2. ഹുമയൂൺ (Humayun) : 1530 – 1540 & 1555 – 1556

മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ ബാബറുടെ മരണശേഷം 1530-ൽ, തന്റെ ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിലാണ് നസീറുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ഹുമയൂൺ അധികാരമേൽക്കുന്നത്. ‘ഹുമയൂൺ’ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം ‘ഭാഗ്യവാൻ’ എന്നാണെങ്കിലും, മുഗൾ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പരീക്ഷണങ്ങളും പ്രതിസന്ധികളും നേരിടേണ്ടി വന്ന ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബാബർ പിടിച്ചടക്കിയ സാമ്രാജ്യം അപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി സുരക്ഷിതമായിരുന്നില്ല. മരണശയ്യയിൽ വെച്ച് ബാബർ നൽകിയ ഉപദേശപ്രകാരം ഹുമയൂൺ തന്റെ സാമ്രാജ്യം സഹോദരന്മാരായ കമ്രാൻ, അസ്കാരി, ഹിന്ദാൽ എന്നിവർക്ക് വീതം വെച്ചു നൽകി. എന്നാൽ ഈ സഹോദരന്മാർ ഹുമയൂണിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിന് പകരം എപ്പോഴും ചതിക്കാനും അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാനും ശ്രമിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം തുടക്കം മുതലേ ദുർബലമാക്കി.

ഇതിനുപുറമേ, കിഴക്ക് ബീഹാറിൽ വളർന്നുവന്ന അഫ്ഗാൻ നേതാവ് ഷേർഷാ സൂരിയും പടിഞ്ഞാറ് ഗുജറാത്തിലെ ബഹദൂർ ഷായും മുഗളന്മാർക്ക് വലിയ ഭീഷണിയായി മാറി. സൈനിക തന്ത്രങ്ങളിൽ ഏറെ മുന്നിലായിരുന്ന ഷേർഷാ സൂരിയുമായി ഹുമയൂൺ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധി മാറ്റിമറിച്ചു. 1539-ൽ നടന്ന ചൗസ യുദ്ധത്തിൽ ഷേർഷായുടെ സൈന്യം മുഗളന്മാരെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിക്കുകയും ഹുമയൂൺ കഷ്ടിച്ച് ജീവൻ രക്ഷിച്ച് ഓടുകയും ചെയ്തു. തൊട്ടടുത്ത വർഷം, അതായത് 1540-ൽ നടന്ന കനൗജ് യുദ്ധത്തിൽ ഹുമയൂണിന്റെ സൈന്യം പൂർണ്ണമായും തകർക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ ഡൽഹിയുടെയും ആഗ്രയുടെയും ഭരണം ഷേർഷാ സൂരി കൈക്കലാക്കുകയും ഹുമയൂണിന് രാജ്യം വിട്ട് ഓടേണ്ടി വരികയും ചെയ്തു.

തുടർന്ന് നീണ്ട 15 വർഷക്കാലം സാമ്രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിലും പ്രതിസന്ധികളിലും ഹുമയൂൺ നാടുകടത്തപ്പെട്ടു. സിന്ധിലെ മരുഭൂമികളിലൂടെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഹമീദ ബാനു ബീഗത്തെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത്. 1542-ൽ ഉമർകോട്ട് കൊട്ടാരത്തിൽ വെച്ച് അവർക്ക് അക്ബർ എന്ന മകൻ ജനിച്ചു. പിന്നീട് ഇന്ത്യ വിട്ട് പേർഷ്യയിലേക്ക് (ഇന്നത്തെ ഇറാൻ) കടന്ന ഹുമയൂൺ, അവിടുത്തെ സഫാവിദ് ഭരണാധികാരിയായ ഷാ തഹ്മാസ്പിന്റെ അഭയം തേടി. പേർഷ്യൻ രാജാവിന്റെ സൈനിക സഹായത്തോടെ ഹുമയൂൺ ആദ്യം സ്വന്തം സഹോദരന്മാരിൽ നിന്ന് കാബൂളും കണ്ഡഹാറും തിരിച്ചുപിടിച്ച് തന്റെ ശക്തി വീണ്ടെടുത്തു.

ഷേർഷാ സൂരിയുടെ മരണശേഷം സൂരി സാമ്രാജ്യം ആഭ്യന്തര തർക്കങ്ങളാൽ ദുർബലമായത് ഹുമയൂണിന് അനുകൂലമായി. തന്റെ വിശ്വസ്ത സൈന്യാധിപനായ ബൈറാം ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മുഗൾ സൈന്യം 1555-ലെ സിർഹിന്ദ് യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കുകയും 15 വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ഹുമയൂൺ ഡൽഹി സിംഹാസനം തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഈ സന്തോഷത്തിന് മാസങ്ങളുടെ ആയുസ്സ് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. 1556 ജനുവരിയിൽ, ഡൽഹിയിലെ പുരാന കിലയിലുള്ള തന്റെ വായനശാലയുടെ (ഷെർ മണ്ഡൽ) പടവുകളിൽ നിന്ന് കാലുതെറ്റി വീണ് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു. ചരിത്രകാരനായ ലെയ്ൻ പൂൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, “ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തട്ടിവീണുകൊണ്ടേയിരുന്ന ഹുമയൂൺ ഒടുവിൽ തട്ടിവീണുകൊണ്ട് തന്നെ ജീവിതത്തിൽ നിന്നും വിടപറഞ്ഞു” എന്നാണ്.

നിരന്തരമായ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും കലയോടും സാഹിത്യത്തോടും വലിയ ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു ഹുമയൂൺ. പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന മിർ സയ്യിദ് അലി, അബ്ദുസ് സമദ് എന്നീ പ്രശസ്ത ചിത്രകാരന്മാരാണ് പിൽക്കാലത്ത് ലോകപ്രശസ്തമായ മുഗൾ ചിത്രകലാ ശൈലിക്ക് (Mughal Painting) അടിത്തറയിട്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം ഭാര്യ ഹാജി ബീഗം ഡൽഹിയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച ഹുമയൂണിന്റെ ശവകുടീരം (Humayun’s Tomb) മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയുടെ അത്ഭുതങ്ങളിലൊന്നാണ്, ഇതാണ് പിൽക്കാലത്ത് താജ്മഹലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് പ്രധാന മാതൃകയായത്. ഹുമയൂണിന്റെ സഹോദരിയായ ഗുൽബദൻ ബീഗം എഴുതിയ ‘ഹുമയൂൺ നാമ’ എന്ന ജീവചരിത്ര കൃതിയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടകീയമായ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ചരിത്രത്തിന് ലഭിക്കുന്നത്.

നല്ല വശങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ:

• പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള കരുത്ത്: കടുത്ത പരാജയങ്ങളിലും 15 വർഷത്തെ നാടുകടത്തൽ ജീവിതത്തിലും തളരാതെ, നഷ്ടപ്പെട്ട സാമ്രാജ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിശ്ചയദാർഢ്യം പ്രശംസനീയമാണ്. മുഗൾ വംശം ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്നും ആദ്യമേ തന്നെ തുടച്ചുനീക്കപ്പെടാതിരുന്നതിന് കാരണം ഹുമയൂണിന്റെ ഈ ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവാണ്.

• മുഗൾ ചിത്രകലയുടെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ: പേർഷ്യയിലെ നാടുകടത്തൽ കാലത്ത് അവിടുത്തെ കലയിലും സംസ്കാരത്തിലും ആകൃഷ്ടനായ ഹുമയൂൺ, തിരിച്ചുവരുമ്പോൾ മിർ സയ്യിദ് അലി, അബ്ദുസ്സമദ് തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത പേർഷ്യൻ ചിത്രകാരന്മാരെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൂടെക്കൂട്ടി. ഇതാണ് പിൽക്കാലത്ത് അക്ബറുടെയും ജഹാംഗീറിന്റെയും കാലത്ത് ലോകപ്രശസ്തമായി മാറിയ ‘മുഗൾ മിനിയേച്ചർ ചിത്രകലാ ശൈലി’ക്ക് (Mughal Miniature Painting) ഭാരതത്തിൽ അടിത്തറയിട്ടത്.

