ഓണം കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്. പൂക്കളവും ഓണസദ്യയും ഓണക്കോടിയും വള്ളംകളിയും പുലിക്കളിയും മാത്രമല്ല അതിന്റെ ആത്മാവ്. മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരികസ്മൃതിയിൽ ഓണത്തിന്റെ ഹൃദയസ്ഥാനത്ത് ഒരാളുണ്ട് — മഹാബലി, അഥവാ നമ്മുടെ മാവേലി. “മാവേലി നാടുവാണീടും കാലം, മാനുഷരെല്ലാരുമൊന്നുപോലെ” എന്ന വരികളിലൂടെ മലയാളി ഓർക്കുന്നത് ഒരു സാധാരണ രാജാവിനെയല്ല. മനുഷ്യർക്കിടയിൽ ഉച്ചനീചത്വങ്ങളില്ലാത്ത, കള്ളവും ചതിയുമില്ലാത്ത, പട്ടിണിയും ദാരിദ്ര്യവും ഇല്ലാത്ത ഒരു നഷ്ടപ്പെട്ട സുവർണകാലത്തെയാണ്. പക്ഷേ ചരിത്രത്തിന്റെ വാതിൽ തുറന്ന് കുറച്ചുകൂടി പിന്നിലേക്കു നടന്നാൽ ചില കൗതുകകരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു. പുരാണങ്ങളിലെ മഹാബലി യഥാർത്ഥത്തിൽ കേരളത്തിലെ രാജാവായിരുന്നോ? ഭാഗവതം അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാഗസ്ഥലമായി പറയുന്നത് കേരളമല്ലാതെ നർമദാതീരത്തെ ഭൃഗുകച്ഛമാണെങ്കിൽ, മഹാബലി എങ്ങനെ കേരളത്തിന്റെ മാവേലിയായി? വാമനന്റെ “മൂന്നടി” എന്ന കഥ എവിടെനിന്നു വന്നു? അതിന് ഋഗ്വേദത്തിലെ വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു ചുവടുകളുമായി ബന്ധമുണ്ടോ?  മഹാബലി ഒരു ചരിത്രത്തിലെ ദ്രാവിഡരാജാവിന്റെ ഓർമയായിരുന്നോ? അതോ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പല പഴയ രാജപാരമ്പര്യങ്ങളും ജനസ്മൃതികളും ചേർന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ഒരു പ്രതീകമാണോ? ഈ ചോദ്യങ്ങളുടെ പിന്നാലെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴാണ് ഓണത്തിന്റെ ചരിത്രം അതിന്റെ ആഘോഷത്തേക്കാൾ പോലും വിസ്മയകരമാണെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്.

കഥ തുടങ്ങുന്നത് കേരളത്തിലല്ല — ഋഗ്വേദത്തിലാണ്

മഹാബലിയിൽനിന്നല്ല ഈ അന്വേഷണത്തിന്റെ തുടക്കം.

വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു ചുവടുകളിൽനിന്നാണ്.

ഋഗ്വേദത്തിലെ 1.154-ാം സൂക്തം വിഷ്ണുവിനെ പ്രകീർത്തിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ വിഷ്ണുസൂക്തമാണ്. അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷതയായി പറയുന്നത് അദ്ദേഹം വിശാലമായി മൂന്നു ചുവടുകൾ വച്ച് ലോകത്തെ അളന്നുവെന്നാണ്.

അദ്ദേഹം ‘വിശാലമായി ചുവടുവയ്ക്കുന്നവൻ’ — ഉരുക്രമൻ.

ഈ മൂന്നു ചുവടുകൾക്കുള്ളിൽ സകലജീവജാലങ്ങളും വസിക്കുന്നതായി ഋഗ്വേദകവി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ പരമമായ പദം — പരമം പദം — എന്ന ആശയവും ഈ സൂക്തത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

ഇതാണ് പിന്നീട് ത്രിവിക്രമൻ — മൂന്നു മഹാചുവടുകൾ എടുത്തവൻ എന്ന വിഷ്ണുസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ അതിപുരാതനമായ അടിത്തറ.

പക്ഷേ ഇവിടെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യമുണ്ട്.

ഋഗ്വേദത്തിലെ ഈ കഥയിൽ മഹാബലിയില്ല.

കുറിയ ബ്രാഹ്മണനായ വാമനനില്ല.

അശ്വമേധയാഗമില്ല.

മൂന്നടി ഭൂമി ദാനമായി ചോദിക്കുന്നില്ല.

ശുക്രാചാര്യരില്ല.

ബലിയുടെ തലയിൽ മൂന്നാമത്തെ ചുവടുവയ്ക്കുന്നില്ല.

സുതലവുമില്ല.

അവിടെ ഉള്ളത് വിഷ്ണുവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്നു പ്രാപഞ്ചിക ചുവടുകളും മാത്രം.

അതിനാൽ പിൽക്കാല വാമന–മഹാബലി കഥ മുഴുവനായും ഋഗ്വേദത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നു പറയുന്നത് ശരിയല്ല. പക്ഷേ ആ കഥയുടെ ഏറ്റവും പഴയ വിത്തുകളിലൊന്ന് ഋഗ്വേദത്തിലെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ മൂന്നു ചുവടുകളാണെന്ന് പറയാൻ ശക്തമായ സാഹിത്യാധാരമുണ്ട്.

മൂന്നു ചുവടുകൾ എന്തിനെ സൂചിപ്പിച്ചു?

ഇതിന് ഒരൊറ്റ ഉത്തരമില്ല.

പുരാതന വ്യാഖ്യാതാക്കളും ആധുനിക ഗവേഷകരും പല വിശദീകരണങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഒരു വ്യാഖ്യാനത്തിൽ അവ:

ഭൂമി — അന്തരീക്ഷം — സ്വർഗം

എന്ന മൂന്നു പ്രാപഞ്ചിക തലങ്ങളാണ്.

മറ്റൊരു പഴയ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു ചുവടുകൾ സൂര്യന്റെ യാത്രയാണ്:

ഉദയം — മധ്യാഹ്നം — അസ്തമയം.

അതായത് ആകാശത്തിലൂടെ സൂര്യൻ നടത്തുന്ന യാത്രയെ ഒരു ദൈവത്തിന്റെ മൂന്നു മഹാചുവടുകളായി ആദിമ വൈദികമനുഷ്യൻ സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കാം.

