വരരുചി (Vararuchi)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിലെ വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിലെ നവരത്നങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയവും ഭാഷാപരവുമായ അടിത്തറ പാകിയ അദ്വിതീയ പണ്ഡിതനായിരുന്നു വരരുചി. സാഹിത്യകാരന്മാർ ഭാവനയും സൗന്ദര്യവും കൊണ്ട് സദസ്സിനെ ധന്യമാക്കിയപ്പോൾ, ഭാഷയുടെ ഘടന, വ്യാകരണം, ശാസ്ത്രം എന്നിവയിലൂടെ ജ്ഞാനമണ്ഡലത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തിയ പ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സംസ്കൃതം, പ്രാകൃതം എന്നീ ഭാഷകളുടെ വളർച്ചയ്ക്കും ക്രോഡീകരണത്തിനും വരരുചി നൽകിയ സംഭാവനകൾ ഭാരതീയ ഭാഷാശാസ്ത്ര ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ അധ്യായങ്ങളാണ്. വ്യാകരണ പണ്ഡിതൻ, ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ, ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം തിളങ്ങിയ വരരുചിയെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

കാളിദാസനെപ്പോലെ തന്നെ വരരുചിയുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും ചരിത്രരേഖകളും ഐതിഹ്യങ്ങളും കലർന്നുകിടക്കുന്നുണ്ട്. കശ്മീരിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചതെന്നും അല്ല ഉജ്ജയിനിയിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കർമ്മരംഗമെന്നും വ്യത്യസ്തമായ വാദങ്ങളുണ്ട്. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ഏകാഗ്രതയും ഓർമ്മശക്തിയുമുള്ള ഒരു ‘ശ്രുതധരൻ’ (ഒറ്റത്തവണ കേൾക്കുന്നത് അതേപടി ഓർത്തു വെക്കാൻ കഴിയുന്നയാൾ) ആയിരുന്നു വരരുചി എന്ന് കഥകളിൽ പറയപ്പെടുന്നു.

കേരളീയ ഐതിഹ്യങ്ങളുമായി വരരുചിക്ക് വളരെ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു ബന്ധമുണ്ട്. കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ‘പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം’ എന്ന ഐതിഹ്യത്തിലെ പ്രധാന പുരുഷകഥാപാത്രം വരരുചിയാണ്. വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിലെ പണ്ഡിതനായ വരരുചി, വിധിവിശ്വാസത്തെ തുടർന്ന് രാജ്യം വിടേണ്ടി വരികയും, വഴിമധ്യേ ഒരു പറയ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കേരളത്തിലെ ഐതിഹ്യം. ഇവരുടെ പന്ത്രണ്ട് മക്കളാണ് മേഴത്തോൾ അഗ്നിഹോത്രി, പാക്കനാർ, പെരുന്തച്ചൻ, പാണനാർ തുടങ്ങിയ പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികളായി മാറിയത്. ഭാരതത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വരരുചിയെക്കുറിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന ഇത്തരം കഥകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രീതിയുടെ തെളിവാണ്.

ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിനും വ്യാകരണത്തിനുമുള്ള സംഭാവനകൾ

വ്യാകരണ ലോകത്ത് പാണിനിക്കും പതഞ്ജലിക്കും ഒപ്പം നിൽക്കുന്ന സ്ഥാനമാണ് വരരുചിക്കുള്ളത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കൃതികൾ ഇവയാണ്:

1. വാർത്തികങ്ങൾ (സംസ്കൃത വ്യാകരണം)

സംസ്കൃത വ്യാകരണത്തിന്റെ പിതാവായ പാണിനിയുടെ ‘അഷ്ടാധ്യായി’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വരരുചി രചിച്ച വ്യാഖ്യാനങ്ങളാണ് വാർത്തികങ്ങൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. പാണിനിയുടെ സൂത്രങ്ങളിലെ കുറവുകൾ പരിഹരിക്കാനും, കാലത്തിനനുസരിച്ച് ഭാഷയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനും ഈ വാർത്തികങ്ങൾ സഹായിച്ചു. കാർത്യായനൻ എന്ന പേരിലും വരരുചി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. സംസ്കൃത വ്യാകരണ പഠനത്തിൽ ‘പാണിനി-വരരുചി-പതഞ്ജലി’ എന്ന മുനിമൂവർ സങ്കല്പം അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്.

2. പ്രാകൃത പ്രകാശം (പ്രാകൃത വ്യാകരണം)

പ്രാചീന ഭാരതത്തിൽ സാധാരണ ജനങ്ങൾ സംസാരിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായിരുന്നു പ്രാകൃതം (സംസ്കൃതം ഉന്നതകുലജാതരുടെയും പണ്ഡിതരുടെയും ഭാഷയായിരുന്നപ്പോൾ). ഈ പ്രാകൃത ഭാഷയ്ക്ക് കൃത്യമായ ഒരു വ്യാകരണ വ്യവസ്ഥ നിർമ്മിച്ചത് വരരുചിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘പ്രാകൃത പ്രകാശം’ എന്ന ഗ്രന്ഥം ഈ ഭാഷയുടെ ഘടനയെയും നിയമങ്ങളെയും ക്രോഡീകരിച്ച ആദ്യത്തെ ആധികാരിക ഗ്രന്ഥമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് വലിയ സംഭാവന നൽകി.

ജ്യോതിഷവും പരൽപ്പേരും (ഗണിതശാസ്ത്ര സംഭാവനകൾ)

കേരളീയ ഗണിത-ജ്യോതിശാസ്ത്ര ശാഖകളിലും വരരുചിയുടെ മുദ്ര പതിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സംഖ്യകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ‘പരൽപ്പേര്’ (കടപയാദി സങ്കേതം) എന്ന വിദ്യ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത് വരരുചിയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

ചന്ദ്രവാക്യങ്ങൾ (വാരരുചവാക്യങ്ങൾ): ചന്ദ്രന്റെ ദിനംപ്രതിയുള്ള സ്ഥാനം കൃത്യമായി കണക്കുകൂട്ടാൻ സഹായിക്കുന്ന 248 വാക്യങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഒരു ജ്യോതിശാസ്ത്ര പദ്ധതി അദ്ദേഹം ആവിഷ്കരിച്ചു. തമിഴ്നാട്ടിലും കേരളത്തിലും ജ്യോതിഷികൾ ഗ്രഹണം കണക്കുകൂട്ടാനും കലണ്ടറുകൾ (പഞ്ചാംഗം) തയ്യാറാക്കാനും നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് വരരുചിയുടെ ഈ ചന്ദ്രവാക്യങ്ങളാണ്.

സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ

ഒരു കണിശക്കാരനായ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ എന്നതിനപ്പുറം വരരുചി മികച്ച ഒരു സാഹിത്യകാരൻ കൂടിയായിരുന്നു. സംസ്കൃത സാഹിത്യത്തിലെ ഹാസ്യ-വ്യംഗ്യ നാടക രൂപമായ ‘ഭാണ’ങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ‘ഉഭയാഭിസാരിക’ വരരുചിയുടേതാണ്. ഉജ്ജയിനി നഗരത്തിലെ വസന്തകാലാഘോഷങ്ങളുടെയും നഗരജീവിതത്തിന്റെയും വളരെ റിയലിസ്റ്റിക്കായ ഒരു ചിത്രമാണ് ഈ ചെറിയ നാടകത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. ഇതിനുപുറമെ ചില സുഭാഷിതങ്ങളും (നീതിവാക്യങ്ങൾ) അദ്ദേഹത്തിന്റേതായിട്ടുണ്ട്.

