടെ അഥവാ പ്രകൃതിയുടെ ആർത്തവകാലമായാണ് ഈ സമയം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

• മൂന്ന് ദിവസത്തെ അടച്ചിടൽ: ഈ ദിവസങ്ങളിൽ കാമാഖ്യ ദേവി രജസ്വലയാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാതിലുകൾ മൂന്ന് ദിവസത്തേക്ക് അടച്ചിടുകയും പൂജകൾ നിർത്തിവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആർത്തവത്തെ അശുദ്ധിയായി കാണുന്ന പല സമൂഹങ്ങൾക്കുമിടയിൽ, അതിനെ പ്രകൃതിയുടെ സൃഷ്ടിപരതയുടെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ പ്രക്രിയയായി കാമാഖ്യ ആഘോഷിക്കുന്നു.

• ചുവക്കുന്ന ബ്രഹ്മപുത്ര: ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുകൂടെ ഒഴുകുന്ന ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയിലെ ജലത്തിന് നേരിയ ചുവപ്പ് നിറം കൈവരുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഭക്തർ ഈ ജലം പുണ്യതീർത്ഥമായി ശേഖരിക്കുന്നു.

• നാലാം ദിവസത്തെ ദർശനം: മൂന്ന് ദിവസത്തെ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്ക് ശേഷം, നാലാം ദിവസം വലിയ ആഘോഷങ്ങളോടെ ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നു. ഈ സമയത്തെ ദേവീദർശനം അങ്ങേയറ്റം പുണ്യകരമായും, പ്രത്യേകിച്ച് സന്താനഭാഗ്യം നൽകുന്നതായും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

• രക്തവസ്ത്രം (അംഗോദക്): അമ്പുബാച്ചി മേളയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും വിശിഷ്ടമായ പ്രസാദമാണ് ദേവിയുടെ ആർത്തവരക്തം പുരണ്ടതെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ചുവന്ന തുണിക്കഷണം. ഇത് വീടുകളിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഐശ്വര്യവും സമൃദ്ധിയും കൊണ്ടുവരുമെന്ന് തീർത്ഥാടകർ ദൃഢമായി വിശ്വസിക്കുന്നു.

സ്ത്രീശരീരത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രക്രിയകളെയും ആർത്തവത്തെയും മറച്ചുപിടിക്കേണ്ട ഒന്നായോ അശുദ്ധിയായോ കാണുന്ന പൊതുബോധത്തിന് മുന്നിൽ ഒരു വലിയ തിരുത്തലാണ് കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ സ്ത്രീയുടെ ഈ സൃഷ്ടിപരമായ കഴിവിലാണെന്ന് വിളിച്ചോതുന്ന കാമാഖ്യ, ഭക്തിയുടെയും താന്ത്രികതയുടെയും മാത്രമല്ല, പ്രകൃതിയുടെയും സ്ത്രീത്വത്തിന്റെയും ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷം കൂടിയാണ്. നാനാദിക്കുകളിൽ നിന്നും ദിനംപ്രതി ആയിരങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുന്ന നീലാചൽ കുന്നുകൾ ഇന്നും ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ആഴവും പരപ്പും വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് നിലകൊള്ളുന്നു.