പിൽക്കാലത്ത് ഈ പ്രാപഞ്ചിക പ്രതീകം ഒരു കഥയായി വികസിച്ചു.

അവിടെയാണ് വാമനൻ രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നത്.

ശതപഥ ബ്രാഹ്മണത്തിലെ നിർണായക വഴിത്തിരിവ്

ഋഗ്വേദത്തിനുശേഷമുള്ള വൈദികസാഹിത്യത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ കഥയ്ക്ക് പുതിയ രൂപം ലഭിക്കുന്നു.

ശതപഥ ബ്രാഹ്മണം 1.2.5-ൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ ഭൂമിയുടെ അവകാശത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മത്സരം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

അവിടെ അസുരന്മാർ ഭൂമി പങ്കിട്ടെടുക്കുകയാണ്.

ദേവന്മാർക്കും ഒരു പങ്ക് വേണം.

അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരം ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്ര സ്ഥലം ദേവന്മാർക്ക് നൽകാമെന്ന് അസുരന്മാർ സമ്മതിക്കുന്നു.

ഇവിടെ അതീവ നിർണായകമായ ഒരു വാചകമുണ്ട്:

“വിഷ്ണു ഒരു വാമനനായിരുന്നു” — ഒരു കുറിയ രൂപം.

ഇതോടെ ഋഗ്വേദത്തിലെ രണ്ടു ആശയങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു പുതിയ കഥാപാലം രൂപപ്പെടുന്നു:

വിഷ്ണു → മൂന്നു ചുവടുകൾ → കുറിയ രൂപം → ദേവാസുരന്മാർ → ഭൂമിയുടെ അവകാശം.

പിൽക്കാലത്തെ മഹാബലി–വാമന കഥയുടെ അടിസ്ഥാനഘടന ഇവിടെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി രൂപംകൊള്ളുന്നത് കാണാം.

എന്നാൽ ഇവിടെപ്പോലും നമ്മുടെ മഹാബലി ഇനിയും കഥയിലെത്തിയിട്ടില്ല.

പിന്നീട് വാമനന്റെ മുമ്പിൽ മഹാബലി എത്തുന്നു

ഇതിഹാസ–പുരാണസാഹിത്യത്തിലേക്ക് വരുമ്പോഴാണ് കഥയ്ക്ക് നമുക്ക് ഇന്ന് പരിചിതമായ രൂപം ലഭിക്കുന്നത്.

പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രൻ വിരോചനൻ.

വിരോചനന്റെ പുത്രൻ ബലി.

ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി അധികാരം നേടിയ ശക്തനായ അസുരചക്രവർത്തിയായി ബലി ഉയരുന്നു.

ദേവന്മാരുടെ മാതാവായ അദിതിയുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം വിഷ്ണു കശ്യപന്റെയും അദിതിയുടെയും മകനായി വാമനരൂപത്തിൽ അവതരിക്കുന്നു.

ബലി യാഗം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ചെറിയ ബ്രാഹ്മണബാലന്റെ രൂപത്തിൽ വാമനൻ എത്തുന്നു.

ആവശ്യപ്പെട്ടത് വെറും മൂന്നടി ഭൂമി.

ബലി സമ്മതിക്കുന്നു.

ശുക്രാചാര്യർ വിലക്കുന്നു.

എങ്കിലും ബലി നൽകിയ വാക്കിൽനിന്ന് പിന്മാറുന്നില്ല.

അപ്പോൾ ചെറിയ വാമനൻ പ്രപഞ്ചം നിറയുന്ന ത്രിവിക്രമനായി വളരുന്നു.

ഒരു ചുവടുകൊണ്ട് ഭൂമിയെയും മറ്റൊരു ചുവടുകൊണ്ട് ആകാശത്തെയും അളക്കുന്നു.

മൂന്നാമത്തെ ചുവടുവയ്ക്കാൻ സ്ഥലം ചോദിക്കുമ്പോൾ ബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ഋഗ്വേദത്തിലെ അതിപുരാതനമായ “വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു ചുവടുകൾ” എന്ന പ്രാപഞ്ചികസങ്കൽപ്പം ഒരു രാജാവിന്റെയും ദൈവത്തിന്റെയും നാടകീയമായ കഥയായി പൂർണരൂപം പ്രാപിക്കുന്നത്.

പുരാണത്തിലെ ബലി കേരളരാജാവായിരുന്നില്ല

ഇനി വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ചരിത്രപ്രശ്നത്തിലേക്ക് വരാം.

ഇന്ന് ഒരു മലയാളിക്കു മഹാബലി എന്നു കേട്ടാൽ ആദ്യം മനസ്സിലെത്തുന്നത് കേരളമാണ്.

പക്ഷേ ഭാഗവതപുരാണത്തിലെ കഥയിൽ ബലിയുടെ അശ്വമേധയാഗം നടക്കുന്നത് കേരളത്തിലല്ല.

നർമദാനദിയുടെ വടക്കേ തീരത്തുള്ള ഭൃഗുകച്ഛത്തിലാണ്.

ഭൃഗുകച്ഛത്തെ ഇന്നത്തെ ഗുജറാത്തിലെ ഭറൂച്ചുമായി (Bharuch) സാധാരണയായി തിരിച്ചറിയുന്നു.

അതിനാൽ,

“ഭാഗവതത്തിൽ കേരളം ഭരിച്ച രാജാവാണ് മഹാബലി”

എന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.

അങ്ങനെ പറഞ്ഞാൽ പുരാണം പറയാത്ത ഒരു ഭൂമിശാസ്ത്രം നാം പുരാണത്തിനുമേൽ ചുമത്തുകയാണ്.

ഇവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ ചരിത്രരഹസ്യം ആരംഭിക്കുന്നത്.

നർമദാതീരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാണത്തിലെ ബലി എങ്ങനെ കേരളത്തിന്റെ മാവേലിയായി?

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ മഹാബലിക്ക് മറ്റൊരു ജീവിതം

ഇതിന് ഒരൊറ്റ രേഖയിൽ എഴുതിയ ഉത്തരമില്ല.

പക്ഷേ ചില അതിശയകരമായ ചരിത്രസൂചനകൾ നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നു.

അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ബാണ രാജവംശമാണ്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ചരിത്രപരമായ ബാണന്മാർ ഒരു സാങ്കൽപ്പിക ജനവിഭാഗമല്ല. തമിഴ്നാട്–ആന്ധ്ര–കർണാടക അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിലായി വിവിധ കാലങ്ങളിൽ അധികാരം പുലർത്തിയ യഥാർത്ഥ ഭരണകുടുംബങ്ങളായിരുന്നു അവർ.

അവരുടെ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ ഒരു കൗതുകകരമായ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നു.

തങ്ങൾ മഹാബലിയുടെ വംശജരാണെന്ന് ബാണരാജാക്കന്മാർ അവകാശപ്പെട്ടു.

ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട തെളിവാണ്.

മഹാബലി എന്ന പുരാണനായകൻ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വെറും കഥാപുസ്തകത്തിലെ കഥാപാത്രമായി മാത്രമല്ല നിലനിന്നത്; യഥാർത്ഥ രാജവംശങ്ങൾ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയവംശാവലിയുമായി അദ്ദേഹത്തെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു.

ബലിയുടെ പുത്രനായി പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധനായ ബാണനിൽനിന്നാണ് തങ്ങളുടെ വംശപരമ്പര എന്ന ആശയം ബാണ ഭരണകൂടം സ്വീകരിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയസ്മൃതിയിൽ “ബലി” എന്ന പേര് രാജാധികാരത്തിന്റെയും പൂർവികതയുടെയും ഒരു പ്രതീകമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതിന് ശിലാലിഖിതാധാരമുണ്ട്.

അപ്പോൾ പല “ബലിമാർ” യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നോ?

ഇവിടെ തെളിവും അനുമാനവും കൃത്യമായി വേർതിരിക്കണം.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വിവിധ കാലങ്ങളിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന അനേകം നീതിമാന്മാരായ ദ്രാവിഡരാജാക്കന്മാരെല്ലാം പിന്നീട് ചേർത്തുവച്ച് “മഹാബലി” എന്ന ഒറ്റ കഥാപാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ശിലാലിഖിതമോ പുരാവസ്തുരേഖയോ ഇപ്പോൾ നമുക്കില്ല.

അതുകൊണ്ട്,

“മഹാബലി എന്നത് മൂന്ന് ദ്രാവിഡ രാജാക്കന്മാരുടെ സംയുക്തരൂപമാണ്”

എന്നോ,

“ത്രിവിക്രമത്തിലെ ‘ത്രി’ മൂന്ന് ആര്യനേതാക്കളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്”

എന്നോ ചരിത്രവസ്തുതയായി പറയാൻ തെളിവില്ല.

‘ത്രിവിക്രമൻ’ എന്നത് അടിസ്ഥാനപരമായി മൂന്നു മഹാചുവടുകൾ എടുത്തവൻ എന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വിശേഷണമാണ്; മൂന്ന് വ്യക്തികൾ എന്നല്ല.

അതേസമയം മറ്റൊരു സാധ്യത ചരിത്രപരമായി ചർച്ചചെയ്യാൻ കഴിയും.

ഒരു പുരാണനായകനെ യഥാർത്ഥ രാജവംശങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പൂർവികനായി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ ആ പുരാണനായകനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പ്രാദേശിക രാജസ്മൃതികളുമായി കൂടിക്കലരാം. തലമുറകൾ കടന്നുപോകുമ്പോൾ ചരിത്രവും പുരാണവും ജനകീയസ്മൃതിയും തമ്മിലുള്ള അതിരുകൾ മങ്ങുകയും ചെയ്യും.

ബാണന്മാരുടെ മഹാബലി അവകാശവാദം കുറഞ്ഞത് അത്തരമൊരു സാംസ്കാരികപ്രക്രിയ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ സാധ്യമായിരുന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്നു.

പക്ഷേ അത് “പല ചരിത്രബലിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു” എന്നതിന് നേരിട്ടുള്ള തെളിവല്ല.

ദ്രാവിഡരാജാവ് ബലി — എത്രത്തോളം ചരിത്രം?

ആധുനികകാലത്ത് മറ്റൊരു ശക്തമായ വായന ഉയർന്നുവന്നു:

മഹാബലി തദ്ദേശീയ/ദ്രാവിഡ ജനതയുടെ രാജാവ്; വാമനൻ ആര്യ–ബ്രാഹ്മണ അധിനിവേശത്തിന്റെ പ്രതീകം.

ഈ വ്യാഖ്യാനത്തിന് സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്.

കഥയെ അങ്ങനെ വായിക്കുമ്പോൾ,

ബലി = തദ്ദേശീയ ഭരണാധികാരം
വാമനൻ = പുതിയ വൈദിക–ബ്രാഹ്മണ ശക്തി
മൂന്നടി ഭൂമി = രാഷ്ട്രീയ അധികാരവ്യാപനം
ബലിയുടെ സ്ഥാനചലനം = പഴയ അധികാരവ്യവസ്ഥയുടെ പതനം

എന്നൊരു പ്രതീകാത്മക ചിത്രം ലഭിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകളും വൈദികസംസ്കാരവും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലകളിൽനിന്ന് ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് ദീർഘകാലയളവിൽ വ്യാപിച്ചതിന് ഭാഷാശാസ്ത്രം, പുരാവസ്തുശാസ്ത്രം, ജനിതകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിപുലമായ ഗവേഷണമുണ്ട്.

എന്നാൽ അതൊരു കാര്യം.

വാമനൻ എന്ന വ്യക്തി ഒരു യഥാർത്ഥ ആര്യനേതാവായിരുന്നു; അദ്ദേഹം മഹാബലി എന്ന യഥാർത്ഥ ദ്രാവിഡരാജാവിനെ തോൽപ്പിച്ചു എന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്.

രണ്ടാമത്തേതിന് ഇപ്പോൾ നേരിട്ടുള്ള ചരിത്രതെളിവില്ല.

അതുകൊണ്ട് ബലി–വാമന കഥയെ ആര്യ–ദ്രാവിഡ രാഷ്ട്രീയസംഘർഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പുനർവായനയായി അവതരിപ്പിക്കാം; തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഒരു യുദ്ധത്തിന്റെ ചരിത്രരേഖയായി അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഈ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്.