കാളിദാസൻ തന്റെ കാവ്യ ഭാവന കൊണ്ട് ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിന് സൗന്ദര്യം നൽകിയപ്പോൾ, വരരുചി തന്റെ ബുദ്ധിശക്തിയും ശാസ്ത്രബോധവും കൊണ്ട് ആ യുഗത്തിന് ബൗദ്ധികമായ അടിത്തറ നൽകി. ഭാഷയുടെ ശുദ്ധി കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിലും, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയെ ശാസ്ത്രീയമായി സമീപിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം കാണിച്ച ദീർഘവീക്ഷണം ഇന്നും ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. നവരത്നങ്ങളിൽ അറിവിന്റെയും യുക്തിയുടെയും പ്രതീകമായി വരരുചി എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

വരാഹമിഹിരൻ (Varahamihira)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലത്ത്, വിക്രമാദിത്യ രാജാവിന്റെ നവരത്ന സദസ്സിലെ ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക രംഗത്തെ ഏറ്റവും പ്രകാശമുള്ള നക്ഷത്രമായിരുന്നു വരാഹമിഹിരൻ. ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്രം (Astronomy), ജ്യോതിഷം (Astrology), ഗണിതശാസ്ത്രം (Mathematics) എന്നിവയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ ലോക ശാസ്ത്രചരിത്രത്തിലെ തന്നെ നാഴികക്കല്ലുകളാണ്. കേവലം വിശ്വാസങ്ങൾക്കപ്പുറം പ്രപഞ്ച പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെയും യുക്തിയുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ സമീപിച്ച ഒരു യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വരാഹമിഹിരന്റെ ജീവിതത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപ്ലവാത്മകമായ ശാസ്ത്ര കണ്ടെത്തലുകളെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

ക്രിസ്തുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ (ഏകദേശം ക്രി.പി. 505) ഉജ്ജയിനിക്കടുത്തുള്ള കപിത്ഥക എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് വരാഹമിഹിരൻ ജനിച്ചത്. സൂര്യദേവന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ആദിത്യദാസൻ എന്ന പണ്ഡിതനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവും ഗുരുവും. പ്രശസ്തമായ കപിത്ഥക സർവ്വകലാശാലയിലാണ് അദ്ദേഹം ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്. പിന്നീട് വിക്രമാദിത്യ മഹാരാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാവീണ്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി തന്റെ സദസ്സിലെ നവരത്നങ്ങളിൽ ഒരാളായി അവരോധിക്കുകയായിരുന്നു.

മിഹിരൻ എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര്. വിക്രമാദിത്യ രാജാവിന്റെ മകന്റെ മരണം ഒരു വരാഹത്തിന്റെ (പന്നിയുടെ) ആക്രമണം മൂലം കൃത്യം ഇന്ന സമയത്ത് നടക്കുമെന്ന് മിഹിരൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായി പ്രവചിച്ചു. രാജാവ് എത്രയൊക്കെ സുരക്ഷയൊരുക്കിയിട്ടും പ്രവചനം അച്ചട്ടായി സംഭവിച്ചു. മിഹിരന്റെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര ജ്ഞാനത്തിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന് ‘വരാഹ’ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചതോടെയാണ് അദ്ദേഹം ‘വരാഹമിഹിരൻ’ എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത് എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.

പ്രധാന കൃതികളും സംഭാവനകളും

അറിവിന്റെ ഒരു വൻശേഖരം തന്നെയാണ് വരാഹമിഹിരൻ തന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെ വരുംതലമുറയ്ക്കായി മാറ്റിവെച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് കൃതികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. ബൃഹത് സംഹിത (ഒരു സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം)

വരാഹമിഹിരന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കൃതിയാണിത്. ജ്യോതിശാസ്ത്രം മാത്രമല്ല, മാനവരാശിയെയും പ്രകൃതിയെയും ബാധിക്കുന്ന ഒട്ടനവധി വിഷയങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഒരു പുരാതന എൻസൈക്ലോപീഡിയ (Encyclopedia) ആണിത്. 106 അധ്യായങ്ങളുള്ള ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ:

• കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം: മേഘങ്ങളുടെ ചലനം, കാറ്റിന്റെ ഗതി എന്നിവ നിരീക്ഷിച്ച് മഴ പ്രവചിക്കുന്ന രീതി.

• ഭൂഗർഭ ജലശാസ്ത്രം: വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ സസ്യങ്ങളുടെയും മരങ്ങളുടെയും വളർച്ചയും ചിതലുകളുടെ സാന്നിധ്യവും നിരീക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലെ ജലസ്രോതസ്സുകൾ കണ്ടെത്തുന്ന രീതി.

• വാസ്തുവിദ്യയും ശില്പകലയും: വീടുകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും നിർമ്മിക്കേണ്ട രീതികൾ.

• കൃഷിയും തോട്ടനിർമ്മാണവും: വൃക്ഷങ്ങളുടെ രോഗങ്ങളും അവയ്ക്കുള്ള പ്രതിവിധികളും.

• ഭൂകമ്പ ശാസ്ത്രം: ഭൂകമ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുൻപ് പ്രകൃതിയിലും മൃഗങ്ങളിലും ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ.

2. പഞ്ചസിദ്ധാന്തിക

അക്കാലത്ത് ഭാരതത്തിൽ നിലവിലിരുന്ന അഞ്ച് പ്രധാന ജ്യോതിശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ക്രോഡീകരിച്ച് വരാഹമിഹിരൻ തയ്യാറാക്കിയ ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥമാണിത്. സൂര്യസിദ്ധാന്തം, വസിഷ്ഠസിദ്ധാന്തം, പൗലീശസിദ്ധാന്തം, രോമകസിദ്ധാന്തം, പിതാമഹസിദ്ധാന്തം എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. ഗ്രീക്ക്, റോമൻ ജ്യോതിശാസ്ത്ര രീതികളെക്കുറിച്ചും ഇതിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനയെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെ ചലനങ്ങളെയും ഗണിതശാസ്ത്രപരമായി ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു.

3. ബൃഹത് ജാതകം

ഭാരതീയ ഫലജ്യോതിഷത്തിന്റെ (Horoscopy) അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥമായി ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നു. ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ മനുഷ്യജീവിതത്തെ എപ്രകാരം സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന് ശാസ്ത്രീയമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളിലൂടെ സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇതിൽ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ‘ലഘുജാതകം’ എന്നൊരു ചുരുക്കരൂപവും ഇതിനുണ്ട്.

ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലെയും ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെയും കണ്ടെത്തലുകൾ

വരാഹമിഹിരൻ ഒരു മികച്ച ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ കൂടിയായിരുന്നു. ത്രികോണമിതി (Trigonometry) എന്ന ശാഖയ്ക്ക് അദ്ദേഹം വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി. ഇന്ന് നമ്മൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന സൈൻ ($\sin$), കോസൈൻ ($\cos$) തുടങ്ങിയ ത്രികോണമിതി സൂത്രവാക്യങ്ങളുടെ ആദ്യകാല രൂപങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ കാണാം (ഉദാഹരണത്തിന്: $\sin^2 x + \cos^2 x = 1$ എന്നതിന് സമാനമായ സൂത്രങ്ങൾ).

അതുപോലെ, പാസ്കലിന്റെ ത്രികോണം (Pascal’s Triangle) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗണിതശാസ്ത്ര പ്രതിഭാസം പാസ്കലിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ വരാഹമിഹിരൻ തന്റെ ‘ബൃഹത് സംഹിത’യിൽ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോമ്പിനേഷൻസ് (Combinations) കണക്കാക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇത് ഉപയോഗിച്ചു.