• സാഹിത്യത്തോടും ശാസ്ത്രത്തോടുമുള്ള അനുരാഗം: ജ്യോതിശാസ്ത്രം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, ഗണിതം എന്നിവയിൽ അതീവ താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം വലിയൊരു പുസ്തകപ്രേമിയായിരുന്നു. ഡൽഹിയിൽ ‘ദീൻപനാഹ്’ (Dinpanah) എന്ന പുതിയ നഗരവും അതിനുള്ളിൽ ‘ഷേർ മണ്ഡൽ’ (Sher Mandal) എന്ന പ്രശസ്തമായ ലൈബ്രറിയും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. യുദ്ധയാത്രകളിൽ പോലും വലിയൊരു സഞ്ചരിക്കുന്ന ലൈബ്രറി അദ്ദേഹം കൂടെക്കരുതിയിരുന്നു.

• പിതൃതുല്യമായ കാരുണ്യം: പിതാവ് ബാബറുടെ അവസാന ആഗ്രഹപ്രകാരം തന്റെ സാമ്രാജ്യം സഹോദരന്മാർക്കായി (കാംറാൻ, അസ്കാരി, ഹിന്ദാൽ) തുല്യമായി വീതിച്ചുനൽകാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായി. അവർ പലപ്പോഴും രാജ്യദ്രോഹപരമായ ചതികൾ ചെയ്തിട്ടും അവരോട് ക്ഷമിക്കാനും അവരെ സംരക്ഷിക്കാനുമുള്ള വലിയൊരു മനസ്സ് ഹുമയൂൺ കാണിച്ചു.

കറുത്ത വശങ്ങൾ / വിമർശനങ്ങൾ:

• സൈനിക തന്ത്രങ്ങളിലെ ദൗർബല്യം: അച്ഛനായ ബാബറെപ്പോലെ കണിശക്കാരനായ ഒരു സൈനിക തന്ത്രജ്ഞനായിരുന്നില്ല ഹുമയൂൺ. യുദ്ധരംഗത്ത് ശത്രുവിനെ പൂർണ്ണമായി അടിച്ചമർത്തുന്നതിന് പകരം പലപ്പോഴും താൽക്കാലിക വിജയങ്ങളിൽ ആഹ്ളാദിച്ച് ആഘോഷങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത് ഷേർഷാ സൂരിയെപ്പോലുള്ള ശത്രുക്കൾക്ക് ശക്തിയാർജ്ജിക്കാൻ വലിയ അവസരം നൽകി (ചൗസാ യുദ്ധത്തിലെയും കനൗജ് യുദ്ധത്തിലെയും പരാജയങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്).

• ഭരണപരമായ ദീർഘവീക്ഷണമില്ലായ്മ: കീഴടക്കിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ശക്തമായ ഒരു സുരക്ഷാ വ്യവസ്ഥയോ റവന്യൂ ഭരണസംവിധാനമോ സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. സ്വന്തം സഹോദരന്മാർക്ക് വലിയ പ്രവിശ്യകളുടെ പൂർണ്ണ അധികാരം നൽകിയത് കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമാകാനും അവർ തന്നെ ഹുമയൂണിനെതിരെ തിരിയാനും കാരണമായി.

• ലഹരിയോടുള്ള കടുത്ത അടിമത്തം: കറുപ്പിന്റെ (Opium) കടുത്ത ഉപയോഗം ഹുമയൂണിന്റെ ചിന്താശേഷിയെയും ഭരണപരമായ പെട്ടെന്നുള്ള തീരുമാനങ്ങളെയുമൊക്കെ ദോഷകരമായി ബാധിച്ചിരുന്നു. നിർണ്ണായകമായ പല രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിലും കൃത്യമായ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ അദ്ദേഹം വൈകിയതിന് പിന്നിൽ ഈ ലഹരി ഉപയോഗം ഒരു കാരണമായിരുന്നു എന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

• അപ്രതീക്ഷിതവും ദാരുണവുമായ അന്ത്യം: ഒരു ഭരണാധികാരിയെന്ന നിലയിൽ രാജ്യം തിരിച്ചുപിടിച്ച് ഭരണം ശക്തമാക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ, 1556-ൽ തന്റെ ലൈബ്രറിയുടെ (ഷേർ മണ്ഡൽ) പടവുകളിൽ നിന്ന് പ്രാർത്ഥനയ്ക്കായി വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങുമ്പോൾ കാലുതെറ്റി വീണ് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു.

ഹുമയൂണിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരനായ ലെയ്ൻ പൂൾ (Lane-Poole) തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ ഇപ്രകാരം നിരീക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു: “ഹുമയൂൺ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തട്ടിത്തടഞ്ഞു വീണു കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു, ഒടുവിൽ ജീവിതത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം തട്ടിത്തടഞ്ഞുതന്നെ വീണുപോയി.”

3. അക്ബർ (Akbar) : 1556 – 1605

ഹുമയൂണിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത വിയോഗത്തെ തുടർന്ന്, മുഗൾ വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനും മഹാനുമായ ഭരണാധികാരിയായി ജലാലുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് അക്ബർ അധികാരം ഏറ്റെടുക്കുന്നതാണ് ചരിത്രം. തന്റെ പതിമൂന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ, അതായത് 1556-ൽ അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സാഹചര്യത്തിലാണ് അക്ബർ മുഗൾ സിംഹാസനത്തിലേറുന്നത്. ഹുമയൂണിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞ് അഫ്ഗാൻ ഭരണാധികാരിയായ ഹേമു ഡൽഹിയും ആഗ്രയും പിടിച്ചടക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ അക്ബറിന്റെ വിശ്വസ്തനായ സംരക്ഷകനും സൈന്യാധിപനുമായിരുന്ന ബൈറാം ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മുഗൾ സൈന്യം 1556-ൽ നടന്ന രണ്ടാം പാനിപ്പറ്റ് യുദ്ധത്തിൽ ഹേമുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഈ നിർണ്ണായക വിജയം ഇന്ത്യയിൽ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനത്തിന് ശക്തമായ അടിത്തറയിട്ടു. ആദ്യത്തെ കുറച്ചു വർഷങ്ങൾ ബൈറാം ഖാന്റെ സംരക്ഷണയിലാണ് ഭരണം നടത്തിയതെങ്കിലും, 1560-ഓടെ അക്ബർ സ്വതന്ത്രമായി ഭരണം കൈയാളാൻ ആരംഭിച്ചു.

ഒരു മികച്ച യുദ്ധതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന അക്ബർ വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളും കീഴടക്കി സാമ്രാജ്യം വിപുലീകരിച്ചു. രജപുത്രരുമായി അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ച നയതന്ത്രപരമായ സമീപനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം. യുദ്ധത്തിലൂടെ രജപുത്രരെ കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നതിന് പകരം അവരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാനും മുഗൾ ഭരണകൂടത്തിൽ അവർക്ക് ഉയർന്ന പദവികൾ നൽകാനും അക്ബർ തയ്യാറായി. ജോധാ ഭായ് (മറിയം-ഉസ്-സമാനി) ഉൾപ്പെടെയുള്ള രജപുത്ര രാജകുമാരിമാരെ അദ്ദേഹം വിവാഹം കഴിച്ചു. തന്റെ വിശ്വസ്തരായ രാജാ മാൻസിംഗ്, രാജാ തോഡർമൽ തുടങ്ങിയ രജപുത്ര പ്രമുഖരെ ഭരണത്തിന്റെ ഉന്നത തലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