ഓണം മഹാബലിക്കുമുമ്പും ഉണ്ടായിരുന്നോ?

ഇവിടെയാണ് കഥ വീണ്ടും മാറുന്നത്.

ഓണം എന്ന ആഘോഷത്തിന്റെ പഴക്കം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അത് ഇന്നത്തെ മഹാബലി കഥയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

പുരാതന തമിഴ് സാഹിത്യമായ മധുരൈക്കാഞ്ചിയിൽ ഓണാഘോഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം കാണപ്പെടുന്നു. മധുരയിൽ നടന്ന ഓണാഘോഷവും ആഘോഷങ്ങളോടനുബന്ധിച്ച വിനോദങ്ങളും അതിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

അതായത് ഓണം ഒരു വിശാലമായ പഴയ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ആഘോഷപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാം.

ഇന്നത്തെ രൂപത്തിലുള്ള,

“കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന മഹാബലി വർഷത്തിലൊരിക്കൽ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ വരുന്നു”

എന്ന സമ്പൂർണ കഥ ആ പ്രാചീന പരാമർശങ്ങളിൽനിന്ന് നേരിട്ട് ലഭിക്കുന്നില്ല.

അതുകൊണ്ട് ഓണം ആദ്യം മുതൽ മഹാബലിയുടെ കേരളസന്ദർശനദിനമായിരുന്നു എന്ന് ചരിത്രപരമായി ഉറപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.

പകരം, വിവിധ സാംസ്കാരികധാരകൾ പിന്നീട് ഒന്നിച്ചുചേർന്നതായിരിക്കണം.

തൃക്കാക്കര — കഥ കേരളത്തിൽ വേരുറപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലം

മഹാബലി–വാമന കഥ കേരളത്തിന്റെ സ്വന്തം ഭൂമിശാസ്ത്രം നേടുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് തൃക്കാക്കര.

ഇന്നത്തെ എറണാകുളം ജില്ലയിലെ തൃക്കാക്കരയിലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ വാമനമൂർത്തിയാണ്.

കേരളത്തിന്റെ ഓണപാരമ്പര്യവും തൃക്കാക്കരയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വളരെ പഴക്കമുള്ളതാണ്.

പിൽക്കാല പാരമ്പര്യത്തിൽ വാമനൻ മഹാബലിയെ നേരിട്ട സ്ഥലമായി തൃക്കാക്കരയെ സങ്കൽപ്പിച്ചു.

ഇവിടെ ഒരു വലിയ സാംസ്കാരികപരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്നു.

പുരാണത്തിലെ കഥയ്ക്ക് ഒരു കേരളീയ ഭൂമിശാസ്ത്രം ലഭിക്കുന്നു.

വാമനൻ തൃക്കാക്കരയിൽ എത്തുന്നു.

അതോടെ വാമനന്റെ കഥയിലെ ബലിയും കേരളത്തിലെത്തുന്നു.

പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ ഓണാഘോഷം തൃക്കാക്കരയെ പ്രധാനകേന്ദ്രമാക്കി വികസിക്കുന്നു.

അങ്ങനെ പുരാണത്തിലെ ബലി പതുക്കെ കേരളത്തിന്റെ മാവേലിയാകാനുള്ള വാതിൽ തുറക്കപ്പെടുന്നു.

പക്ഷേ കേരളം വാമനനെക്കാൾ ബലിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു

ഇതാണ് ഓണത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ സാംസ്കാരികവൈരുധ്യം.

വാമനന്റെ വിജയകഥയായി വായിക്കാവുന്ന ഒരു പുരാണം കേരളത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ജനസ്മൃതി അതിലെ പരാജിതനായ രാജാവിനെയാണ് ഹൃദയത്തിലേറ്റിയത്.

വാമനൻ ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.

പക്ഷേ മാവേലി സ്നേഹിക്കപ്പെട്ടു.

ഇത് ചെറിയ വ്യത്യാസമല്ല.

കേരളീയ ജനസ്മൃതി മഹാബലിക്ക് പുരാണത്തിലേതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു രാജകീയ വ്യക്തിത്വം നൽകി.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിൽ മനുഷ്യരെല്ലാം ഒരുപോലെയായിരുന്നു.

കള്ളമില്ല.

ചതിയില്ല.

ദാരിദ്ര്യമില്ല.

അളവിലും തൂക്കത്തിലും വഞ്ചനയില്ല.

സമ്പൽസമൃദ്ധമായിരുന്നു നാട്.

ഇതാണ് പിന്നീട്,

“മാവേലി നാടുവാണീടും കാലം
മാനുഷരെല്ലാരുമൊന്നുപോലെ…”

എന്ന ജനകീയസങ്കൽപ്പമായി crystallize ചെയ്തത്.

ഇവിടെയാണ് പുരാണത്തിലെ ദൈത്യചക്രവർത്തി കേരളത്തിന്റെ നീതിമാനായ ജനകീയരാജാവായി പുനർജനിക്കുന്നത്.

ഒരു രാജാവിൽ പല രാജസ്മൃതികൾ ലയിച്ചിരിക്കാമോ?

ഇത് വളരെ രസകരമായൊരു സാധ്യതയാണ് — പക്ഷേ തെളിയിക്കപ്പെട്ട നിഗമനമല്ല.

വാമൊഴിപാരമ്പര്യങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക സ്വഭാവമുണ്ട്.

നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകുമ്പോൾ പല സംഭവങ്ങളും പല വ്യക്തികളും പല പ്രാദേശികകഥകളും ഒരൊറ്റ മഹാനായകന്റെ പേരിൽ ലയിച്ചേക്കാം.

ലോകത്തിലെ പല പുരാണ–വീരകഥകളിലും ഇത്തരം composite hero formation കാണാം.

അതുകൊണ്ട് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പഴയ തദ്ദേശീയ രാജസ്മൃതികൾ, സമൃദ്ധമായ ഭരണകാലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമകൾ, ബാണന്മാരെപ്പോലുള്ള മഹാബലിയുമായി വംശബന്ധം അവകാശപ്പെട്ട ഭരണകുടുംബങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ കാലക്രമേണ ബലി എന്ന വലിയ സാംസ്കാരികപ്രതീകത്തിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്തിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

എന്നാൽ അതിനെ തെളിവില്ലാതെ ചരിത്രവസ്തുതയാക്കാനും പാടില്ല.