ഗുരുത്വാകർഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല ചിന്തകൾ: ന്യൂട്ടൺ ഗുരുത്വാകർഷണ നിയമം കണ്ടെത്തുന്നതിന് ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ, ഭൂമിക്ക് എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കാനുള്ള ഒരു ശക്തിയുണ്ടെന്ന് വരാഹമിഹിരൻ നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. വസ്തുക്കൾ എന്തുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നില്ല എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമായാണ് അദ്ദേഹം ഇത് പറഞ്ഞത്.

ശാസ്ത്രീയ വീക്ഷണം

വരാഹമിഹിരൻ കേവലം അന്ധവിശ്വാസിയായ ഒരു ജ്യോതിഷിയായിരുന്നില്ല. രാഹുവും കേതുവും സൂര്യനെ വിഴുങ്ങുന്നത് കൊണ്ടാണ് ഗ്രഹണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന പുരാണ വിശ്വാസത്തെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. സൂര്യനും ഭൂമിക്കും ഇടയിൽ ചന്ദ്രൻ വരുമ്പോഴാണ് സൂര്യഗ്രഹണമെന്നും, ഭൂമിയുടെ നിഴൽ ചന്ദ്രനിൽ വീഴുമ്പോഴാണ് ചന്ദ്രഗ്രഹണമെന്നും അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിച്ചു. അറിവ് എവിടെ നിന്ന് കിട്ടിയാലും അത് സ്വീകരിക്കണം എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയം. വിദേശികളായ ഗ്രീക്കുകാർ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ മിടുക്കരാണെന്നും, അതുകൊണ്ട് അവരെ ഋഷിമാരെപ്പോലെ ബഹുമാനിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.

ഭാരതീയ വിജ്ഞാനശാഖയെ അന്ധവിശ്വാസങ്ങളിൽ നിന്നും മിഥ്യകളിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ച്, നിരീക്ഷണങ്ങളുടെയും പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും പാതയിലേക്ക് നയിച്ച ധീരനായ ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു വരാഹമിഹിരൻ. പ്രകൃതിയെയും പ്രപഞ്ചത്തെയും ഒരു സമഗ്ര വീക്ഷണത്തോടെ നോക്കിക്കണ്ട അദ്ദേഹം, ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെ ജനകീയ ശാസ്ത്രമാക്കി മാറ്റി. നവരത്നങ്ങളിലെ ‘ശാസ്ത്രരത്നം’ എന്ന് വരാഹമിഹിരനെ നിസംശയം വിളിക്കാം.

ധന്വന്തരി (Dhanvantari)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലത്ത്, വിക്രമാദിത്യ രാജാവിന്റെ നവരത്ന സദസ്സിലെ ജീവരക്ഷകനും ആരോഗ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രയോക്താവുമായിരുന്നു ധന്വന്തരി. ഭാരതീയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര ശാഖയായ ആയുർവേദത്തിന്റെ (Ayurveda) ആചാര്യനായിട്ടാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നത്. സാഹിത്യവും ശാസ്ത്രവും പോലെ തന്നെ മനുഷ്യന്റെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ആരോഗ്യവും ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പുരോഗതിക്ക് അനിവാര്യമാണെന്ന് തെളിയിച്ച പ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

വൈദ്യശാസ്ത്ര രംഗത്തെ കുലപതിയായ ധന്വന്തരിയെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

ഐതിഹ്യവും പശ്ചാത്തലവും

ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൽ ധന്വന്തരി എന്ന പേരിന് ചരിത്രപരമായും പുരാണപരമായും രണ്ട് തലങ്ങളുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിൽ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി മഥനം നടത്തിയപ്പോൾ അമൃതകുംഭവുമായി ഉയർന്നുവന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമാണ് ധന്വന്തരി. ആയുർവേദത്തിന്റെ ദേവനായി ഇദ്ദേഹത്തെ ആരാധിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ചരിത്രപരമായി, വിക്രമാദിത്യന്റെ നവരത്ന സദസ്സിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രഗത്ഭനായ രാജവൈദ്യനായിരുന്നു ധന്വന്തരി. അക്കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ വിദഗ്ദ്ധന് രാജാവ് നൽകിയ ആദരസൂചകമായ പദവിയാകാം ഇതെന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നു. രോഗശാന്തി നൽകാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണമായ കഴിവ് നിമിത്തം ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പാലാഴിയിൽ നിന്നുയർന്ന ധന്വന്തരിയുടെ തന്നെ മനുഷ്യരൂപമായി കണക്കാക്കി ആരാധിച്ചു പോന്നു.

വൈദ്യശാസ്ത്ര സംഭാവനകൾ

അക്കാലത്ത് നിലവിലിരുന്ന ഒട്ടനവധി ചികിത്സാ രീതികളെ ക്രോഡീകരിക്കാനും ശാസ്ത്രീയമായ അടിത്തറ നൽകാനും ധന്വന്തരിക്ക് കഴിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു (ആയുർവേദ സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം)

ഔഷധസസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പുരാതനവും ആധികാരികവുമായ നിഘണ്ടുവാണ് ‘ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു’. ഭാരതത്തിൽ ലഭ്യമായ ആയിരക്കണക്കിന് സസ്യങ്ങൾ, വേരുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ കൃത്യമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഏത് രോഗത്തിന് ഏത് സസ്യത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗമാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടതെന്നും, മരുന്നുകൾ കൂട്ടിക്കലർത്തേണ്ട അനുപാതം എന്താണെന്നും അദ്ദേഹം ഇതിലൂടെ വിശദീകരിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് വന്ന ആയുർവേദ പണ്ഡിതന്മാർക്കെല്ലാം ഈ ഗ്രന്ഥം ഒരു വഴികാട്ടിയായിരുന്നു.

2. ശസ്ത്രക്രിയയുടെ (Surgery) ആദ്യകാല പാഠങ്ങൾ

ആയുർവേദം എന്നാൽ വെറും പച്ചിലമരുന്നുകൾ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ശസ്ത്രക്രിയകളും അതിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചു കൊടുത്തത് ധന്വന്തരിയുടെ വൈദ്യശാസ്ത്ര ശാഖയാണ്. മുറിവുകൾ വെച്ചുകെട്ടുന്ന രീതികൾ, ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളുടെ ശുദ്ധീകരണം, രക്തസ്രാവം തടയൽ തുടങ്ങിയ പ്രായോഗിക വശങ്ങൾ അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. സുശ്രുതൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രശസ്തരായ പിൽക്കാല ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ദ്ധർ ധന്വന്തരിയുടെ ശിഷ്യപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

3. രോഗനിർണ്ണയ രീതികൾ (Diagnosis)

രോഗം വന്നതിനു ശേഷം ചികിത്സിക്കുന്നതിനേക്കാൾ രോഗം വരാതെ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനാണ് ധന്വന്തരി മുൻഗണന നൽകിയത്. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നീ ത്രിദോഷങ്ങളുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് ആരോഗ്യമെന്നും, ഇവയുടെ വ്യതിയാനമാണ് രോഗമെന്നും അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു. രോഗിയുടെ നാഡിമിടിപ്പ് (Pulse), കണ്ണ്, നാക്ക്, തൊലി എന്നിവ പരിശോധിച്ച് രോഗം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കുന്ന രീതികൾ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചു.

പ്രകൃതിയോടിണങ്ങിയ ആരോഗ്യ ദർശനം

ധന്വന്തരിയുടെ ചികിത്സാ ദർശനം കേവലം മരുന്നുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതായിരുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയുടെ ഒരു ഭാഗമാണെന്നും, അതുകൊണ്ട് പ്രകൃതിയിലെ മാറ്റങ്ങൾ മനുഷ്യശരീരത്തെ ബാധിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

ദിനചര്യയും ഋതുചര്യയും: ആരോഗ്യത്തോടെ ജീവിക്കാൻ ദിവസവും പിന്തുടരേണ്ട ശീലങ്ങളെയും (ദിനചര്യ), മാറിവരുന്ന കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് ഭക്ഷണത്തിലും ജീവിതശൈലിയിലും വരുത്തേണ്ട മാറ്റങ്ങളെയും (ഋതുചര്യ) കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വ്യക്തമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി. ശുദ്ധമായ വായു, ജലം, മിതമായ ആഹാരം, വ്യായാമം എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും നല്ല മരുന്നുകൾ എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.