അക്ബറിനെ ചരിത്രത്തിൽ ‘മഹാൻ‘ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാൻ കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതസൗഹാർദ്ദ നയങ്ങളാണ്. ഇതര മതസ്ഥർക്ക് മേൽ ചുമത്തിയിരുന്ന ‘ജിസ്യ‘ എന്ന നികുതിയും തീർത്ഥാടന നികുതിയും അദ്ദേഹം നിർത്തലാക്കി. എല്ലാ മതങ്ങളിലെയും പണ്ഡിതന്മാരുമായി സംവദിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രിയിൽ ‘ഇബാദത്ത് ഖാന‘ (ആരാധനാലയം) സ്ഥാപിച്ചു. വിവിധ മതങ്ങളിലെ നല്ല ആശയങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് 1582-ൽ അദ്ദേഹം ‘ദിൻ-ഇലാഹി’ (Deen-i-Ilahi) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ ദർശനം മുന്നോട്ടുവെച്ചു. മതപരമായ സഹിഷ്ണുതയും പരസ്പര ബഹുമാനവും വളർത്തുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ഭരണസംവിധാനത്തിൽ വിപ്ലവാത്മകമായ മാറ്റങ്ങളാണ് അക്ബർ കൊണ്ടുവന്നത്. സൈനികരും ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായ ഭരണകർത്താക്കൾക്ക് റാങ്കുകൾ നിശ്ചയിക്കുന്ന ‘മൻസബ്ദാരി സമ്പ്രദായം’ (Mansabdari System) അദ്ദേഹം ആവിഷ്കരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധനകാര്യമന്ത്രിയായിരുന്ന രാജാ തോഡർമൽ നടപ്പിലാക്കിയ ‘സാബ്തി സമ്പ്രദായം’ (Zabti System) വഴി ഭൂമി കൃത്യമായി അളന്ന് തിട്ടപ്പെടുത്തി നികുതി നിശ്ചയിച്ചു. ഇത് കർഷകർക്കും ഭരണകൂടത്തിനും ഒരുപോലെ ഗുണകരമായി മാറി. ആഗ്രയ്ക്ക് സമീപം ‘ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രി‘ എന്ന പുതിയ തലസ്ഥാന നഗരി നിർമ്മിച്ചതും ഗുജറാത്ത് വിജയത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി അവിടെ ‘ബുലന്ദ് ദർവാസ‘ എന്ന കൂറ്റൻ കവാടം പണിതുയർത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ താൽപ്പര്യത്തിന് തെളിവാണ്.

കലയെയും സാഹിത്യത്തെയും അങ്ങേയറ്റം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അക്ബറിന്റെ സദസ്സിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നത് ‘നവരത്നങ്ങൾ’ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒൻപത് പ്രതിഭകളായിരുന്നു. പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞൻ താൻസൻ, കൊട്ടാരം ചരിത്രകാരനായ അബുൽ ഫസൽ, ബുദ്ധിമാനായ ബീർബൽ തുടങ്ങിയവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അബുൽ ഫസൽ എഴുതിയ ‘അക്ബർ നാമ‘, ‘അഈൻ-ഇ-അക്ബരി‘ എന്നീ കൃതികൾ അക്ബറിന്റെ ഭരണകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു. നീണ്ട 49 വർഷത്തെ സുവർണ്ണ ഭരണത്തിന് ശേഷം 1605-ൽ അദ്ദേഹം അന്തരിക്കുകയും അക്ബറിന്റെ ഭൗതികശരീരം ആഗ്രയ്ക്കടുത്തുള്ള സിക്കന്ദ്രയിൽ അടക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ജഹാംഗീർ അധികാരമേറ്റു.

തീർച്ചയായും, മുഗൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ അക്ബർ ചക്രവർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ മുൻപത്തെപ്പോലെ തന്നെ സമഗ്രമായി വിപുലീകരിച്ച്, നല്ല വശങ്ങളും കറുത്ത വശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി താഴെ നൽകുന്നു. നിങ്ങളുടെ വേർഡ്പ്രസ്സ് സൈറ്റിൽ ഇത് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്:

മുഗൾ വംശത്തിലെ ഏറ്റവും മഹാനായ ഭരണാധികാരിയായി ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയാണ് ജലാലുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് അക്ബർ. ഹുമയൂണിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത മരണത്തെത്തുടർന്ന് വെറും 13-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അക്ബറുടെ സംരക്ഷകനും സൈന്യാധിപനുമായിരുന്ന ബൈറാം ഖാന്റെ (Bairam Khan) കീഴിലാണ് ഭരണം നടന്നത്. 1556-ൽ നടന്ന രണ്ടാം പാനിപ്പത്ത് യുദ്ധത്തിൽ ഹെമുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് അക്ബർ മുഗൾ അധികാരം ഇന്ത്യയിൽ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. വടക്കേ ഇന്ത്യ മുതൽ ഡെക്കാൻ വരെയുള്ള വിശാലമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങളെ കീഴടക്കി അദ്ദേഹം മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തെ ഒരു വൻശക്തിയാക്കി മാറ്റി. യുദ്ധവീര്യം കൊണ്ട് മാത്രമല്ല, തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങളിലൂടെയും സഹിഷ്ണുതയോടെയുള്ള സമീപനങ്ങളിലൂടെയും ഭാരതത്തിലെ വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ മനസ്സു കീഴടക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ‘അക്ബർ ദി ഗ്രേറ്റ്’ (Akbar the Great) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

നല്ല വശങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ:

• മതസഹിഷ്ണുതയും ‘ദിൻ-ഇ-ഇലാഹി’യും: അക്ബറുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദാരമായ മതനയമായിരുന്നു. അമുസ്ലീങ്ങൾക്ക് മേൽ ചുമത്തിയിരുന്ന ‘ജിസിയ’ (Jizya) നികുതിയും ഹിന്ദുക്കളുടെ തീർത്ഥാടന നികുതിയും അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി നിർത്തലാക്കി. ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രിയിൽ ‘ഇബാദത്ത് ഖാന’ (ആരാധനാലയം) സ്ഥാപിച്ച് വിവിധ മതപണ്ഡിതന്മാരുമായി (ഹിന്ദു, മുസ്ലീം, ക്രിസ്ത്യൻ, ജൈന, പാഴ്സി) സംവാദങ്ങൾ നടത്തി. എല്ലാ മതങ്ങളിലെയും നല്ല ആശയങ്ങൾ കോർത്തിണക്കി അദ്ദേഹം ‘ദിൻ-ഇ-ഇലാഹി’ (Divine Faith) എന്നൊരു പുതിയ ദർശനം മുന്നോട്ടുവെച്ചു.

• കാര്യക്ഷമമായ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ: സാമ്രാജ്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ അദ്ദേഹം ‘മൻസബ്ദാരി’ (Mansabdari System) എന്ന സൈനിക-ഭരണ സംവിധാനം കൊണ്ടുവന്നു. ഇതിലൂടെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പദവിയും സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും കൃത്യമായി നിശ്ചയിച്ചു. അക്ബറുടെ ധനമന്ത്രിയായിരുന്ന രാജാ തോഡർമാൽ നടപ്പിലാക്കിയ ‘സാബ്ത്’ (Zabt System) വ്യവസ്ഥ വഴി കൃഷിയിടങ്ങൾ അളന്ന് പത്ത് വർഷത്തെ വിളവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നികുതി നിശ്ചയിച്ചത് കർഷകർക്ക് വലിയ ആശ്വാസമായി.

• രജപുത്ര സഖ്യങ്ങൾ (Matrimonial Alliances): രജപുത്രരെ യുദ്ധത്തിലൂടെ മാത്രം കീഴടക്കുന്നതിന് പകരം സൗഹൃദത്തിലൂടെയും വിവാഹബന്ധങ്ങളിലൂടെയും (ഉദാഹരണത്തിന് അംബറിലെ രാജാ ഭർമാലിന്റെ മകൾ ഹർഖാ ബായ്/ജോധ് ബായ് എന്നിവരുമായുള്ള വിവാഹം) അവരെ ഭരണത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റി. രാജാ മാൻസിംഗ്, രാജാ തോഡർമാൽ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ഹൈന്ദവരെ ഉയർന്ന ഔദ്യോഗിക പദവികളിൽ നിയമിച്ചു.

• കല, സാഹിത്യ പ്രോത്സാഹനം (The Navaratnas): അക്ബർ നിരക്ഷരനായിരുന്നുവെങ്കിലും അറിവിനെയും കലകളെയും അങ്ങേയറ്റം ബഹുമാനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ ‘നവരത്നങ്ങൾ’ (ഒൻപത് പ്രതിഭകൾ) ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ഇതിൽ താൻസെൻ (സംഗീതം), ബീർബൽ (ബുദ്ധിരാക്ഷസനായ മന്ത്രി), അബുൽ ഫസൽ (ചരിത്രകാരൻ) തുടങ്ങിയവർ ഉൾപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതവും രാമായണവും പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് (റസ്മ്നാമ) വിവർത്തനം ചെയ്തത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ്. ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രി, ബുലന്ദ് ദർവാസ, ആഗ്ര കോട്ട തുടങ്ങിയവ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ മികവുകളാണ്.