നമുക്ക് ഉറപ്പോടെ പറയാവുന്നത് ഇത്രമാത്രം:

പുരാണത്തിലെ മഹാബലി ഒരാളാണ്; ചരിത്രത്തിലെ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ രാജവംശങ്ങൾ ആ മഹാബലിയെ തങ്ങളുടെ പൂർവികനായി ഏറ്റെടുത്തതിന് തെളിവുണ്ട്; കേരളീയ ജനസ്മൃതി അതേ ബലിയെ പിന്നീട് സ്വന്തം സുവർണകാലരാജാവാക്കി മാറ്റി.

ഈ മൂന്നു തലങ്ങളും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

മഹാബലി കേരളത്തിലെത്തിയ വഴി

ഇതുവരെയുള്ള തെളിവുകൾ ചേർത്തുവച്ചാൽ മഹാബലിയുടെ കേരളീകരണത്തെ ഏകദേശം ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം:

ഒന്നാം ഘട്ടം — വൈദികസങ്കൽപ്പം

ഋഗ്വേദത്തിൽ വിഷ്ണു മൂന്നു മഹാചുവടുകളിലൂടെ ലോകത്തെ അളക്കുന്നു. ബലി ഇല്ല.

↓

രണ്ടാം ഘട്ടം — ബ്രാഹ്മണസാഹിത്യം

വിഷ്ണു വാമനരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഭൂമിയുടെ അവകാശത്തിനായി മത്സരിക്കുന്നു.

↓

മൂന്നാം ഘട്ടം — ഇതിഹാസ–പുരാണപരിണാമം

വാമനന്റെ എതിരാളിയായി പ്രഹ്ലാദന്റെ പൗത്രനായ ബലി എത്തുന്നു. മൂന്നടി ഭൂമി ചോദിക്കുന്ന കഥ പൂർണരൂപം നേടുന്നു.

↓

നാലാം ഘട്ടം — ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സ്വീകരണം

വാമന–ത്രിവിക്രമകഥ തമിഴ് സാഹിത്യത്തിലും ക്ഷേത്രകലയിലും വ്യാപിക്കുന്നു. ബാണന്മാരെപ്പോലുള്ള യഥാർത്ഥ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ രാജവംശങ്ങൾ മഹാബലിയെ സ്വന്തം പൂർവികനായി അവകാശപ്പെടുന്നു.

↓

അഞ്ചാം ഘട്ടം — പഴയ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഓണപാരമ്പര്യം

ഓണം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്ന പഴയ സാഹിത്യസൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

↓

ആറാം ഘട്ടം — തൃക്കാക്കര

വാമനാരാധനയും ഓണവും കേരളത്തിൽ ശക്തമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. പുരാണകഥയ്ക്ക് കേരളീയ ഭൂമിശാസ്ത്രം ലഭിക്കുന്നു.

↓

ഏഴാം ഘട്ടം — മാവേലിയുടെ കേരളീകരണം

പുരാണത്തിലെ ബലി കേരളീയ ജനസ്മൃതിയിൽ സമത്വവും സമൃദ്ധിയും ഉറപ്പാക്കിയ പഴയ രാജാവായി പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു.

↓

എട്ടാം ഘട്ടം — ഇന്നത്തെ ഓണം

വിളവെടുപ്പ്, കുടുംബസംഗമം, പൂക്കളം, സദ്യ, ഓണക്കോടി, കളികൾ, പ്രാദേശികകലകൾ, വാമന–ബലി പുരാണം, മാവേലിയുടെ സുവർണകാലസ്മൃതി — എല്ലാം ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരികോത്സവമായി ഓണം മാറുന്നു.

പരാജിതനായ ബലി എങ്ങനെ മലയാളിയുടെ വിജയനായകനായി?

ഇതാണ് കഥയുടെ ഹൃദയം.

പുരാണത്തിലെ അധികാരസമരത്തിൽ ബലി തോറ്റു.

പക്ഷേ കേരളത്തിന്റെ ജനസ്മൃതിയിൽ ബലി തോറ്റില്ല.

കാരണം മലയാളി ബലിയെ ഓർത്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനികശക്തിയുടെ പേരിലല്ല.

നല്ല ഭരണത്തിന്റെ പേരിലാണ്.

ഒരു രാജാവിന്റെ മഹത്വം അയാൾ എത്ര രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി എന്നതിലല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് സാധാരണ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു എന്നതിലാണ് എന്നൊരു ജനകീയ രാഷ്ട്രീയദർശനം മാവേലിക്കഥയ്ക്കുള്ളിൽ വളർന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് വാമനന്റെ വിജയം ആഘോഷിക്കുന്നതിനുപകരം മാവേലിയുടെ തിരിച്ചുവരവ് കേരളം ആഘോഷിച്ചത്.

ഇതിനെ ചരിത്രത്തിലെ യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യവിപ്ലവമായി പ്രഖ്യാപിക്കേണ്ടതില്ല.

പക്ഷേ ജനസ്മൃതിയിലെ ഒരു പ്രതീകാത്മക അധികാരമാറ്റം എന്നു തീർച്ചയായും വായിക്കാം.

പുരാണം വാമനനെ വിജയിയാക്കിയപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ ജനകീയഭാവന ബലിയെ നായകനാക്കി.

ആര്യ–ദ്രാവിഡ സംഘർഷത്തിന്റെ ഓർമയാണോ ഓണം?

ഈ ചോദ്യം പൂർണമായി തള്ളിക്കളയുന്നതും ചരിത്രപരമായി തെളിയിച്ച വസ്തുതയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതും ഒരുപോലെ പ്രശ്നകരമാണ്.

വൈദികസംസ്കാരത്തിന്റെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലേക്കുള്ള വ്യാപനം ചരിത്രത്തിലെ യഥാർത്ഥ സാംസ്കാരികപ്രക്രിയയാണ്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ അതിനു മുമ്പുതന്നെ ശക്തമായ തദ്ദേശീയ സംസ്കാരങ്ങളും ഭാഷകളും ആരാധനാരീതികളും രാഷ്ട്രീയസംവിധാനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

ഈ സംസ്കാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടപെടൽ എല്ലായിടത്തും ഒരേ രീതിയിലായിരുന്നില്ല — സംഘർഷവും സ്വാംശീകരണവും സംയോജനവും പുനർവ്യാഖ്യാനവും എല്ലാം അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

അതിനാൽ വാമന–ബലി കഥയെ പഴയ സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങളുടെ പ്രതീകാത്മക സ്മൃതിയായി വായിക്കാനുള്ള സാധ്യത സാംസ്കാരികപഠനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് ആധുനിക കേരളത്തിൽ മാവേലി സമത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമായതോടെ ഈ വായനയ്ക്ക് കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയശക്തി ലഭിച്ചു.