നവരത്നങ്ങളിൽ മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാർ അറിവുകൊണ്ടും കലകൊണ്ടും വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിന് പ്രശസ്തി നൽകിയപ്പോൾ, ധന്വന്തരി തന്റെ വൈദ്യശാസ്ത്ര ജ്ഞാനം കൊണ്ട് ജനങ്ങൾക്ക് രോഗമുക്തിയും ദീർഘായുസ്സും പ്രധാനം ചെയ്തു. ഭാരതീയ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെ ആഗോളതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കിയതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്കു വലുതാണ്. ഇന്നും ആയുർവേദ ലോകം ബഹുമാനത്തോടെയും പ്രാർത്ഥനയോടെയും സ്മരിക്കുന്ന ധന്വന്തരി, നവരത്നങ്ങളിലെ ‘ആരോഗ്യരത്നം’ തന്നെയാണ്.

അമരസിംഹൻ (Amarasimha)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രഗത്ഭനായ ഭരണാധികാരി വിക്രമാദിത്യന്റെ രാജസദസ്സിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്ന നവരത്നങ്ങളിൽ, ഭാഷാ ശുദ്ധിയുടെയും പദസമ്പത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്ന പണ്ഡിതനായിരുന്നു അമരസിംഹൻ. സംസ്കൃത ഭാഷയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യവസ്ഥാപിതവും സമ്പന്നവുമായ ഭാഷകളിലൊന്നാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വഹിച്ച പങ്ക് സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. ഒരു ഭാഷയുടെ ജീവൻ അതിന്റെ പദങ്ങളിലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവയെ വരുംതലമുറയ്ക്കായി കൃത്യമായി ക്രോഡീകരിച്ചു വെച്ച അദ്വിതീയനായ ഒരു നിഘണ്ടുകാരനായിരുന്നു (Lexicographer) അദ്ദേഹം.

ഭാഷാശാസ്ത്ര ശാഖയ്ക്ക് പുതിയൊരു ദിശാബോധം നൽകിയ അമരസിംഹനെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

ജീവിത പശ്ചാത്തലവും ബുദ്ധമത സ്വാധീനവും

ക്രിസ്തുവർഷം നാലും അഞ്ചും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിലാണ് അമരസിംഹൻ ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നാണ് പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. നവരത്നങ്ങളിലെ മിക്ക പണ്ഡിതന്മാരും സനാതന ധർമ്മ വിശ്വാസികളായിരുന്നപ്പോൾ, അമരസിംഹൻ ഒരു ബുദ്ധമത പണ്ഡിതനായിരുന്നു എന്നത് ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വസ്തുതയാണ്. വിക്രമാദിത്യ മഹാരാജാവിന്റെ മതസഹിഷ്ണുതയുടെയും വിജ്ഞാനത്തോടുള്ള ആദരവിന്റെയും ഏറ്റവും വലിയ തെളിവുകൂടിയാണ് അമരസിംഹന്റെ നവരത്ന പദവി.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു കഥയുമുണ്ട്. പിൽക്കാലത്ത് ഭാരതത്തിൽ ബുദ്ധമതത്തിന് ഗ്ലാനി സംഭവിച്ച കാലഘട്ടത്തിൽ, അമരസിംഹൻ തന്റെ ഒട്ടുമിക്ക കൃതികളും സ്വയം നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞു എന്നും, എന്നാൽ വിക്രമാദിത്യ രാജാവ് ഇടപെട്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നിഘണ്ടുവായ ‘അമരകോശം’ മാത്രം വീണ്ടെടുത്തു എന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ ഒരു കൃതി കൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം സാഹിത്യ ലോകത്ത് ‘അമരനായി’ മാറി.

അമരകോശം: സംസ്കൃതത്തിന്റെ നട്ടെല്ല്

അമരസിംഹന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് ആധാരം അദ്ദേഹം രചിച്ച ‘നാമലിംഗാനുശാസനം’ എന്ന ഗ്രന്ഥമാണ്. ഇത് രചയിതാവിന്റെ പേര് ചേർത്താണ് ലോകമെമ്പാടും ‘അമരകോശം’ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴയതും ശാസ്ത്രീയവുമായ തെസോറസുകളിൽ (Thesaurus/Dictionary) ഒന്നാണിത്.

കേവലം വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം പറഞ്ഞുപോകുന്ന ഇന്നത്തെ നിഘണ്ടുക്കളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മനഃപാഠമാക്കാൻ എളുപ്പമുള്ള രീതിയിൽ മനോഹരമായ ശ്ലോക രൂപത്തിലാണ് (Verse form) ഇത് തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അമരകോശത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. കാണ്ഡങ്ങൾ (വർഗ്ഗീകരണം)

അമരകോശം മുഴുവൻ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മൂന്ന് കാണ്ഡങ്ങളായി (Three Books) തി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇതിനെ ‘ത്രികാണ്ഡി’ എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്:

• പ്രഥമ കാണ്ഡം (സ്വർഗ്ഗാദി കാണ്ഡം): ദേവന്മാർ, സ്വർഗ്ഗം, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ദിക്ക്, കാലം, ബുദ്ധി, ശബ്ദം തുടങ്ങിയ പ്രപഞ്ച സംബന്ധിയായ പദങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ബുദ്ധമതക്കാരനായതുകൊണ്ട് ‘ബുദ്ധന്റെ’ പര്യായപദങ്ങളോടെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ഗ്രന്ഥം ആരംഭിക്കുന്നത്.

• ദ്വിതീയ കാണ്ഡം (ഭൂമ്യാദി കാണ്ഡം): ഭൂമി, പട്ടണങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, സസ്യങ്ങൾ, വിവിധ ജാതികൾ, തൊഴിലുകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വാക്കുകൾ ഇതിലുണ്ട്. പ്രകൃതിയിലെ ഒട്ടുമിക്ക വസ്തുക്കളുടെയും വിപുലമായ പര്യായപ്പട്ടിക ഇതിൽ കാണാം.

• തൃതീയ കാണ്ഡം (സാമാന്യാദി കാണ്ഡം): വിശേഷണങ്ങൾ, വ്യാകരണ സംബന്ധിയായ പദങ്ങൾ, ലിംഗഭേദങ്ങൾ, നാനാത്ഥങ്ങൾ (ഒരു വാക്കിന് തന്നെ ഒന്നിലധികം അർത്ഥങ്ങൾ വരുന്നവ) എന്നിവയാണ് ഇതിലെ പ്രതിപാദ്യം.

2. ലിംഗനിർണ്ണയം

സംസ്കൃത ഭാഷാ പഠനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഒന്നാണ് പദങ്ങളുടെ ലിംഗം (Gender – പുല്ലിംഗം, സ്ത്രീലിംഗം, നപുംസകലിംഗം) തിരിച്ചറിയുക എന്നത്. അമരസിംഹൻ തന്റെ കോശത്തിൽ ഓരോ വാക്കിന്റെയും അർത്ഥം പറയുന്നതിനൊപ്പം അത് ഏത് ലിംഗത്തിൽ പെട്ടതാണെന്ന് കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങളും നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

വിജ്ഞാന മണ്ഡലത്തിലെ പ്രാധാന്യം

പുരാതന ഭാരതത്തിൽ സംസ്കൃത പഠനം ആരംഭിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിയും ആദ്യം പഠിച്ചിരിക്കേണ്ടത് അമരകോശമായിരുന്നു. “അമരം പഠിച്ചാൽ അവനൊരു പണ്ഡിതൻ” എന്നൊരു ചൊല്ല് തന്നെയുണ്ട്. കവികൾക്കും എഴുത്തുകാർക്കും തങ്ങളുടെ കൃതികളിൽ അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ഈ ഗ്രന്ഥം ഒരു കൽപവൃക്ഷം പോലെ സഹായിച്ചു. ഒരേ വസ്തുവിന് തന്നെ എത്രയോ വ്യത്യസ്തമായ പര്യായപദങ്ങളാണ് അമരസിംഹൻ നൽകിയിരിക്കുന്നത് (ഉദാഹരണത്തിന് സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമി, വെള്ളം എന്നിവയ്ക്ക് അമ്പതിലധികം പര്യായങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്).

