ഉത്തരമലബാറിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് കണ്ണൂർ മേഖലയിലെ അപൂർവ തെയ്യരൂപമാണ് മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി. കുന്നത്തൂർപാടിയുമായി (പറശ്ശിനികടവ് ശ്രീ മുത്തപ്പൻ തെയ്യത്തിൻ്റെ ആരൂഢസ്ഥാനം) ഈ ദേവതയ്ക്ക് ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ട്. പച്ച നിറത്തിലുള്ള വാഴയില തിരുമുടി (തലമുടി) ആണ് ഈ തെയ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രത്യേകതയുള്ള രൂപലക്ഷണം. ‘മൂലം‘ (വേര് അല്ലെങ്കിൽ ഉത്ഭവം), ‘പെറ്റ‘ (പ്രസവിച്ച അല്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടിച്ച) എന്നീ വാക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, പ്രകൃതിയുടെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിക്ക് കാരണഭൂതയായ ‘പ്രകൃതി മാതാവ്‘ അല്ലെങ്കിൽ ഫലഭൂയിഷ്ഠതയുടെ (Fertility) പ്രതീകമായാണ് ഗോത്രജനത ഈ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചിരുന്നത്. കാർഷിക സമൃദ്ധിയുമായും ഈ ദേവതയ്ക്ക് ബന്ധമുണ്ട്. മാവിലൻ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ് പ്രധാനമായും ഈ തെയ്യം കെട്ടിയാടുന്നത്. പ്രകൃതിദത്തമായ കാവുകളിലും മലസ്ഥാനങ്ങളിലുമായിരുന്നു ഇവരുടെ യഥാർത്ഥ ആരാധന. മുത്തപ്പൻ കുന്നത്തൂർപാടിയിൽ എത്തുന്നതിനു മുമ്പ് തന്നെ ആ പ്രദേശത്തെ ആരാധനാമൂർത്തിയായിരുന്നു മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി എന്ന വിശ്വാസം നിലനിൽക്കുന്നു. വടക്കൻ മലബാറിലെ ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളായ മാവിലർ, വേട്ടുവർ തുടങ്ങിയ ഗോത്രസമൂഹങ്ങളുടെ തനതായ ആരാധനാമൂർത്തിയാണ് മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി.

അയ്യങ്കര ഇല്ലത്തെ വാഴുന്നവരുടെ പത്നിയായ പാടിക്കുറ്റിയമ്മയാണ് മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി എന്ന ഒരു വിശ്വാസം പിന്നീടു കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ശ്രീ മുത്തപ്പന്റെ ആദി ആരൂഢസ്ഥാനമായ കുന്നത്തൂർ പാടിയും അവിടുത്തെ ആദിവാസി ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമല്ല, മറിച്ച് നരവംശശാസ്ത്രപരവും (Anthropological) ചരിത്രപരവുമായ ശക്തമായ തെളിവുകളുള്ളതാണ്. വടക്കൻ മലബാറിലെ ജന്മി-നാടുവാഴിത്തം രൂപപ്പെടുന്നതിനും എത്രയോ മുൻപ് തന്നെ ഈ വനമേഖലയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഗോത്രസംസ്കാരത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പ്രതിഫലനമാണ് മുത്തപ്പൻ ആരാധന.

മൂലംപെറ്റ ഭഗവതിയെ അയ്യങ്കര ഇല്ലത്തെ പാടിക്കുറ്റിയമ്മയായി മാറ്റിയത് ഒരു സുപ്രഭാതത്തിൽ ഒറ്റയടിക്ക് സംഭവിച്ചതല്ല. മറിച്ച്, പതിനെട്ട്-പത്തൊൻപത് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി നടന്ന വലിയൊരു സാംസ്കാരിക സ്വാംശീകരണത്തിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ സംസ്കൃതവൽക്കരണത്തിന്റെ (Sanskritization/Brahmanization) ഭാഗമായി സംഭവിച്ചതാണിത്. മുത്തപ്പൻ എന്ന നായാട്ടുദൈവം (Hunter God) ആദിവാസികളുടെയും കീഴാളരുടെയും ഇടയിൽ നിന്നും മാറി, ക്രമേണ നാടുവാഴികളുടെയും ഉയർന്ന ജാതിക്കാരുടെയും ഇടയിലേക്ക് ഒരു ജനകീയ ദൈവമായി വളർന്ന ഒരു കാലഘട്ടമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമായി മുത്തപ്പന്റെ ചരിത്രത്തെ സവർണ്ണമായ ഒരു പശ്ചാത്തലത്തിലേക്ക് മാറ്റിപ്പണിയേണ്ടത് അക്കാലത്തെ അധികാരവർഗ്ഗത്തിന് ആവശ്യമായിരുന്നു.