എന്നാൽ,

“വാമനൻ എന്ന ആര്യനേതാവ് കേരളത്തിലെ മഹാബലി എന്ന ദ്രാവിഡരാജാവിനെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക തീയതിയിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി”

എന്ന് പറയാൻ നിലവിൽ തെളിവില്ല.

ചരിത്രവും പുരാണവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി അവിടെയാണ്.

ഓണം ഒരു മതകഥയെക്കാൾ വലുതാകുന്നത് ഇവിടെ

ഓണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ കഥയ്ക്ക് ഒരു ഏക ഉടമസ്ഥനില്ല എന്നതാണ്.

വൈദികപാരമ്പര്യത്തിന് അതിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിവിക്രമനുണ്ട്.

വൈഷ്ണവപാരമ്പര്യത്തിന് വാമനാവതാരമുണ്ട്.

പുരാണത്തിന് മഹാബലിയുണ്ട്.

തൃക്കാക്കരയ്ക്ക് വാമനമൂർത്തിയുണ്ട്.

കാർഷികസമൂഹത്തിന് വിളവെടുപ്പിന്റെ സമൃദ്ധിയുണ്ട്.

കേരളീയ ജനസ്മൃതിക്ക് മാവേലിയുണ്ട്.

ആധുനിക കേരളത്തിന് സമത്വത്തിന്റെ സന്ദേശമുണ്ട്.

അതുകൊണ്ടാണ് ഓണം ഒരു മതവിഭാഗത്തിന്റെ ആഘോഷത്തിൽ ഒതുങ്ങാതെ കേരളത്തിന്റെ പൊതുസാംസ്കാരിക ഉത്സവമായി വളർന്നത്.

ചരിത്രത്തിലെ മഹാബലിയെ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ

ഒടുവിൽ നമുക്ക് അംഗീകരിക്കേണ്ടത് ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു പരിമിതിയാണ്.

കേരളം ഭരിച്ച “മഹാബലി” എന്ന രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരമോ നാണയമോ ശിലാലിഖിതമോ ഭരണരേഖയോ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.

അതുകൊണ്ട് കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രരാജാക്കന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ മഹാബലിയെ ചേർക്കാൻ ചരിത്രശാസ്ത്രത്തിന് കഴിയില്ല.

എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് മാവേലി അപ്രധാനനാകുന്നുമില്ല.

ചിലപ്പോൾ ചരിത്രത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന രാജാവിനേക്കാൾ വലിയ സ്വാധീനം ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിച്ച രാജസങ്കൽപ്പത്തിനുണ്ടാകും.

കേരളം മഹാബലിയെ അത്തരമൊരു രാജാവാക്കി.

പുരാണത്തിൽനിന്ന് ഒരു കഥാപാത്രത്തെ എടുത്തു.

ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ പഴയ സാംസ്കാരികസ്മൃതികളിലൂടെ കടത്തിവിട്ടു.

തൃക്കാക്കരയിൽ ഒരു കേരളീയ ഭൂമിശാസ്ത്രം നൽകി.

ഓണവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു.

പിന്നീട് ആ രാജാവിന് മലയാളി സ്വന്തം സ്വപ്നങ്ങൾ നൽകി:

സമത്വം.

നീതി.

സമൃദ്ധി.

സത്യസന്ധത.

വിശപ്പില്ലാത്ത സമൂഹം.

മനുഷ്യരെല്ലാം ഒന്നുപോലെയുള്ള ഒരു നാട്.

അങ്ങനെ പുരാണത്തിലെ ബലി കേരളത്തിന്റെ മാവേലിയായി.

ഓണം നമ്മോട് പറയുന്നത്

ഋഗ്വേദത്തിലെ വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു ചുവടുകളിൽനിന്ന് കേരളത്തിലെ പൂക്കളത്തിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്ന മാവേലിയിലേക്കുള്ള ദൂരം ചെറുതല്ല.

ആ യാത്രയ്ക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ദൈർഘ്യമുണ്ട്.

ആ യാത്രയിൽ ഒരു വൈദിക പ്രാപഞ്ചികസങ്കൽപ്പം കഥയായി.

കഥ പുരാണമായി.

പുരാണത്തിലെ ബലി ദക്ഷിണേന്ത്യൻ രാജവംശങ്ങളുടെ പൂർവികനായി.

വാമനന് തൃക്കാക്കരയിൽ ഒരു കേരളീയ ഭവനം ലഭിച്ചു.

ബലിക്ക് കേരളീയ ജനസ്മൃതിയിൽ ഒരു രാജ്യം ലഭിച്ചു.

ഓണത്തിന് മാവേലിയെ ലഭിച്ചു.

മാവേലിക്ക് മലയാളിയുടെ ഹൃദയവും.

അതുകൊണ്ട് ഓണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം “ഒരു അസുരരാജാവിനെ ഒരു ദൈവം തോൽപ്പിച്ചു” എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

കേരളീയ ജനസ്മൃതിയിൽ അതിനേക്കാൾ ശക്തമായ മറ്റൊരു കഥ വളർന്നു:

അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹം നഷ്ടപ്പെടാത്ത ഒരു രാജാവിന്റെ കഥ.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ജനങ്ങളുടെ ഓർമയിൽനിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടാത്ത രാജാവ്.

ഓരോ വർഷവും തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ തിരിച്ചെത്തുന്ന രാജാവ്.

അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ വീടുമുറ്റത്ത് പൂക്കളമൊരുക്കുന്ന ഒരു ജനത.

ആ ജനത കാത്തിരിക്കുന്നത് ഒരു ചക്രവർത്തിയുടെ സൈന്യത്തെയല്ല.

അവർ കാത്തിരിക്കുന്നത് നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ഒരു നല്ല കാലത്തെയാണ്.