ഇതിന്റെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കി പിൽക്കാലത്ത് ഒട്ടനവധി പണ്ഡിതന്മാർ അമരകോശത്തിന് വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. വിദേശ ഭാഷകളിലേക്ക് പോലും ഇത് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

കാളിദാസന്റെ കാവ്യങ്ങൾക്കും വരാഹമിഹിരന്റെ ശാസ്ത്ര സത്യങ്ങൾക്കും ഭംഗിയായി പ്രവിശ്യ നൽകാൻ വാക്കുകളുടെ വൻശേഖരമൊരുക്കിയത് അമരസിംഹനാണ്. ഭാഷയെ വ്യവസ്ഥാപിതമാക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം കാണിച്ച പ്രതിഭയും ബുദ്ധിശക്തിയും വിസ്മയാവഹമാണ്. നവരത്നങ്ങളിൽ അറിവിന്റെയും പദസമ്പത്തിന്റെയും അക്ഷയപാത്രമായി അമരസിംഹൻ ഇന്നും പ്രകാശിച്ചു നിൽക്കുന്നു.

ഘടകർപരൻ (Ghatakarpara)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണ സദസ്സിലെ നവരത്നങ്ങളിൽ, ഭാഷാപരമായ കളിവിനോദങ്ങളിലും ശബ്ദാലങ്കാരങ്ങളിലും (Sound devices) അസാധാരണമായ വൈഭവം പ്രകടിപ്പിച്ച മഹാകവിയായിരുന്നു ഘടകർപരൻ. കാളിദാസന്റെ കൃതികൾ ഭാവതീവ്രതയും ഉപമകളും കൊണ്ട് വായനക്കാരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഘടകർപരൻ തന്റെ അക്ഷരക്കൂട്ടുകളുടെ കൗശലവും താളാത്മകതയും കൊണ്ട് വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിനെ അതിശയിപ്പിച്ചു. സംസ്കൃത സാഹിത്യത്തിലെ ‘ശബ്ദചമത്കാരത്തിന്റെ’ പ്രയോക്താവായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ഭാഷയെ ഒരു മന്ത്രവിദ്യ പോലെ കൈകാര്യം ചെയ്ത ഘടകർപരനെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

പേരിനു പിന്നിലെ വിചിത്രമായ ഐതിഹ്യം

നവരത്നങ്ങളിലെ മറ്റേതൊരു പണ്ഡിതനെക്കാളും കൗതുകമുണർത്തുന്ന ഒന്നാണ് ഘടകർപരൻ എന്ന പേര്. സംസ്കൃതത്തിൽ ‘ഘട’ എന്നാൽ കുടം എന്നും ‘കർപര’ എന്നാൽ അതിന്റെ കഷ്ണം (ഉடைந்த മൺകുടത്തിന്റെ ഓട്) എന്നുമാണ് അർത്ഥം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് ചരിത്രത്തിൽ എവിടെയും കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ഈ പേര് വന്നതിന് പിന്നിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു വെല്ലുവിളിയുടെ കഥയുണ്ട്.

സംസ്കൃത കാവ്യങ്ങളിലെ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ‘യമകം’ എന്ന അലങ്കാര പ്രയോഗത്തിൽ അദ്ദേഹം അദ്വിതീയനായിരുന്നു. ഒരേ അക്ഷരക്കൂട്ടങ്ങളോ പദങ്ങളോ വ്യത്യസ്തമായ അർത്ഥങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ചു ഉപയോഗിക്കുന്ന കഠിനമായ കാവ്യരീതിയാണിത്. തന്റെ ഈ യമക പ്രയോഗ ശൈലിയെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ ലോകത്ത് ആർക്കെങ്കിലും സാധിച്ചാൽ, താൻ ഒരു ഉடைந்த മൺകുടത്തിൽ (ഘടകർപരത്തിൽ) അവർക്ക് വെള്ളം കോരി കൊടുക്കാൻ തയ്യാറാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം രാജസദസ്സിൽ വെച്ച് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ആ സദസ്സിലോ പിൽക്കാലത്തോ അദ്ദേഹത്തെ ആ അലങ്കാര പ്രയോഗത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാൻ ആർക്കും കഴിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ ആ വെല്ലുവിളിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ‘ഘടകർപരൻ’ എന്ന് വിളിക്കാൻ തുടങ്ങി.

പ്രധാന കൃതികളും സാഹിത്യ ശൈലിയും

ഘടകർപരന്റേതായി പ്രധാനമായും രണ്ട് കൃതികളാണ് സാഹിത്യലോകത്ത് ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ഇവ രണ്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദാലങ്കാര മികവിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്:

1. ഘടകർപര കാവ്യം

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ തന്നെയുള്ള ഈ ചെറുകാവ്യം (ഖണ്ഡകാവ്യം) വെറും 22 ശ്ലോകങ്ങൾ മാത്രമുള്ള ഒന്നാണ്. കാളിദാസന്റെ ‘മേഘദൂതു’മായി ഇതിന് വല്ലാത്തൊരു സാദൃശ്യമുണ്ട്. ഇതിലെ പ്രമേയം വിരഹമാണ്. വർഷാകാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ദൂരദേശത്തുള്ള തന്റെ പ്രിയതമന് മേഘങ്ങളിലൂടെ സന്ദേശം അയക്കുന്ന ഒരു നവവധുവിന്റെ വിരഹവേദനയാണ് ഇതിൽ വർണ്ണിക്കുന്നത്.

ഈ കാവ്യത്തിന്റെ അവസാന ശ്ലോകത്തിലാണ് മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഉடைந்த കുടത്തിന്റെ വെല്ലുവിളി കവി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. കാളിദാസന്റെ മേഘദൂത് പോലെ തന്നെ വിരഹത്തിന്റെ തീവ്രത വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഇതിലെ വരികൾക്ക് കഴിയുന്നുണ്ട്.

2. നീതിസാരം

മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ പകർDouble-ചെലുത്തേണ്ട ധർമ്മങ്ങളെയും മൂല്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഉപദേശരൂപേണയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളാണ് ഇതിലുള്ളത്. ലളിതമായ ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ ജീവിതസത്യങ്ങളെ വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഈ കൃതിയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.

യമക പ്രയോഗത്തിലെ അദ്വിതീയത

ഘടകർപരൻ പിന്തുടർന്ന രചനാ രീതിക്ക് സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കേവലം അർത്ഥത്തിന് മാത്രമല്ല, വരികളുടെ താളത്തിനും ശബ്ദഭംഗിക്കും (Acoustic beauty) അദ്ദേഹം മുൻഗണന നൽകി.