വനത്തിൽ മുത്തപ്പനൊപ്പം ഗോത്രവിഭാഗം ആരാധിച്ചിരുന്ന ഗോത്രമാതാവായ ‘മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി’യെ, മുത്തപ്പന്റെ വളർത്തമ്മയായ ‘പാടിക്കുറ്റിയമ്മ‘ എന്ന പുതിയ ബ്രാഹ്മണ സങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് വിദഗ്ധമായി ലയിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. തെയ്യത്തിന്റെ വേഷത്തിലോ അടിസ്ഥാന ചടങ്ങുകളിലോ പൂർണ്ണമായ മാറ്റം വരുത്താതെ, അതിന്റെ ഐതിഹ്യത്തിലും പേരിലും മാത്രം മാറ്റം വരുത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ സ്വാംശീകരണം നടന്നത്. ഈ പരിവർത്തനം പ്രധാനമായും നടന്നത് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതിയോടെയും 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലുമാണ്. കുന്നത്തൂർ പാടിയിൽ നിന്നും മുത്തപ്പൻ ആരാധന താഴെയുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലെ മടപ്പുരകളിലേക്കും (ഉദാഹരണത്തിന് പറശ്ശിനിക്കടവ് പോലുള്ള വലിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്ക്) വ്യാപിച്ച സമയത്താണ് മൂലംപെറ്റ ഭഗവതിയെ ഔദ്യോഗികമായി പാടിക്കുറ്റിയമ്മയായി അവതരിപ്പിച്ചു തുടങ്ങിയത്.

ഇന്നും പറശ്ശിനിക്കടവ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല പ്രമുഖ മുത്തപ്പൻ മടപ്പുരകളിലും കെട്ടിയാടപ്പെടുന്ന ‘പാടിക്കുറ്റിയമ്മ’ എന്ന തെയ്യം യഥാർത്ഥത്തിൽ മാവിലർ കെട്ടിയാടുന്ന ‘മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി’ തന്നെയാണ്. സവർണ്ണവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഐതിഹ്യത്തിൽ ഭഗവതി ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീയാണെങ്കിലും, തെയ്യത്തിന്റെ വേഷവിധാനങ്ങളും, ആടയാഭരണങ്ങളും, തോറ്റംപാട്ടിലെ ചില പ്രാചീന വരികളും, അവതാരകരായ ഗോത്രസമൂഹവും ഈ തെയ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ആദിവാസി വേരുകളെ ഇന്നും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, കീഴാള ഗോത്ര ജനതയുടെ പ്രകൃതിദൈവത്തെ, അധികാരത്തിന്റെയും ജാതിശ്രേണിയുടെയും സ്വാധീനത്താൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണ മാതൃരൂപമായി പരിവർത്തനം ചെയ്തെടുത്ത ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയുടെ ജീവിക്കുന്ന ഉദാഹരണമാണ് മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി.

അടിയാൻ (അടിയാർ) ഗോത്രത്തിന്റെ അവിഭാജ്യമായ ആചാരവകാശങ്ങൾ

കുന്നത്തൂർ പാടിയിലെ ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ഇന്നും പൂർണ്ണമാകണമെങ്കിൽ വനത്തിനുള്ളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന അടിയാൻ (അടിയാർ) ഗോത്രവിഭാഗത്തിന്റെ സജീവ പങ്കാളിത്തം അനിവാര്യമാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി അവർക്ക് മാത്രം കൽപ്പിച്ചു നൽകിയിട്ടുള്ള ചില നിഗൂഢവും സവിശേഷവുമായ ആചാരവകാശങ്ങൾ ഉണ്ട്. തിരുവാഭരണവും ഭണ്ഡാരവും ചുമക്കൽ: ഉത്സവക്കാലത്ത് പാടിക്ക് താഴെയുള്ള പൊടിക്കളത്ത് നിന്നും മലമുകളിലെ താൽക്കാലിക മടപ്പുരയിലേക്ക് മുത്തപ്പന്റെ തിരുവാഭരണങ്ങളും പൂജാസാധനങ്ങളും ഭണ്ഡാരപ്പെട്ടിയും ചുമന്ന് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത് അടിയാർ ഗോത്രത്തിലെ പുരുഷന്മാരാണ്. ദൈവത്തെ താങ്ങിപ്പിടിക്കൽ: തെയ്യാട്ട സമയത്ത് മുത്തപ്പൻ തെയ്യത്തിന്റെ ഇരുവശത്തുമായി കൈകൾ താങ്ങിപ്പിടിച്ചു നിൽക്കാനുള്ള പരമ്പരാഗതമായ അവകാശവും ചുമതലയും അടിയാർ ഗോത്രത്തിൽപ്പെട്ട രണ്ട് മുതിർന്ന അംഗങ്ങൾക്കാണ്. ആചാരപരമായ അനുമതി വാങ്ങൾ: ഉത്സവത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചുകൊണ്ട് വാഴുന്നവരിൽ (വാണവർ) നിന്നും വെറ്റിലയും അടയ്ക്കയും വാങ്ങി ചടങ്ങുകൾക്ക് ഔദ്യോഗികമായി അനുമതി തേടുന്നത് ഈ ഗോത്രത്തിലെ പ്രതിനിധിയാണ്.