കറുത്ത വശങ്ങൾ / വിമർശനങ്ങൾ:

• ചിറ്റോർഗഢിലെ കൂട്ടക്കൊല (Massacre of Chittorgarh): അക്ബറുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കറുത്ത പാടാണ് 1567-1568 കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന ചിറ്റോർഗഢ് കോട്ട ഉപരോധം. മേവാറിലെ രജപുത്രരിൽ നിന്നും കടുത്ത പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടി വന്നതിൽ പ്രകോപിതനായ അക്ബർ, കോട്ട കീഴടക്കിയതിന് ശേഷം അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മുപ്പതിനായിരത്തോളം വരുന്ന സാധാരണക്കാരായ കർഷകരെയും സ്ത്രീകളെയും കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ ഉത്തരവിട്ടു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘മഹത്വ’ത്തിന് വലിയൊരു കോട്ടമാണ്.

• സാമ്രാജ്യത്വ മോഹങ്ങളും നിരന്തര യുദ്ധങ്ങളും: ഒരു സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിൽ അയൽരാജ്യങ്ങളെയും സ്വതന്ത്ര നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെയും അടിച്ചമർത്താൻ അദ്ദേഹം മടിച്ചില്ല. മേവാറിലെ മഹാറാണാ പ്രതാപിനെതിരെയുള്ള ഹൽദിഘട്ട് യുദ്ധവും, അഹമ്മദ് നഗറിലെ ചാന്ദ് ബീബിക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടങ്ങളും പ്രാദേശിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ക്രൂരമായി ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ടുള്ളതായിരുന്നു.

• ദിൻ-ഇ-ഇലാഹിയുടെ പരാജയം: മതസൗഹാർദ്ദം ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് ‘ദിൻ-ഇ-ഇലാഹി’ കൊണ്ടുവന്നതെങ്കിലും, യാഥാസ്ഥിതിക മുസ്ലീം പണ്ഡിതന്മാർ അക്ബറെ ഒരു മതദ്രോഹിയായി ചിത്രീകരിക്കാൻ ഇത് കാരണമായി. സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഈ ആശയത്തിന് യാതൊരു സ്വാധീനവും ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തോടെ ആ ദർശനം പാടേ ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്തു.

• കുടുംബകലഹങ്ങളും പിൽക്കാല ദുരന്തങ്ങളും: അക്ബറുടെ അവസാന നാളുകൾ കടുത്ത മാനസിക വിഷമം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകൻ സലിം (ജഹാംഗീർ ചക്രവർത്തി) അധികാരത്തിനായി അച്ഛനെതിരെ തിരിയുകയും കലാപം കൂട്ടുകയും ചെയ്തു. അക്ബറുടെ പ്രിയ സുഹൃത്തും ചരിത്രകാരനുമായ അബുൽ ഫസലിനെ സലിമിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വധിച്ചത് അക്ബറെ പൂർണ്ണമായി തളർത്തി. 1605-ൽ കടുത്ത വയറിളക്കവും അതിസാരവും (Dysentery) ബാധിച്ചായിരുന്നു ഈ ചക്രവർത്തിയുടെ അന്ത്യം.

4. ജഹാംഗീർ (Jahangir) : 1605 – 1627

അക്ബറുടെ മരണശേഷം 1605-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ നൂറുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ജഹാംഗീർ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നാലാമത്തെ ചക്രവർത്തിയായി അധികാരമേറ്റു. ‘ലോകം കീഴടക്കിയവൻ’ എന്നാണ് ജഹാംഗീർ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം. അക്ബർ കെട്ടിപ്പടുത്ത വിശാലവും സുശക്തവുമായ സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ തണലിലാണ് അദ്ദേഹം ഭരണം തുടങ്ങിയതെങ്കിലും, സ്വന്തം മൂത്ത മകനായ ഖുസ്രു രാജകുമാരന്റെ കലാപത്തെ നേരിട്ടുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ഭരണം ആരംഭിക്കേണ്ടി വന്നത്. ഈ കലാപത്തെ ജഹാംഗീർ അടിച്ചമർത്തുകയും, ഖുസ്രുവിനെ സഹായിച്ചു എന്ന കാരണത്താൽ സിഖ് മതത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ ഗുരുവായ ഗുരു അർജൻ ദേവിനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. ഇത് മുഗളന്മാരും സിഖുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വഷളാകുന്നതിന് കാരണമായി.

നീതിനിർവ്വഹണത്തിൽ അങ്ങേയറ്റം ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു ജഹാംഗീർ ചക്രവർത്തി. സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് ചക്രവർത്തിയോട് പരാതിപ്പെടാനായി ആഗ്രാ കോട്ടയിൽ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ‘നീതിയുടെ മണിനാദം’ (Chain of Justice – Zanjir-i-Adl) ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. യമുനാ നദിക്കരയിലെ കല്ലുതൂണിൽ നിന്നും ആഗ്രാ കോട്ടയിലെ ഷാ ബുർജ് വരെ ബന്ധിപ്പിച്ച, ശുദ്ധമായ സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത വലിയൊരു ചങ്ങലയായിരുന്നു ഇത്. ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ നിന്നും അനീതി നേരിടുന്ന ആർക്കും ഈ ചങ്ങലയിൽ വലിച്ച് മണിനാദം മുഴക്കി ചക്രവർത്തിയുടെ മുന്നിൽ നേരിട്ട് നീതി തേടാമായിരുന്നു. അക്ബറുടെ മതസൗഹാർദ്ദ നയങ്ങൾ ഒരു പരിധി വരെ ജഹാംഗീറും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി.

ജഹാംഗീറിന്റെ ഭരണകാലത്തെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഘടകം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായ നൂർജഹാൻ (മെഹറുന്നീസ) ആയിരുന്നു. അസാധാരണ ബുദ്ധിശക്തിയും ഭരണപാടവവുമുള്ള സ്ത്രീയായിരുന്നു നൂർജഹാൻ. ജഹാംഗീറിന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായ പിൽക്കാല വർഷങ്ങളിൽ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭരണം നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് നൂർജഹാൻ രൂപീകരിച്ച ‘ജുന്ത’ എന്ന കൂട്ടായ്മയായിരുന്നു. മുഗൾ ചരിത്രത്തിൽ സ്വന്തം പേരിൽ നാണയങ്ങൾ ഇറക്കാൻ സാധിച്ച ഏക രാജ്ഞി നൂർജഹാൻ മാത്രമാണ്. ഇതേ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ജെയിംസ് ഒന്നാമൻ രാജാവിന്റെ പ്രതിനിധിയായി സർ തോമസ് റോ ജഹാംഗീറിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തുന്നതും ഇന്ത്യയിൽ വ്യാപാരം നടത്താനുള്ള അനുമതി ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിക്ക് ലഭിക്കുന്നതും.

കലയോടും പ്രകൃതിയോടും അങ്ങേയറ്റത്തെ അനുരാഗമുണ്ടായിരുന്ന ചക്രവർത്തിയായിരുന്നു ജഹാംഗീർ. പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, പൂക്കൾ എന്നിവ സൂക്ഷ്മമായി വരയ്ക്കുന്ന ‘മുഗൾ മിനിയേച്ചർ’ ചിത്രകല അതിന്റെ സുവർണ്ണകാലം തൊട്ടത് ജഹാംഗീറിന്റെ ഭരണത്തിലാണ്. ഉസ്താദ് മൻസൂറിനെപ്പോലുള്ള പ്രശസ്ത ചിത്രകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ കാശ്മീരിലെ പ്രശസ്തമായ ‘ശാലിമാർ ബാഗ്’, ‘നിഷാത് ബാഗ്’ എന്നീ മനോഹരമായ ഉദ്യാനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. ‘തുസുകി ജഹാംഗീരി’ (Tuzuk-i-Jahangiri) എന്ന പേരിൽ പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ അദ്ദേഹം എഴുതിയ ആത്മകഥയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രകൃതിയോടുള്ള സ്നേഹവും ഭരണപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളും വ്യക്തമായി കാണാം.

നീണ്ട 22 വർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ശേഷം 1607-ൽ കാശ്മീരിൽ നിന്നും ലാഹോറിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കതിനിടയിൽ ജഹാംഗീർ അന്തരിച്ചു. നിലവിൽ പാകിസ്താനിലെ ലാഹോറിലുള്ള ഷഹ്ദാര ബാഗിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം മകനായ ഷാജഹാൻ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടുത്ത ചക്രവർത്തിയായി അധികാരമേറ്റു.