ശബ്ദാലങ്കാരത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം: കവിത കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ കാതുകൾക്ക് ഇമ്പം നൽകുന്ന രീതിയിൽ ഒരേ ഉച്ചാരണമുള്ള വാക്കുകളെ അദ്ദേഹം പല അർത്ഥങ്ങളിൽ കോർത്തിണക്കി. വരികൾ കാണാതെ പഠിക്കാനും സദസ്സുകളിൽ ചൊല്ലി കേൾപ്പിക്കാനും ഈ ശൈലി ഏറെ അനുയോജ്യമായിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് സംസ്കൃതത്തിലും മലയാളം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലും വലിയ കാവ്യങ്ങൾ രചിച്ച കവികൾക്ക് യമകപ്രയോഗത്തിന്റെ ആദ്യപാഠങ്ങൾ നൽകിയത് ഘടകർപരന്റെ കൃതികളാണ്.

കാളിദാസനുമായുള്ള താരതമ്യം

ചില പുരാതന കഥകളിൽ കാളിദാസനും ഘടകർപരനും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദപരമായ സാഹിത്യ മത്സരങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. അർത്ഥ ഗാംഭീര്യത്തിലും ഉപമകളിലും കാളിദാസനായിരുന്നു മുന്നിലെങ്കിൽ, ശബ്ദത്തിന്റെ കളിവിനോദങ്ങളിൽ ഘടകർപരൻ ഒട്ടും പിന്നിലല്ലായിരുന്നു. ഇരുവരും ഒരേ രാജസദസ്സിലിരുന്ന് പരസ്പരം ബഹുമാനിച്ചും മത്സരിച്ചും സംസ്കൃത സാഹിത്യത്തെ സമ്പന്നമാക്കി.

നവരത്ന സദസ്സിലെ മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാർ ശാസ്ത്രത്തിലും വ്യാകരണത്തിലും ലേസർ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ, ഘടകർപരൻ ഭാഷയുടെ സൗന്ദര്യാത്മകമായ ഒരു പരീക്ഷണത്തിനാണ് മുതിർന്നത്. തന്റെ കഴിവിലുള്ള അചഞ്ചലമായ ആത്മവിശ്വാസവും, അത് തെളിയിക്കാൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രഖ്യാപനവും അദ്ദേഹത്തെ ചരിത്രത്തിൽ അമരനാക്കി. അക്ഷരങ്ങളുടെ താളം കൊണ്ട് വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിനെ ഭരിപ്പിച്ച ഘടകർപരൻ, നവരത്നങ്ങളിലെ ‘ശബ്ദചതുരൻ’ ആയി എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.

ക്ഷപണകൻ (Kshapanaka)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണ സദസ്സിലെ നവരത്നങ്ങളിൽ, ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുമാറി ആത്മീയതയുടെയും യുക്തിചിന്തയുടെയും പ്രകാശമായി നിലകൊണ്ട പണ്ഡിതനായിരുന്നു ക്ഷപണകൻ. നവരത്നങ്ങളിലെ മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാർ കൊട്ടാരത്തിലെ ആഡംബരങ്ങളിലും പദവികളിലും ജീവിച്ചപ്പോൾ, ഒരു സന്യാസിയുടെ ലളിത ജീവിതം നയിച്ചുകൊണ്ട് വിക്രമാദിത്യ രാജാവിന് ബൗദ്ധികവും ആത്മീയവുമായ വഴികാട്ടിയായി മാറിയ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ജ്യോതിഷം, തർക്കശാസ്ത്രം (Logic), ദർശനം എന്നിവയിൽ അഗാധമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന ക്ഷപണകനെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

വ്യക്തിത്വവും ഐതിഹ്യവും

ക്ഷപണകൻ എന്ന പേര് ഒരു വ്യക്തിനാമത്തേക്കാൾ ഉപരി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതരീതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സംസ്കൃതത്തിൽ ‘ക്ഷപണകൻ’ എന്നാൽ ജൈന അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധ സന്യാസി (Monk/Ascetic) എന്നാണ് അർത്ഥം. ദിഗംബര ജൈനമുനിയായിരുന്ന അദ്ദേഹം നഗ്നനായിട്ടാണ് രാജസദസ്സിൽ എത്തിയിരുന്നതെന്നും കഥകളുണ്ട്. ലൗകികമായ കൊട്ടാര അന്തരീക്ഷത്തിൽ ത്യാഗത്തിന്റെയും വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

പല പ്രമുഖ ചരിത്രകാരന്മാരുടെയും അഭിപ്രായത്തിൽ, നവരത്നങ്ങളിലെ ക്ഷപണകൻ മറ്റാരുമല്ല, പ്രശസ്ത ജൈന ആചാര്യനായ ‘സിദ്ധസേന ദിവാകരൻ’ തന്നെയാണ്. വിക്രമാദിത്യ രാജാവ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണമായ ബുദ്ധിശക്തിയിലും അത്ഭുതസിദ്ധികളിലും ആകൃഷ്ടനായി തന്റെ സദസ്സിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയായിരുന്നു എന്ന് ജൈന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരാമർശമുണ്ട്. രാജാവിനെ ജൈനധർമ്മത്തിന്റെ തത്ത്വങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇദ്ദേഹം വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു.

പ്രധാന സംഭാവനകൾ

ക്ഷപണകന്റെ ജ്ഞാനം പ്രധാനമായും രണ്ട് മേഖലകളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്:

1. തർക്കശാസ്ത്രം (Logic & Philosophy)

ഭാരതീയ ന്യായശാസ്ത്രത്തിന് (Indian Logic) മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകിയ പണ്ഡിതനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സങ്കീർണ്ണമായ തർക്കങ്ങളിൽ യുക്തിസഹമായി ചിന്തിക്കാനും തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനും അദ്ദേഹം വിക്രമാദിത്യ രാജാവിനെ സഹായിച്ചു. ജൈന ദർശനത്തിലെ ‘അനേകാന്തവാദം’ (വിവിധ വീക്ഷണകോണുകളിൽ നിന്ന് സത്യത്തെ ദർശിക്കുന്ന രീതി) രാജസദസ്സിലെ ചർച്ചകളിൽ അദ്ദേഹം പ്രയോഗിച്ചു. ഇത് ഭരണപരമായ പല സങ്കീർണ്ണ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരം കാണാൻ രാജാവിന് തുണയായി.

2. ജ്യോതിഷവും മുഹൂർത്തശാസ്ത്രവും

വരാഹമിഹിരനെപ്പോലെ തന്നെ ജ്യോതിഷത്തിൽ വലിയ പ്രാവീണ്യമുള്ളയാളായിരുന്നു ക്ഷപണകൻ. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചലനങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ശുഭമുഹൂർത്തങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം മിടുക്കനായിരുന്നു. യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെടാനും, കൊട്ടാരങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും, മറ്റ് പ്രധാന ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങൾക്കുമുള്ള കൃത്യമായ സമയം (മുഹൂർത്തം) രാജാവ് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത് ക്ഷപണകന്റെ ഉപദേശപ്രകാരമായിരുന്നു.

കൃതികളും ചരിത്രപരമായ വെല്ലുവിളികളും

നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ചരിത്രമായതിനാലും, അദ്ദേഹം ഒരു സന്യാസിയായിരുന്നതിനാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒട്ടുമിക്ക രചനകളും കാലാന്തരത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന സംഭാവനകൾ ഇവയാണ്:

• ജ്യോതിഷാലങ്കാരം: ജ്യോതിഷ പ്രവചനങ്ങളെക്കുറിച്ചും മുഹൂർത്തങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ഗ്രന്ഥം ഇദ്ദേഹത്തിന്റേതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

• ന്യായവതാരം: ക്ഷപണകൻ തന്നെയാണ് സിദ്ധസേന ദിവാകരൻ എന്ന വാദം ശരിയാണെങ്കിൽ, ജൈന ന്യായശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ‘ന്യായവതാരം’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കർത്താവ് ഇദ്ദേഹമാണ്. യുക്തിചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങളാണ് ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നത്.