സാംസ്കാരിക അധിനിവേശവും അവകാശങ്ങളുടെ അതിജീവനവും

ചരിത്രപരമായി കുന്നത്തൂർ പാടി ഒരു ആദിവാസി ഗോത്ര ആരാധനാകേന്ദ്രമായിരുന്നു.

• അധികാര കൈമാറ്റം: പിന്നീട് ഈ പ്രദേശം തീയ്യ ഭരണാധികാരികളായ മന്നനാർ രാജവംശത്തിന്റെ കീഴിലും, അതിനുശേഷം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ തുടർന്ന് കരക്കട്ടിടം നായനാർ കുടുംബത്തിന്റെ ഊരായ്മയിലുമൊക്കെയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

• ആചാരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം: ഭരണപരമായ അധികാരങ്ങൾ ഉയർന്ന ജാതിക്കാരിലേക്കോ നാടുവാഴികളിലേക്കോ മാറിയപ്പോഴും, ഉത്സവത്തിന്റെ ആന്തരികമായ ചടങ്ങുകളിലും ആചാരങ്ങളിലും അടിയാന്മാർക്കുള്ള തനത് സ്ഥാനം ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ವനത്തിന്റെ സ്വാഭാവികത നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ (സ്ഥിരമായ കെട്ടിടങ്ങളില്ലാതെ) ഉത്സവം നടത്തണമെന്ന മുത്തപ്പന്റെ സങ്കൽപ്പം പോലും പ്രകൃതിയെ ആരാധിക്കുന്ന ഗോത്രവിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

മന്നനാർ രാജവംശത്തെ പറ്റി വിശദമായി ഇവിടെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു.

പ്രകൃതിയെ ശ്രീകോവിലാക്കുന്ന ആരാധനാ രീതി

സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ അടച്ചുപൂട്ടിയ ശ്രീകോവിലോ വൻമതിലുകളോ കുന്നത്തൂർ പാടിയിലില്ല. “കൊഴിഞ്ഞ ഇലകളും ഒരു വസന്തവും മലയും ഉരുളൻ പാറക്കല്ലുകളും വനവും പനമരങ്ങളും തനിക്ക് ധാരാളമാണ്” എന്ന മുത്തപ്പന്റെ സങ്കൽപ്പത്തെ മാനിച്ച്, ഉത്സവകാലത്ത് വനത്തിനുള്ളിൽ ഈറ്റയും ഓലയും കൊണ്ട് താൽക്കാലിക മടപ്പുര മാത്രമാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. പ്രകൃതിയെ അതിന്റെ സ്വാഭാവികതയിൽ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ഈ ആരാധനാരീതി ആദിവാസി ഗോത്രങ്ങളുടെ പ്രകൃതിവന്ദനത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള തുടർച്ചയാണ്.

അടിയാൻ ഗോത്രത്തിന്റെ തകരാത്ത ആചാരവകാശങ്ങൾ

നൂറ്റാണ്ടുകളായി കുന്നത്തൂർ പാടിയിലെ ഉത്സവത്തിന്റെ ജീവനാഡി അവിടുത്തെ അടിയാൻ (അടിയാർ) ഗോത്രസമൂഹമാണ്. പൊടിക്കളത്ത് നിന്നും മലമുകളിലെ താൽക്കാലിക മടപ്പുരയിലേക്ക് മുത്തപ്പന്റെ തിരുവാഭരണങ്ങളും പൂജാസാധനങ്ങളും അടങ്ങിയ ഭണ്ഡാരപ്പെട്ടി ചുമലിലേറ്റി എത്തിക്കുന്നത് ഈ ഗോത്രത്തിലെ പുരുഷന്മാരാണ്. തെയ്യാട്ട സമയത്ത് ദൈവത്തിന്റെ ഇരുവശത്തുമായി കൈകൾ താങ്ങിപ്പിടിച്ചു നിൽക്കാനുള്ള സവിശേഷമായ അവകാശവും ഇവർക്ക് മാത്രം കൽപ്പിച്ചു നൽകപ്പെട്ടതാണ്. വാഴുന്നവരിൽ നിന്ന് ആചാരപരമായ അനുമതി വാങ്ങി ചടങ്ങുകൾക്ക് തുടക്കം കുറിക്കുന്നതും ഈ ഗോത്രപ്രതിനിധി തന്നെയാണ്.