നല്ല വശങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ:

• ‘നീതിയുടെ ചങ്ങല’ (Chain of Justice): നീതി നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ ജഹാംഗീർ തികഞ്ഞ കണിശക്കാരനായിരുന്നു. സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങൾക്ക് കൊട്ടാരത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ രാജകുമാരന്മാരുടെയോ അഴിമതിക്കെതിരെ നേരിട്ട് പരാതിപ്പെടാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്ര കോട്ടയിൽ നിന്നും യമുനാ നദിയുടെ തീരത്തേക്ക് ‘സഞ്ജീർ-ഇ-അദൽ’ (Zanjir-i-Adal) എന്ന നീതിയുടെ സ്വർണ്ണച്ചങ്ങല സ്ഥാപിച്ചു. അതിൽ 60 മണികൾ ഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. പരാതിക്കാർക്ക് ഈ ചങ്ങല വലിച്ച് രാജാവിന്റെ ശ്രദ്ധ നേരിട്ട് ആകർഷിക്കാമായിരുന്നു.

• മുഗൾ ചിത്രകലയുടെ സുവർണ്ണകാലം (Zenith of Painting): മുഗൾ മിനിയേച്ചർ ചിത്രകല അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലെത്തിയത് ജഹാംഗീറിന്റെ കാലത്താണ്. ചിത്രകലയെ സൂക്ഷ്മമായി വിലയിരുത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത ചിത്രകാരന്മാർ വരച്ചതാണെങ്കിൽ പോലും അത് ആരെല്ലാം വരച്ചതാണെന്ന് കൃത്യമായി പറയാൻ ജഹാംഗീറിന് സാധിക്കുമായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഉസ്താദ് മൻസൂർ, ബിഷൻ ദാസ് തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത ചിത്രകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തെ അലങ്കരിച്ചു.

• പ്രകൃതിസ്നേഹവും ഉദ്യാനങ്ങളും: ബാബറെപ്പോലെ തന്നെ പ്രകൃതിയെയും പക്ഷികളെയും മൃഗങ്ങളെയും സസ്യങ്ങളെയും ജഹാംഗീർ അങ്ങേയറ്റം സ്നേഹിച്ചു. കാശ്മീരിന്റെ ഭംഗിയിൽ ആകൃഷ്ടനായ അദ്ദേഹം അവിടെ നിർമ്മിച്ച ഷാലിമാർ ബാഗ് (Shalimar Bagh), നിഷാത് ബാഗ് (Nishat Bagh) എന്നീ ഉദ്യാനങ്ങൾ ഇന്നും ലോകപ്രശസ്തമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘തുസുക്-ഇ-ജഹാംഗീരി’ എന്ന ആത്മകഥയിൽ പ്രകൃതി നിരീക്ഷണങ്ങൾ ധാരാളമായി കാണാം.

• നൂർജഹാന്റെ ഭരണപാടവം: ജഹാംഗീർ തന്റെ ഭരണത്തിന്റെ പകുതിയിലധികം കാലവും ഭാര്യയായ നൂർജഹാന്റെ ഉപദേശപ്രകാരമാണ് ഭരിച്ചത്. നൂർജഹാന്റെ ബുദ്ധിയും നയതന്ത്രജ്ഞതയും സാമ്രാജ്യത്തെ വലിയ പ്രതിസന്ധികളിൽ നിന്നും ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിച്ചു നിർത്തി.

കറുത്ത വശങ്ങൾ / വിമർശനങ്ങൾ:

• സിഖ് ഗുരുവിന്റെ വധവും ബന്ധം വഷളാകലും: ജഹാംഗീറിന്റെ ഭരണത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കറുത്ത അധ്യായമാണ് അഞ്ചാമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു അർജുൻ ദേവിനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടത്. ജഹാംഗീറിനെതിരെ കലാപം നയിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ പ്രിൻസ് ഖുസ്രുവിന് അഭയവും പിന്തുണയും നൽകി എന്നതായിരുന്നു കുറ്റം. ഈ സംഭവം മുഗളന്മാരും സിഖ് വംശജരും തമ്മിലുള്ള സമാധാനപരമായ ബന്ധം എന്നെന്നേക്കുമായി വഷളാക്കി.

• ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കടന്നുകയറ്റം (ചരിത്രപരമായ പിഴവ്): ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി അടിമത്തത്തിലേക്ക് നയിച്ച ഏറ്റവും വലിയ പിഴവ് സംഭവിച്ചത് ജഹാംഗീറിന്റെ കാലത്താണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ പ്രതിനിധികളായ ക്യാപ്റ്റൻ വില്യം ഹോക്കിൻസ്, സർ തോമസ് റോ എന്നിവർക്ക് ഇന്ത്യയിൽ ഫാക്ടറികൾ സ്ഥാപിക്കാനും വ്യാപാരം നടത്താനുമുള്ള ഔദ്യോഗിക അനുമതി നൽകിയത് ജഹാംഗീറാണ്.

• കടുത്ത ലഹരി അടിമത്തം: ഹുമയൂണിനെപ്പോലെ തന്നെ ജഹാംഗീറും മദ്യത്തിനും കറുപ്പിനും (Opium) കടുത്ത രീതിയിൽ അടിമയായിരുന്നു. അവസാനകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിക്കാനും ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കുറയാനും ഇത് കാരണമായി. ഈ ദൗർബല്യം മൂലമാണ് ഭരണം പൂർണ്ണമായും നൂർജഹാന്റെയും അവരുടെ കൂട്ടായ്മയുടെയും (Nur Jahan Junta) കൈകളിലേക്ക് ഒതുങ്ങിയത്.

• കുടുംബകലഹങ്ങളും മക്കളുടെ കലാപവും: അക്ബറിനെതിരെ സലിം കലാപം ഉണ്ടാക്കിയതുപോലെ തന്നെ, ജഹാംഗീറിനെതിരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കളായ ഖുസ്രുവും പിന്നീട് ഖുറം (ഷാജഹാൻ ചക്രവർത്തി) രാജകുമാരനും അധികാരത്തിനായി ശക്തമായ കലാപങ്ങൾ നടത്തി. ഇത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷിതത്വത്തെ വലിയ രീതിയിൽ ബാധിച്ചു. ഒടുവിൽ 1627-ൽ കശ്മീരിൽ നിന്നും ലാഹോറിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിലാണ് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞത്.

5. ഷാജഹാൻ (Shah Jahan) : 1628 – 1658

ജഹാംഗീറിന്റെ വിയോഗത്തെ തുടർന്ന് 1628-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഖുറം രാജകുമാരൻ ‘ഷാജഹാൻ‘ എന്ന പേരിൽ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ചക്രവർത്തിയായി സിംഹാസനത്തിലേറി. ‘ലോകത്തിന്റെ രാജാവ്’ എന്നാണ് ഷാജഹാൻ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. അക്ബറും ജഹാംഗീറും കെട്ടിപ്പടുത്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയും അതിന്റെ പരകോടിയിൽ എത്തിയത് ഷാജഹാന്റെ ഭരണകാലത്താണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മുഗൾ ചരിത്രത്തിലെ ‘സുവർണ്ണകാലം’ (Golden Age) എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലം അറിയപ്പെടുന്നത്.

ചരിത്രത്തിൽ ഒരു മികച്ച സൈനിക നേതാവ് കൂടിയായിരുന്നു ഷാജഹാൻ. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഡെക്കാൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മുഗൾ സാമ്രാജ്യം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചു. അഹമ്മദ് നഗർ പൂർണ്ണമായും മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത അദ്ദേഹം, ബിജാപൂർ, ഗോൽക്കൊണ്ട എന്നീ സുൽത്താനേറ്റുകളെ മുഗൾ ആധിപത്യം അംഗീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. എന്നാൽ ഈ സൈനിക വിജയങ്ങളേക്കാളെല്ലാം ഷാജഹാൻ ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് (Architecture) അദ്ദേഹം നൽകിയ സമാനതകളില്ലാത്ത സംഭാവനകളുടെ പേരിലാണ്.