അതിനാലാവാം ഓണം ഇന്നും മലയാളിക്ക് ഇത്ര പ്രിയപ്പെട്ടത്.

മാവേലി ഒരു രാജാവിന്റെ മാത്രം പേരല്ല; മനുഷ്യരെല്ലാം ഒരുപോലെ ജീവിക്കുന്ന ഒരു നല്ല നാടിനെക്കുറിച്ചുള്ള കേരളത്തിന്റെ ആയിരം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള സ്വപ്നത്തിന്റെ പേരുകൂടിയാണ്.

ചരിത്രപരമായി ഓർക്കേണ്ട പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ

1. ഋഗ്വേദം 1.154-ൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്നു മഹാചുവടുകളുണ്ട്; അവിടെ മഹാബലിയോ വാമന–ബലി കഥയോ ഇല്ല.

2. പിൽക്കാല വൈദികസാഹിത്യമായ ശതപഥ ബ്രാഹ്മണത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ വാമനരൂപവും ദേവ–അസുര ഭൂമിവിഭജനവും കാണാം.

3. ഇതിഹാസ–പുരാണഘട്ടത്തിലാണ് മഹാബലി–വാമന–മൂന്നടി കഥ നമുക്ക് പരിചിതമായ രൂപത്തിലേക്ക് വികസിക്കുന്നത്.

4. ഭാഗവതത്തിലെ ബലിയുടെ യാഗഭൂമി കേരളമല്ല; നർമദാതീരത്തെ ഭൃഗുകച്ഛമാണ്.

5. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ചരിത്രപരമായ ബാണ രാജവംശം തങ്ങളുടെ വംശപരമ്പര മഹാബലിയിലേക്ക് എത്തിച്ചതിന് ശിലാലിഖിത തെളിവുകളുണ്ട്.

6. എന്നാൽ പല ദ്രാവിഡരാജാക്കന്മാരെ ചേർത്താണ് മഹാബലി എന്ന കഥാപാത്രം നിർമ്മിച്ചതെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള ചരിത്രതെളിവ് നിലവിലില്ല.

7. പുരാതന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ ഓണാഘോഷത്തിന്റെ പഴയ പരാമർശങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ ഇന്നത്തെ “മാവേലി കേരളത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നു” എന്ന കഥ അതേ രൂപത്തിൽ അവിടെ കാണുന്നില്ല.

8. തൃക്കാക്കരയിലെ വാമനാരാധനയും ഓണാഘോഷവും പുരാണകഥയ്ക്ക് ശക്തമായ കേരളീയ ഭൂമിശാസ്ത്രം നൽകി.

9. മഹാബലി ഒരു യഥാർത്ഥ ദ്രാവിഡരാജാവും വാമനൻ ഒരു യഥാർത്ഥ ആര്യനേതാവുമായിരുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള പുരാവസ്തു/ശിലാലിഖിത തെളിവുകളില്ല.

10. എന്നാൽ ബലി–വാമനകഥയെ തദ്ദേശീയ അധികാരവും വൈദിക–ബ്രാഹ്മണ സംസ്കാരവ്യാപനവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വായിക്കുന്ന ആധുനിക സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനം നിലവിലുണ്ട്. അത് ചരിത്രസംഭവവും തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതയും എന്നതിലുപരി ഒരു ചരിത്ര–സാംസ്കാരിക വ്യാഖ്യാനം എന്ന നിലയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കേണ്ടത്.

അവലംബങ്ങൾ

ഋഗ്വേദം — മണ്ഡലം 1, സൂക്തം 154 (വിഷ്ണുസൂക്തം)

ശതപഥ ബ്രാഹ്മണം — 1.2.5

ശ്രീമദ് ഭാഗവതപുരാണം — സ്കന്ധം 8, വാമന–ബലി കഥ

രാമായണം — ബാലകാണ്ഡത്തിലെ വാമനാവതാര പരാമർശങ്ങൾ

Epigraphia Indica, Vol. XI — ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ബാണ രാജവംശവും മഹാബലി വംശാവകാശവും സംബന്ധിച്ച ശിലാലിഖിതപഠനങ്ങൾ

ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ശിലാലിഖിതപഠനങ്ങൾ — ബാണന്മാരുടെ മഹാബലി വംശാവകാശം

മധുരൈക്കാഞ്ചി — പഴയ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഓണാഘോഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാഹിത്യപരാമർശം

കേരളത്തിലെ തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര–ജനകീയ പാരമ്പര്യങ്ങൾ

മാവേലി — മറക്കപ്പെട്ട തദ്ദേശീയ സ്മൃതികളുടെ സംയുക്തപ്രതീകമോ?