നായാട്ടുസംസ്കാരത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങൾ

വേട്ടക്കാരനായ ഒരു ദൈവത്തിന്റെ (Hunter God) എല്ലാ സവിശേഷതകളും മുത്തപ്പനിലുണ്ട്. ഗോത്രജനതയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ ആയുധങ്ങളായ അമ്പും വില്ലും, കാട്ടിലെ അവരുടെ വിശ്വസ്ത കൂട്ടാളികളായ വേട്ടനായ്ക്കളും മുത്തപ്പന്റെ കൂടെയുണ്ട്. ബ്രാഹ്മണികമായ വഴിപാടുകൾക്ക് പകരം കള്ള്, ചുട്ട മീൻ, വറുത്ത പയർ, ഇറച്ചി തുടങ്ങിയ കാട്ടുവിഭവങ്ങൾ വഴിപാടായി നൽകുന്ന രീതി ഇന്നും തുടരുന്നത്, കാടിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു ജനതയുടെ ആഹാരശീലങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമാണ്.

ഗോത്രമാതാവിൽ നിന്നുള്ള സാംസ്കാരിക പരിണാമം

വനത്തിൽ മാവിലർ, വേട്ടുവർ തുടങ്ങിയ ഗോത്രസമൂഹങ്ങൾ ആരാധിച്ചിരുന്ന പ്രകൃതിയുടെയും ഫലഭൂയിഷ്ഠതയുടെയും പ്രതീകമായ ‘മൂലംപെറ്റ ഭഗവതി’ എന്ന ആദിവാസി ദേവതാരൂപത്തെയാണ് 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ സാംസ്കാരിക സ്വാംശീകരണത്തിലൂടെ മുത്തപ്പന്റെ വളർത്തമ്മയായ ‘പാടിക്കുറ്റിയമ്മ’ എന്ന ബ്രാഹ്മണ പശ്ചാത്തലമുള്ള സങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് കൂട്ടിയിണക്കിയത്. പേരിൽ മാറ്റം വന്നെങ്കിലും തെയ്യത്തിന്റെ വേഷവിധാനങ്ങളിലും തോറ്റത്തിലും അതിന്റെ ആദിവാസി വേരുകൾ ഇന്നും ഭദ്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു.

അധികാര മാറ്റങ്ങളെ അതിജീവിച്ച ഗോത്ര സ്വത്വം

കാലാകാലങ്ങളിൽ കുന്നത്തൂർ പാടിയുടെ മേൽനോട്ടാധികാരം മന്നനാർ രാജവംശത്തിൽ നിന്നും, കുന്നുമ്മൽ ഇടത്തിൽ നിന്നും, പിന്നീട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്തെ മാറ്റങ്ങളിലൂടെ കരക്കട്ടിടം നായനാർ കുടുംബത്തിന്റെ ഊരായ്മയിലേക്കും മാറിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഭരണപരവും സാമൂഹികവുമായ ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കൊന്നും തന്നെ അടിയാന്മാരുടെയും മറ്റ് ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളുടെയും ആന്തരികമായ ആചാരവകാശങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

ചുരുക്കത്തിൽ: കുന്നത്തൂർ പാടിയിൽ മുത്തപ്പൻ എന്നത് വെറുമൊരു പുരാണ ദൈവമല്ല. മറിച്ച്, അവിടുത്തെ മണ്ണും കാടുമായി നൂറ്റാണ്ടുകളായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന അടിയാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരുടെ സംസ്കാരവും ചരിത്രവും ജീവനോടെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക സങ്കേതമാണ്. പരമ്പരാഗത ക്ഷേത്ര നിർമ്മിതികളുടെയോ വൈദിക ആചാരങ്ങളുടെയോ ചട്ടക്കൂടുകളിൽ ഒതുങ്ങാത്ത, പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും ദൈവവും തമ്മിലുള്ള ആദിമമായ ഒരു കൂട്ടായ്മയുടെ നേർക്കാഴ്ചയാണ് ഈ പുണ്യഭൂമി. വരിഷ്ഠമായ വൈദിക സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് കീഴടങ്ങാതെ, സ്വന്തം കാടിന്റെയും മണ്ണിന്റെയും തനിമ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഒരു ജനത തങ്ങളുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും തെയ്യക്കോലത്തിലൂടെ ഇന്നും നെഞ്ചേറ്റുന്ന ഇടമാണ് കുന്നത്തൂർ പാടി. അത് കേവലം ഭക്തിയുടെ കേന്ദ്രമല്ല, മലബാറിന്റെ സാമൂഹിക അതിജീവനത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന ചരിത്രരേഖ കൂടിയാണ്.

കുന്നത്തൂർപാടി