വാസ്തുവിദ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ മുഗൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നിർമ്മാതാവായിരുന്നു ഷാജഹാൻ. തന്റെ പ്രിയതമയായ മുംതാസ് മഹലിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ആഗ്രയിൽ യമുനാനദിക്കരയിൽ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച താജ്മഹൽ ലോകത്തിലെ അത്ഭുതങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു. വെളുത്ത മാർബിളിൽ തീർത്ത ഈ പ്രണയകുടീരം മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഏറ്റവും ഉത്കൃഷ്ടമായ ഉദാഹരണമാണ്. താജ്മഹലിന് പുറമെ ആഗ്രാ കോട്ടയിലെ മോത്തി മസ്ജിദ്, ശീഷ് മഹൽ എന്നിവയും അദ്ദേഹം പണിതുയർത്തിയതാണ്. കൂടാതെ, തന്റെ പ്രശസ്തമായ ‘മയൂരസിംഹാസനം’ (Peacock Throne) സ്ഥാപിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ്.

പിന്നീട് അദ്ദേഹം തന്റെ തലസ്ഥാനം ആഗ്രയിൽ നിന്നും ഡൽഹിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും ‘ഷാജഹാനാബാദ്’ എന്ന പുതിയ നഗരം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നത്തെ പഴയ ഡൽഹിയാണ് അന്ന് ഷാജഹാനാബാദ് ആയി മാറിയത്. ഇവിടെയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രസ്മാരകമായ ചെങ്കോട്ട (Red Fort) അദ്ദേഹം പണികഴിപ്പിച്ചത്. ചെങ്കോട്ടയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളികളിലൊന്നായ ജാമാ മസ്ജിദും ഷാജഹാൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്. ചുവന്ന മണൽക്കല്ലുകളും മാർബിളും ചേർത്തുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണ ശൈലി മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് ഒരു പുതിയ മുഖം നൽകി.

എങ്കിലും ഷാജഹാന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അന്ത്യം അത്യന്തം ദാരുണമായിരുന്നു. 1657-ൽ അദ്ദേഹം രോഗബാധിതനായതോടെ മക്കൾക്കിടയിൽ വമ്പിച്ച അടിയന്തരാവസ്ഥയും അധികാരത്തർക്കവും ഉടലെടുത്തു. മൂത്തമകനായ ദാരാ ഷിക്കോയെ ചക്രവർത്തിയാക്കാനായിരുന്നു ഷാജഹാന് താൽപ്പര്യമെങ്കിലും, ക്രൂരനും യുദ്ധതന്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്ന മൂന്നാമത്തെ മകൻ ഔറംഗസേബ് മറ്റ് സഹോദരന്മാരെയെല്ലാം കൊലപ്പെടുത്തി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. തുടർന്ന് ഔറംഗസേബ് സ്വന്തം പിതാവായ ഷാജഹാനെ ആഗ്രാ കോട്ടയിൽ തടവിലാക്കി. തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തെ 8 വർഷങ്ങൾ ആഗ്രാ കോട്ടയിലെ മുസമ്മൻ ബുർജ് എന്ന ജാലകത്തിലൂടെ ദൂരെയുള്ള താജ്മഹലും നോക്കി തടവുകാരനായി കഴിയേണ്ടി വന്ന ഷാജഹാൻ 1666-ൽ അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം മുംതാസിന്റെ കല്ലറയ്ക്കരികിൽ താജ്മഹലിൽ തന്നെയാണ് അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

നല്ല വശങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ:

• വാസ്തുവിദ്യയുടെ സുവർണ്ണകാലം: ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രണയസ്മാരകമായ താജ്മഹൽ തന്റെ പ്രിയപത്നി മുംതാസ് മഹലിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഷാജഹാൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്. അതുകൂടാതെ ഡൽഹിയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ചെങ്കോട്ട (Red Fort), ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളികളിലൊന്നായ ജുമാ മസ്ജിദ്, ആഗ്ര കോട്ടയിലെ മോതി മസ്ജിദ്, ലാഹോറിലെ ഷാലിമാർ ഗാർഡൻസ് തുടങ്ങിയവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണ വൈഭവത്തിന് തെളിവാണ്. ‘എഞ്ചിനീയർ കിങ്’ (Engineer King) എന്നും അദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടു.

• മയൂരസിംഹാസനം (Peacock Throne): മുഗൾ പ്രതാപത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ‘തഖ്ത്-ഇ-താവൂസ്’ അഥവാ മയൂരസിംഹാസനം നിർമ്മിച്ചത് ഷാജഹാനാണ്. കോടിക്കണക്കിന് രൂപ വിലമതിക്കുന്ന സ്വർണ്ണവും നവരത്നങ്ങളും, ലോകപ്രശസ്തമായ കോഹിനൂർ രത്നവും ഇതിൽ പതിപ്പിച്ചിരുന്നു. ആഗോളതലത്തിൽ മുഗളന്മാരുടെ സമ്പത്ത് വിളിച്ചോതുന്നതായിരുന്നു ഈ സിംഹാസനം.

• സാംസ്കാരികവും സാഹിത്യപരവുമായ പുരോഗതി: അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരം പണ്ഡിതന്മാരുടെയും കലാകാരന്മാരുടെയും കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഷാജഹാന്റെ മൂത്ത മകനായ ദാരാ ഷിക്കോ (Dara Shikoh) കടുത്ത സംസ്കൃത പണ്ഡിതനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഭഗവദ്ഗീതയും അമ്പതോളം ഉപനിഷത്തുകളും പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തത് ഇക്കാലത്താണ്.

• ഭരണപരമായ സുസ്ഥിരത: അക്ബറും ജഹാംഗീറും കെട്ടിപ്പടുത്ത ഭരണസംവിധാനത്തെ കാര്യക്ഷമമായി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ദെക്കാനിലെ (ഡെക്കാൻ) അഹമ്മദ് നഗർ പൂർണ്ണമായും സാമ്രാജ്യത്തോട് ചേർക്കാനും ബീജാപ്പൂർ, ഗോൽക്കൊണ്ട എന്നീ രാജ്യങ്ങളെ മുഗൾ മേധാവിത്വം അംഗീകരിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

കറുത്ത വശങ്ങൾ / വിമർശനങ്ങൾ:

• സാമ്പത്തിക തകർച്ചയും നികുതി ഭാരവും: ബൃഹത്തായ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ആഡംബരങ്ങൾക്കുമായി ഖജനാവിലെ പണം അമിതമായി ചിലവഴിച്ചു. ഇത് രാജ്യത്തെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിച്ചു. ഈ പണം കണ്ടെത്താനായി കർഷകരുടെ മേൽ കടുത്ത നികുതികൾ ചുമത്തപ്പെട്ടു. ഉല്പാദനത്തിന്റെ പകുതിയോളം നികുതിയായി പിടിച്ചെടുത്തത് സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതം ദുസ്സഹമാക്കി.

• ദെക്കാൻ ക്ഷാമകാലത്തെ പരാജയം (Famine of 1630-1632): ഷാജഹാന്റെ ഭരണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ദെക്കാനിലും ഗുജറാത്തിലും കടുത്ത ക്ഷാമം (Famine) ഉണ്ടായി. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ പട്ടിണി കിടന്ന് മരിച്ച ഈ കാലയളവിൽ, ജനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ ആശ്വാസനടപടികൾ എത്തിക്കുന്നതിൽ ഭരണകൂടം പരാജയപ്പെട്ടു എന്ന വിമർശനമുണ്ട്. ഈ ദുരന്തസമയത്തും വലിയ തുകകൾ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവെക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.

• മതനയങ്ങളിലെ മാറ്റം: അക്ബറുടെയും ജഹാംഗീറിന്റെയും ഉദാരമായ മതസഹിഷ്ണുതയിൽ നിന്നും ഷാജഹാൻ അല്പം പിന്നോട്ട് പോയി. പുതിയതായി നിർമ്മിച്ച ചില ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർക്കാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടതായും ഇസ്ലാമിൽ നിന്നും മറ്റ് മതങ്ങളിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം നിരോധിച്ചതായും ചരിത്രരേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പിൽക്കാലത്ത് ഔറംഗസേബ് നടപ്പിലാക്കിയ തീവ്ര മതനയങ്ങളുടെ തുടക്കമായിരുന്നു.