രാജസദസ്സിലെ സ്വാധീനം

വിക്രമാദിത്യ രാജാവിന് കേവലം ഒരു ജ്യോതിഷിയോ പണ്ഡിതനോ മാത്രമായിരുന്നില്ല ക്ഷപണകൻ. സ്വാർത്ഥതയില്ലാത്ത, അധികാരമോഹമില്ലാത്ത ഒരു യഥാർത്ഥ സന്യാസി എന്ന നിലയിൽ രാജാവ് അദ്ദേഹത്തെ വളരെയധികം ബഹുമാനിക്കുകയും ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

ഒരു യഥാർത്ഥ വഴികാട്ടി: അധികാരത്തിന്റെ മത്തുപിടിച്ച് രാജാവ് തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുമ്പോൾ, രാജസദസ്സിൽ വെച്ച് തന്നെ അത് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനുള്ള ആർജ്ജവം ക്ഷപണകൻ കാണിച്ചിരുന്നു. ഭൗതിക സുഖങ്ങൾ ക്ഷണികമാണെന്നും ധർമ്മമാണ് ശാശ്വതമെന്നുമുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായിരുന്നു വിക്രമാദിത്യന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം.

കാളിദാസൻ ഭാവന കൊണ്ടും, അമരസിംഹൻ വാക്കുകൾ കൊണ്ടും, ധന്വന്തരി വൈദ്യം കൊണ്ടും ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തെ ധന്യമാക്കിയപ്പോൾ, ക്ഷപണകൻ തന്റെ ആത്മീയ ശുദ്ധിയും യുക്തിബോധവും കൊണ്ട് ആ യുഗത്തിന് പവിത്രത നൽകി. ചരിത്രരേഖകളിൽ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പരിമിതമാണെങ്കിലും, നവരത്നങ്ങളിലെ ‘ജ്ഞാനരത്നം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ആത്മീയരത്നം’ ആയി ക്ഷപണകൻ എന്നും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

ശങ്കു (Sanku)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലം എന്ന് ചരിത്രം വാഴ്ത്തുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിലെ കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും രൂപം നൽകിയ മഹാശില്പിയായിരുന്നു വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിലെ നവരത്നങ്ങളിൽ ഒരാളായ ശങ്കു. മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാർ തങ്ങളുടെ അറിവുകൾ താളിയോലകളിൽ എഴുതിവെച്ചപ്പോൾ, ശങ്കു തന്റെ അസാമാന്യമായ പ്രതിഭയെ കല്ലിലും മണ്ണിലും കൊത്തിവെച്ച് അനശ്വരമാക്കി. ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യയെയും (Architecture) ശില്പശാസ്ത്രത്തെയും (Sculpture) ലോകോത്തര നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയ ബുദ്ധികേന്ദ്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കല്ലുകളിൽ ജീവൻ തുടിക്കുന്ന വിസ്മയങ്ങൾ തീർത്ത വാസ്തുവിദ്യാ വിദഗ്ദ്ധനായ ശങ്കുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

നവരത്ന സദസ്സിൽ വിക്രമാദിത്യ മഹാരാജാവിന്റെ പ്രധാന ശില്പിയും (Chief Architect) എഞ്ചിനീയറുമായിരുന്നു ശങ്കു. ഉജ്ജയിനി നഗരത്തിന്റെ നവീകരണത്തിലും അക്കാലത്തെ ബൃഹത്തായ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിയാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഒരു കെട്ടിടം എങ്ങനെ പണിയണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്ന വെറുമൊരു മേസ്തിരിയായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം, മറിച്ച് ഗണിതശാസ്ത്രം, ഭൂഗർഭശാസ്ത്രം, സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മാണങ്ങളെ സമീപിച്ച ഒരു യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു.

പ്രധാന സംഭാവനകളും ശില്പശാസ്ത്രവും

പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ നിർമ്മാണ വിദ്യകൾക്ക് വ്യക്തമായ നിയമങ്ങളും മാനദണ്ഡങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നത് ശങ്കുവാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തന മേഖലകൾ ഇവയായിരുന്നു:

വാസ്തുവിദ്യയും നഗരാസൂത്രണവും (Town Planning)

ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിലെ നഗരാസൂത്രണം വളരെ ശാസ്ത്രീയമായിരുന്നു. കാറ്റിന്റെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും ഗതി, ഭൂമിയുടെ കിടപ്പ്, ജലസേചന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയാണ് അദ്ദേഹം കൊട്ടാരങ്ങളും നഗരങ്ങളും രൂപകല്പന ചെയ്തത്. പ്രജകൾക്ക് സുരക്ഷിതവും സൗകര്യപ്രദവുമായ പാർപ്പിടങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നതിലും നഗരത്തിലെ ഡ്രെയിനേജ് (Drainage) സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു.

ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണവും നാഗര ശൈലിയും

പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണ ശൈലിയായ ‘നാഗര ശൈലി’യുടെ (Nagara style of architecture) ആദ്യകാല വികാസത്തിൽ ശങ്കുവിന് വലിയ പങ്കുണ്ട്. അതുവരെ മരത്തിലും ഇഷ്ടികയിലും തീർത്തിരുന്ന നിർമ്മാണങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി, ഉറപ്പുള്ള കല്ലുകൾ അടുക്കിവെച്ച് (Structural temples) വലിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന രീതി ഗുപ്തകാലത്താണ് വ്യാപകമായത്. ഇതിന്റെയൊക്കെ പ്രധാന മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത് നവരത്നമായ ശങ്കുവായിരുന്നു.

ശില്പകലയിലെ ഗണിതശാസ്ത്രം

വിഗ്രഹങ്ങളും ശില്പങ്ങളും നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട അളവുകൾ, അനുപാതം (Proportion), പ്രതിഷ്ഠാ രീതികൾ എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം കൃത്യമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി. ഒരു വിഗ്രഹത്തിന്റെ മുഖം ശരീരത്തിന്റെ എത്ര മടങ്ങ് ആയിരിക്കണം, കൈകളുടെ നീളം എത്രയായിരിക്കണം എന്നൊക്കെയുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ അദ്ദേഹം ‘ശില്പശാസ്ത്ര’ത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

കൃതികളും പ്രമാണങ്ങളും

ശങ്കുവിന്റേതായി നേരിട്ട് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഇന്ന് പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും, അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ‘ശില്പശാസ്ത്രം’ എന്ന പ്രമാണം പിൽക്കാല വാസ്തുവിദ്യാ ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്വാധീനമായിട്ടുണ്ട്. ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ സ്ഥാനം കാണുന്നത് മുതൽ (സൈറ്റ് സെലക്ഷൻ) ഗൃഹപ്രവേശം വരെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ഉണ്ടാക്കിയ നിയമങ്ങൾ വാസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ ഇന്നും പിന്തുടർന്നു പോരുന്നുണ്ട്.

പ്രകൃതിയും നിർമ്മാണവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം: പ്രകൃതിയെ നോവിക്കാതെയുള്ള നിർമ്മാണമായിരുന്നു ശങ്കുവിന്റെ ശൈലി. ഒരു മരം മുറിക്കുകയോ ഒരു കല്ല് പൊട്ടിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്ക് കോട്ടം തട്ടാത്ത രീതിയിലായിരിക്കണം നിർമ്മാണങ്ങൾ എന്ന് അദ്ദേഹം നിഷ്കർഷിച്ചിരുന്നു. വാസ്തുവിദ്യ വെറുമൊരു കലയല്ല, അത് പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.

കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിലും വിദേശാക്രമണങ്ങളിലും പെട്ട് ശങ്കു നിർമ്മിച്ച പല കൊട്ടാരങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും നശിച്ചുപോയിട്ടുണ്ടാകാം. എങ്കിലും, ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് ശാസ്ത്രീയമായ ഒരു അടിത്തറ നൽകുന്നതിൽ ഈ മഹാശില്പി വഹിച്ച പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിലെ മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാർ ആശയങ്ങളുടെ ലോകത്ത് വിഹരിച്ചപ്പോൾ, ശങ്കു ആ ആശയങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയിൽ ഭൗതികമായ രൂപം നൽകി. ഭാരതീയ ശില്പചരിത്രത്തിൽ നവരത്നങ്ങളിലെ ‘നിർമ്മാണ രത്നം’ അഥവാ വാസ്തുരത്നമായി ശങ്കു എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

വേതാളഭട്ടൻ (Vetalabhatta)

ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇതിഹാസതുല്യനായ ഭരണാധികാരി വിക്രമാദിത്യന്റെ നവരത്ന സദസ്സിലെ ഏറ്റവും നിഗൂഢവും വിസ്മയകരവുമായ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു വേതാളഭട്ടൻ. കാളിദാസനും അമരസിംഹനും സാഹിത്യലോകത്തെ അലങ്കരിക്കുകയും, വരാഹമിഹിരനും ധന്വന്തരിയും ശാസ്ത്രമേഖലകളെ പരിപോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, കാണാമറയത്തുള്ള നിഗൂഢ ശക്തികളെയും ആത്മീയ മണ്ഡലങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച പ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. തന്ത്രശാസ്ത്രം, മന്ത്രവാദം, നീതിശാസ്ത്രം എന്നീ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളുടെ അപൂർവ്വമായ ഒരു സമന്വയമായിരുന്നു വേതാളഭട്ടൻ.

നവരത്നങ്ങളിലെ ഈ ‘മാന്ത്രിക രത്നത്തെ’ക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരണം താഴെ നൽകുന്നു:

നിഗൂഢത നിറഞ്ഞ പശ്ചാത്തലവും ഐതിഹ്യവും

വേതാളഭട്ടന്റെ പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ പ്രശസ്തമായ ‘വിക്രമാദിത്യനും വേതാളവും’ (ബേതാൽ പച്ചീസി / കഥാസരിത്സാഗരം) എന്ന കഥകളാണ് ഓർമ്മവരുക. ശവശരീരങ്ങളിൽ ആവേശിക്കുന്ന ‘വേതാളം’ എന്ന അമാനുഷിക ശക്തിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിവുള്ള മഹാമാന്ത്രികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്ന് ഐതിഹ്യങ്ങൾ പറയുന്നു. രാജ്യത്തെയും രാജാവിനെയും അദൃശ്യമായ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും ദുഷ്ടശക്തികളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്ന കൊട്ടാരത്തിലെ മുഖ്യ താന്ത്രികനായിരുന്നു (Chief Tantric) അദ്ദേഹം.

അഥർവ്വവേദത്തിലും മാന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളിലും അഗാധമായ പാണ്ഡിത്യമുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു വേതാളഭട്ടൻ എന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നത്. അമാനുഷിക ശക്തികളെ ഉപാസിക്കുന്ന കാപാലികർക്കും താന്ത്രികർക്കും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ആചാര്യനായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

തന്ത്രശാസ്ത്രവും രാജ്യരക്ഷയും

പ്രാചീന ഭാരതത്തിൽ ഭരണകർത്താക്കൾ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾക്ക് പുറമെ ആത്മീയവും താന്ത്രികവുമായ മാർഗ്ഗങ്ങളും രാജ്യരക്ഷയ്ക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ വിക്രമാദിത്യ മഹാരാജാവിന്റെ വിശ്വസ്തനായ ഉപദേഷ്ടാവായിരുന്നു വേതാളഭട്ടൻ.

• അദൃശ്യമായ പ്രതിരോധം: ശത്രുരാജ്യങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി അറിയാനും, അവരുടെ മാന്ത്രിക പ്രയോഗങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനും വേതാളഭട്ടന്റെ മാന്ത്രികവിദ്യകൾ രാജാവിനെ സഹായിച്ചിരുന്നു.

• രഹസ്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ: കൊട്ടാരത്തിലെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെയും വികാരങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ഭരണപരമായ പല പ്രതിസന്ധികളും മറികടക്കാൻ രാജാവിന് കരുത്തേകി.

നീതിപ്രദീപം: ധർമ്മത്തിന്റെയും നീതിയുടെയും വെളിച്ചം

ഒരു മാന്ത്രികൻ എന്നതിലുപരി മികച്ച ഒരു ചിന്തകനും തത്ത്വജ്ഞാനിയുമായിരുന്നു വേതാളഭട്ടൻ എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ് അദ്ദേഹം രചിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ‘നീതിപ്രദീപം’ (നീതിയുടെ വിളക്ക്) എന്ന ഗ്രന്ഥം.

മാന്ത്രികവിദ്യകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുസ്തകമല്ല ഇത്, മറിച്ച് ഒരു രാജാവ് എങ്ങനെ ഭരിക്കണം, മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ധർമ്മശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമാണിത്. ഇതിലെ ശ്ലോകങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും പ്രതിപാദിക്കുന്നത്:

• രാജധർമ്മം: അധികാരത്തിന്റെ ഉന്നതങ്ങളിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും വിനയവും നീതിബോധവും കൈവിടരുതെന്ന് ഇത് ഭരണാധികാരികളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

• ജീവിത മൂല്യങ്ങൾ: അത്യാഗ്രഹം, അഹങ്കാരം എന്നിവ മനുഷ്യനെ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്നും, ധർമ്മത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ജീവിതമാണ് ശാശ്വതമെന്നും അദ്ദേഹം ഇതിലൂടെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. 16 ശ്ലോകങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഇതിലെ വരികൾ ജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്.

മാന്ത്രികതയും ധർമ്മവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം: വേതാളഭട്ടന്റെ ജീവിതം വലിയൊരു സന്ദേശമാണ് നൽകുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രിക ശക്തികൾ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം അതെല്ലാം ഉപയോഗിച്ചത് നീതിക്കും ധർമ്മത്തിനും വേണ്ടിയായിരുന്നു. അമാനുഷിക ശക്തികളെക്കാൾ വലുത് ധർമ്മത്തിലധിഷ്ഠിതമായ മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികളാണെന്ന് ‘നീതിപ്രദീപം’ അടിവരയിടുന്നു.

മറ്റ് എട്ട് പണ്ഡിതന്മാരും അറിവിന്റെ പ്രകാശമാനമായ ലോകത്ത് വിഹരിച്ചപ്പോൾ, വേതാളഭട്ടൻ ഇരുട്ടിന്റെയും നിഗൂഢതയുടെയും ലോകത്തുനിന്ന് സത്യത്തെ കണ്ടെത്താനാണ് ശ്രമിച്ചത്. സാഹിത്യം, ശാസ്ത്രം, കല, വ്യാകരണം എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ വിക്രമാദിത്യന്റെ സദസ്സിന് ആത്മീയതയുടെയും തന്ത്രശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പൂർണ്ണത നൽകിയത് വേതാളഭട്ടനാണ്. ഇതിഹാസങ്ങളും ചരിത്രവും പരസ്പരം കെട്ടിപ്പിണഞ്ഞു കിടക്കുന്ന പ്രാചീന ഭാരതത്തിന്റെ അത്ഭുതങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന നവരത്നങ്ങളിലെ ‘മാന്ത്രിക രത്നമായി’ വേതാളഭട്ടൻ ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു. ഇത് വഴി വിക്രമാദിത്യ സദസ്സിലെ മഹത്തായ ഒമ്പത് പ്രതിഭകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം പൂർണ്ണമാകുന്നു.