ഇവിടെ മറ്റൊരു ചരിത്ര–സാംസ്കാരിക സാധ്യതയും ഗൗരവമായി പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ബൗദ്ധ–ജൈന പാരമ്പര്യങ്ങൾക്കും തദ്ദേശീയ ആരാധനാരീതികൾക്കും ശക്തമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യ പിന്നീട് ദീർഘകാലംകൊണ്ട് വൈദിക–ബ്രാഹ്മണ മതസംസ്കാരത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിനും സാമൂഹിക പുനഃക്രമീകരണങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. കേരളത്തിൽ ബൗദ്ധമതത്തിന്റെ ക്ഷയവും ബ്രാഹ്മണാധിപത്യത്തിന്റെ വളർച്ചയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർ ചർച്ച ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, കേരളത്തിലുടനീളം ആര്യന്മാർ ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിയെന്ന തരത്തിലുള്ള ഒരു പൊതുനിഗമനത്തിന് ഇപ്പോൾ ഉറച്ച തെളിവില്ല; മതപരിവർത്തനം, രാജകീയ പിന്തുണയുടെ മാറ്റം, ക്ഷേത്രകേന്ദ്രിത സാമൂഹികഘടനയുടെ വളർച്ച, സ്വാംശീകരണം തുടങ്ങിയ സങ്കീർണമായ പ്രക്രിയകളിലൂടെയാണ് ഈ മാറ്റത്തെ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായി വായിക്കേണ്ടത്. അതേസമയം രാമായണത്തിലെ വാനര–രാക്ഷസ സമൂഹങ്ങളെയും ഇതിഹാസങ്ങളിലെ അസുര–രാക്ഷസ വിഭാഗങ്ങളെയും വനവാസികളോ അതിർത്തിസമൂഹങ്ങളോ ബ്രാഹ്മണിക സാമൂഹികക്രമത്തിനു പുറത്തുനിന്ന തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങളോ ആയി വായിച്ച ഗവേഷണപാരമ്പര്യം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്; പക്ഷേ അവരെ നേരിട്ട് “ദ്രാവിഡ രാജാക്കന്മാർ” എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ തെളിവ് മതിയാകുന്നില്ല. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് മാവേലിയെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വായിക്കാൻ കഴിയുന്നത്: ചരിത്രത്തിൽ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട അനവധി തദ്ദേശീയ ഭരണാധികാരികളുടെയും സമൂഹങ്ങളുടെയും, പിന്നീട് പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും, നഷ്ടപ്പെട്ട സമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജനകീയസ്മൃതികളുടെയും ഒരു സംയുക്ത സാംസ്കാരികപ്രതീകമായി മഹാബലിയുടെ രൂപം കാലക്രമേണ വളർന്നിരിക്കാമോ? അതിന് നേരിട്ടുള്ള തെളിവില്ലെങ്കിലും അത്തരമൊരു സാമൂഹിക പുനർവായന കേരളത്തിൽ യാഥാർഥ്യമായി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്നതിന് ശക്തമായ സൂചനകളുണ്ട്. ആധുനിക പഠനങ്ങൾ ഓണത്തെയും മാവേലിയെയും ജാതിവ്യവസ്ഥയ്ക്കും ബ്രാഹ്മണിക മേൽക്കോയ്മയ്ക്കുമെതിരായ പ്രതിസ്മൃതിയുടെ വേദിയായി ദളിത്–ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ പുനർവായിക്കുന്നതും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു; വയനാട്ടിലെ ആദിവാസി മഹാബലി പാരമ്പര്യങ്ങൾ പോലും പൊതുവായ മാവേലിക്കഥയ്ക്കു വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സ്മൃതിലോകം തുറക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, വാമനനെക്കാൾ ബലിയെ നായകനാക്കിയ കേരളത്തിന്റെ ഓണം വെറുമൊരു പുരാണത്തിന്റെ ആവർത്തനം മാത്രമല്ലെന്ന് ചിന്തിക്കാം. പഴയൊരു ഓണാഘോഷം, കാർഷികസമൃദ്ധിയുടെ സ്മൃതി, തദ്ദേശീയ ജനകീയപാരമ്പര്യങ്ങൾ, വൈദികവൽക്കരണത്തോടുള്ള വിവിധ കാലങ്ങളിലെ സാമൂഹിക പ്രതികരണങ്ങൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു നീതിയുക്ത ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗ്രഹം—ഇവയെല്ലാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ മാവേലി എന്ന ഒരൊറ്റ പ്രതീകത്തിൽ ഒത്തുചേർന്നിരിക്കാം. ചില ചരിത്രവായനകൾ കേരളത്തിൽ വാമനകേന്ദ്രിതമായ ഓണത്തിൽനിന്ന് മഹാബലികേന്ദ്രിതമായ ഓണത്തിലേക്കുണ്ടായ മാറ്റത്തെ കർഷക–ജനകീയ പ്രതിരോധങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നുമുണ്ട്. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ മാവേലി ഒരു വ്യക്തിയുടെ ചരിത്രസ്മരണയേക്കാൾ വലുതാണ്: അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയിൽ ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും, “മനുഷ്യരെല്ലാരുമൊന്നുപോലെ” ആയിരുന്ന ഒരു കാലത്തെക്കുറിച്ച് സ്വപ്നം കണ്ട ജനതയുടെയും സംയുക്തപ്രതീകമായി കേരളം മഹാബലിയെ പുനഃസൃഷ്ടിച്ചിരിക്കാം.

കുറിപ്പ്: ഈ ലേഖനത്തിൽ പുരാണം, ചരിത്രം, ജനകീയപാരമ്പര്യം, ആധുനിക സാമൂഹികവ്യാഖ്യാനം എന്നിവ ബോധപൂർവം വേർതിരിച്ചാണ് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. പുരാണകഥകളെ നേരിട്ടുള്ള ചരിത്രരേഖകളായോ ചരിത്രപരമായ അനുമാനങ്ങളെ തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളായോ പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല. How did Mahabali become the Maveli of Kerala? — The mythology and history of Onam. Who is our Maveli? — A historical exploration from the Rigveda to Onam. Mahabali who conquered Kerala — The history and mythology behind Onam. How did Mahabali become the king of Kerala? — The historical evolution of the Onam story. From Trivikram’s three feet to Mavelinadu — A historical journey of Onam. Bali in mythology, the Maveli of Kerala — The untold history of Onam. From Vamana’s victory to Maveli’s return — The Onam story that Kerala rewrote. How did the defeated Bali become the beloved king of Kerala? — The hidden history of Onam. മഹാബലി എങ്ങനെയാണ് കേരളത്തിന്റെ മാവേലിയായത്? — ഓണത്തിന്റെ പുരാണവും ചരിത്രവും. നമ്മുടെ മാവേലി ആരാണ്? — ഋഗ്വേദം മുതൽ ഓണം വരെയുള്ള ഒരു ചരിത്ര പര്യവേഷണം. കേരളം കീഴടക്കിയ മഹാബലി — ഓണത്തിന് പിന്നിലെ ചരിത്രവും പുരാണവും. മഹാബലി എങ്ങനെയാണ് കേരളത്തിന്റെ രാജാവായത്? — ഓണക്കഥയുടെ ചരിത്ര പരിണാമം. ത്രിവിക്രമന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് മാവേലിനാടിലേക്ക് — ഓണത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്ര യാത്ര. പുരാണങ്ങളിലെ ബാലി, കേരളത്തിന്റെ മാവേലി — ഓണത്തിന്റെ പറയപ്പെടാത്ത ചരിത്രം. വാമനന്റെ വിജയം മുതൽ മാവേലിയുടെ തിരിച്ചുവരവ് വരെ — കേരളം മാറ്റിയെഴുതിയ ഓണക്കഥ. പരാജയപ്പെട്ട ബാലി എങ്ങനെയാണ് കേരളത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട രാജാവായത്? — ഓണത്തിന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചരിത്രം.