• അധികാരത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള രക്തരൂക്ഷിതമായ പോരാട്ടവും ദാരുണമായ അന്ത്യവും: ഷാജഹാന് കടുത്ത രോഗബാധ ഉണ്ടായതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കൾ (ദാരാ ഷിക്കോ, ഔറംഗസേബ്, ഷാ ഷൂജ, മുറാദ്) തമ്മിൽ അധികാരത്തിനായി ക്രൂരമായ യുദ്ധം നടന്നു. ഇതിൽ വിജയിച്ച ഔറംഗസേബ്, മൂത്ത സഹോദരനായ ദാരാ ഷിക്കോയെ ക്രൂരമായി വധിക്കുകയും പിതാവായ ഷാജഹാനെ ആഗ്ര കോട്ടയിൽ തടവിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തെ 8 വർഷങ്ങൾ സ്വന്തം മകന്റെ തടവുകാരനായി, യമുനാനദിക്കക്കരെയുള്ള താജ്മഹൽ നോക്കി കണ്ണീർ വാർത്തുകൊണ്ടായിരുന്നു ഈ ചക്രവർത്തിയുടെ അന്ത്യം (1666).

6. ഔറംഗസേബ് (Aurangzeb) : 1658 – 1707

മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ആറാമത്തെയും, അവസാനത്തെ ശക്തനുമായ ചക്രവർത്തിയാണ് മുഹിയുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ഔറംഗസേബ്. സഹോദരന്മാരെ മുഴുവൻ കൊലപ്പെടുത്തിയും പിതാവായ ഷാജഹാനെ തടവിലാക്കിയും 1658-ൽ മുഹി ഉദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് എന്ന ഔറംഗസേബ് മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആറാമത്തെ ചക്രവർത്തിയായി സിംഹാസനത്തിലേറി. ‘സിംഹാസനം കീഴടക്കിയവൻ’ എന്ന അർത്ഥമുള്ള ‘ആലംഗീർ’ എന്ന ബിരുദപ്പേരിലാണ് അദ്ദേഹം ഭരണം നടത്തിയത്. മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം (49 വർഷം) ഭരിച്ച വ്യക്തികളിൽ ഒരാളാണ് അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് മുഗൾ സാമ്രാജ്യം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അതിർത്തികൾ തൊട്ടു—വടക്ക് കശ്മീർ മുതൽ തെക്ക് ജിൻജി വരെയും, കിഴക്ക് അസം മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് ഗസ്നി വരെയും സാമ്രാജ്യം വ്യാപിച്ചുകിടന്നു.

മുൻഗാമികളായ ചക്രവർത്തിമാരിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ജീവിതശൈലിയായിരുന്നു ഔറംഗസേബിന്റേത്. രാജകീയ ആഡംബരങ്ങളോ വിനോദങ്ങളോ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന അദ്ദേഹം തികച്ചും ലളിതവും കർക്കശവുമായ ജീവിതമാണ് നയിച്ചത്. ഖുറാൻ പകർത്തിയെഴുതിയും തൊപ്പികൾ തുന്നിയുണ്ടാക്കിയും ലഭിക്കുന്ന പണം കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ചെലവുകൾ നടത്തിയിരുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രജകൾ അദ്ദേഹത്തെ ‘സിന്ദാ പീർ’ (ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വിശുദ്ധൻ) എന്ന് വിളിച്ചു. കൊട്ടാരത്തിലെ സംഗീതവും നൃത്തവും നിരോധിച്ച അദ്ദേഹം, അക്ബറുടെ കാലം തൊട്ടുണ്ടായിരുന്ന നാണയങ്ങളിൽ കലിമ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയും ഭരണവർഷം ആഘോഷിക്കുന്ന രീതികളും നിർത്തലാക്കി.

ഭരണനയങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ അങ്ങേയറ്റം കടുത്ത നിലപാടുകളാണ് ഔറംഗസേബ് സ്വീകരിച്ചത്. അക്ബർ നിർത്തലാക്കിയ ‘ജിസ്യ’ എന്ന മതനികുതി ഇതര മതസ്ഥർക്ക് മേൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ചുമത്തി. കൂടാതെ ഒട്ടനവധി ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർക്കാനും അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കടുത്ത മതനയങ്ങളും നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തന ശ്രമങ്ങളും സാമ്രാജ്യത്തിലുടനീളം വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. മുഗൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ അതിക്രമങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രതികരിച്ച സിഖ് മതത്തിലെ ഒൻപതാമത്തെ ഗുരുവായ ഗുരു തേജ് ബഹാദൂറിനെ 1675-ൽ ഡൽഹിയിൽ വെച്ച് ഔറംഗസേബ് വധിച്ചു. ഇത് സിഖുകാരെ മുഗളന്മാരുടെ കടുത്ത ശത്രുക്കളാക്കി മാറ്റി.

ഔറംഗസേബിന്റെ ഭരണകാലം മുഴുവൻ ആഭ്യന്തര കലാപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ ജാട്ടുകളും സത്നാമികളും രജപുത്രരും അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിയത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വളർന്നുവന്ന മറാഠാ സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു. ശിവാജിയെ ഒതുക്കാൻ ഔറംഗസേബ് നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളെല്ലാം പരാജയപ്പെട്ടു. ശിവാജിയുടെ മരണശേഷവും മറാഠികൾ മുഗളന്മാർക്കെതിരെ ശക്തമായ ഗറില്ലാ യുദ്ധ മുറകളുമായി മുന്നോട്ട് പോയി. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തെ 25 വർഷത്തോളം കാലം ഡെക്കാൻ (ദക്ഷിണേന്ത്യ) പ്രവിശ്യകളിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാനായി ഔറംഗസേബിന് ചിലവഴിക്കേണ്ടി വന്നു. ഈ ‘ഡെക്കാൻ യുദ്ധങ്ങൾ’ മുഗൾ ഖജനാവിനെ പൂർണ്ണമായും തകർത്തു. ചരിത്രകാരന്മാർ ഇതിനെ ‘ഔറംഗസേബിന്റെ ഡെക്കാൻ വ്രണം’ (Deccan Ulcer) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.

വാസ്തുവിദ്യയിലോ ചിത്രകലയിലോ വലിയ താൽപ്പര്യമില്ലാതിരുന്ന ഔറംഗസേബ്, തന്റെ ഭാര്യയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഔറംഗാബാദിൽ ‘ബീബി കാ മക്ബറ’ എന്നൊരു ശവകുടീരം പണികഴിപ്പിച്ചു. താജ്മഹലിന്റെ പകർപ്പായി നിർമ്മിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഈ കെട്ടിടം ‘പാവപ്പെട്ടവരുടെ താജ്മഹൽ’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. നീണ്ട യുദ്ധങ്ങൾക്കൊടുവിൽ മാനസികമായും ശാരീരികമായും തളർന്ന ഔറംഗസേബ് 1707-ൽ അഹമ്മദ് നഗറിൽ വെച്ച് അന്തരിച്ചു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഖുൽദാബാദിലുള്ള ലളിതമായൊരു മൺകല്ലറയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഔറംഗസേബിന്റെ മരണത്തോടെ ശക്തരായ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ (Great Mughals) കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുകയും മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ച ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

നല്ല വശങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ:

• സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പരമാവധി വിസ്തൃതി (Territorial Expansion): ഭാരതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന് ശേഷം ഏറ്റവും വലിയൊരു ഭൂപ്രദേശം ഒരൊറ്റ കേന്ദ്രീകൃത ഭരണത്തിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നത് ഔറംഗസേബാണ്. ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യ, പാകിസ്താൻ, ബംഗ്ലാദേശ്, അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയടങ്ങുന്ന വിശാലമായൊരു ഭൂവിഭാഗം അദ്ദേഹം ഭരിച്ചു.

• ലളിത ജീവിതവും ‘സിന്ദാ പീറും’ (Simple Lifestyle): മുൻഗാമികളായ രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായി അതീവ ലളിതമായ ജീവിതമാണ് അദ്ദേഹം നയിച്ചത്. കൊട്ടാരത്തിലെ ആഡംബരങ്ങളും അമിത ചിലവുകളും പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കിയ അദ്ദേഹം, സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഖജനാവിലെ പണം ഉപയോഗിച്ചില്ല. പകരം തൊപ്പികൾ തുന്നിയും ഖുറാൻ വരികൾ പകർത്തിയെഴുതിയും ഉണ്ടാക്കുന്ന ചെറിയ വരുമാനം കൊണ്ടാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം ‘സിന്ദാ പീർ’ (ജീവിക്കുന്ന വിശുദ്ധൻ) എന്നറിയപ്പെട്ടു.

• അഴിമതി വിരുദ്ധതയും നിയമസംഹിതയും: ഭരണരംഗത്തെ അഴിമതിയും ധൂർത്തും അദ്ദേഹം കർശനമായി അടിച്ചമർത്തി. ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിരീക്ഷിക്കാൻ പ്രത്യേക ആളുകളെ നിയമിച്ചു. ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് ‘ഫതാവ-ഇ-ആലംഗീരി’ (Fatawa-e-Alamgiri) എന്ന സമഗ്രമായ നിയമസംഹിത നിർമ്മിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ്.

• ശക്തമായ സൈനിക മേധാവിത്വം: സാമ്രാജ്യത്തിലുടനീളം ശക്തമായ അച്ചടക്കവും കാര്യക്ഷമതയും നിലനിർത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലകളിൽ അഹോം രാജവംശത്തിനെതിരെയും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തികളിൽ അഫ്ഗാനികൾക്കെതിരെയും ശക്തമായ സൈനിക വിജയങ്ങൾ അദ്ദേഹം നേടി.

കറുത്ത വശങ്ങൾ / വിമർശനങ്ങൾ:

• തീവ്ര മതനയങ്ങളും സഹിഷ്ണുതയില്ലായ്മയും: അക്ബർ ചക്രവർത്തി കെട്ടിപ്പടുത്ത മതസഹിഷ്ണുതയുടെ നയം ഔറംഗസേബ് പൂർണ്ണമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. അമുസ്ലീങ്ങൾക്ക് മേൽ വീണ്ടും ‘ജിസിയ’ (Jizya) നികുതി ചുമത്തുകയും തീർത്ഥാടന നികുതികൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രശസ്തമായ കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം, മഥുര കേശവദേവ ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു. കൊട്ടാരത്തിൽ സംഗീതവും നൃത്തവും നിരോധിക്കുകയും ചിത്രകലയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത് നിർത്തുകയും ചെയ്തു.

• സിഖ് ഗുരുവിന്റെ വധം: ഒൻപതാമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു തേജ് ബഹാദൂറിനെ ഡൽഹിയിൽ വെച്ച് ക്രൂരമായി വധിക്കാൻ ഔറംഗസേബ് ഉത്തരവിട്ടു. ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചതായിരുന്നു പ്രധാന കാരണം. ഈ സംഭവം സിഖ് വംശജരെ മുഗളന്മാരുടെ കടുത്ത ശത്രുക്കളാക്കി മാറ്റുകയും പിൽക്കാലത്ത് അവർ ഒരു ശക്തമായ സൈനിക ശക്തിയായി (Khalsa) മാറാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്തു.

• ‘ദെക്കാൻ അൾസർ’ (The Deccan Ulcer): ഔറംഗസേബിന്റെ ഭരണത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപരമായ പരാജയമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദെക്കാൻ നയം. മറാത്താ വീരൻ ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവുമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുമായും ഉള്ള നിരന്തരമായ യുദ്ധങ്ങൾക്കായി തന്റെ ജീവിതത്തിലെ അവസാനത്തെ 25 വർഷങ്ങളാണ് ഔറംഗസേബ് ദെക്കാനിൽ ചിലവഴിച്ചത്. ഇത് മുഗൾ ഖജനാവിനെ പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമാക്കുകയും ഭരണകേന്ദ്രമായ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്തു. “സ്പെയിൻ നെപ്പോളിയനെ തകർത്തതുപോലെ, ദെക്കാൻ ഔറംഗസേബിനെ തകർത്തു” എന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

• അധികാര മോഹവും ക്രൂരതയും: സ്വന്തം പിതാവായ ഷാജഹാനെ ആഗ്ര കോട്ടയിൽ തടവിലിടുകയും, മൂത്ത സഹോദരനും ഉദാരമതിയുമായിരുന്ന ദാരാ ഷിക്കോയെയും മറ്റ് സഹോദരന്മാരെയും ക്രൂരമായി കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം അധികാരം നിലനിർത്തിയത്. ഈ ഭയത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷം കാരണം സ്വന്തം മക്കൾ പോലും അദ്ദേഹത്തെ വിശ്വസിച്ചില്ല.

1707-ൽ തന്റെ 88-ാം വയസ്സിൽ അഹമ്മദ് നഗറിൽ വെച്ചായിരുന്നു ഔറംഗസേബിന്റെ അന്ത്യം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തോടെ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം അവസാനിക്കുകയും തകർച്ച അതിവേഗത്തിലാവുകയും ചെയ്തു. ഔറംഗസേബിന്റെ തന്നെ ആഗ്രഹപ്രകാരം മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഖുൽദാബാദിലുള്ള ലളിതമായൊരു മൺകുടീരത്തിലാണ് (മേൽക്കൂര പോലുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

ഔറംഗസേബിന്റെ മരണത്തോടെ (1707) ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രതാപമേറിയ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് തുടക്കമായി. ഔറംഗസേബിന് ശേഷം വന്ന ഭരണാധികാരികൾ ‘പിൻകാല മുഗളന്മാർ’ (Later Mughals) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മുൻഗാമികളെപ്പോലെ ശക്തരോ ദീർഘവീക്ഷധ്യമുള്ളവരോ അല്ലാതിരുന്ന ഇവർ വെറും നിഴൽ രൂപങ്ങളായി മാറി. ഈ തകർച്ചയുടെ കാരണങ്ങളും അവസാന ചക്രവർത്തിയുടെ ദുരന്തപൂർണ്ണമായ ജീവിതവും താഴെ വിവരിക്കുന്നു:

ഔറംഗസേബിന്റെ കടുത്ത ഭരണനയങ്ങളും കാർക്കശ്യവും സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടിത്തറ ഇളക്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം മരിച്ചയുടൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കൾക്കിടയിൽ ക്രൂരമായ അധികാരത്തർക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. പ്രായം ചെന്ന ബഹാദൂർ ഷാ ഒന്നാമനാണ് ഒടുവിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. എന്നാൽ കേന്ദ്രഭരണം ദുർബലമായതോടെ പ്രവിശ്യകളിലെ ഗവർണ്ണർമാർ സ്വതന്ത്രരായി ഭരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ബംഗാൾ, അവധ്, ഹൈദരാബാദ് (നിസാം) തുടങ്ങിയ വലിയ രാജ്യങ്ങൾ മുഗൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായും പുറത്തുപോയി. ഇതേസമയം തന്നെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ നിന്നും മറാഠാ സാമ്രാജ്യം വടക്കോട്ട് പടരുകയും മുഗളന്മാരെ വെറും നികുതിപിരിവുകാരായി മാറ്റുകയും ചെയ്തു.

സാമ്രാജ്യം ദുർബലമായതോടെ വിദേശ ആക്രമണകാരികൾക്ക് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള വഴി എളുപ്പമായി. 1739-ൽ പേർഷ്യൻ ഭരണാധികാരിയായ നാദിർ ഷാ ഡൽഹി ആക്രമിക്കുകയും മുഗൾ സൈന്യത്തെ കർണാൽ യുദ്ധത്തിൽ പൂർണ്ണമായി തകർക്കുകയും ചെയ്തു. ഡൽഹി നഗരം കൊള്ളയടിച്ച നാദിർ ഷാ, ഷാജഹാൻ നിർമ്മിച്ച വിഖ്യാതമായ മയൂരസിംഹാസനവും ലോകപ്രശസ്തമായ കോഹിനൂർ വൈരവും പേർഷ്യയിലേക്ക് കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി. ഇത് മുഗളന്മാരുടെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയെയും അന്തസ്സിനെയും പാടെ തകർത്തു. പിന്നീട് അഫ്ഗാൻ ഭരണാധികാരിയായ അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലിയും തുടർച്ചയായി ഡൽഹിയിൽ ആക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി ഇന്ത്യയിൽ ശക്തമായ സ്വാധീനമുറപ്പിച്ചു. 1764-ൽ നടന്ന ബക്സാർ യുദ്ധത്തിൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ ഷാ ആലം രണ്ടാമന്റെ സൈന്യത്തെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഇതോടെ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാർ ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്നും കൈപ്പറ്റുന്ന വെറും പെൻഷൻകാരായി മാറി. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ ചുരുങ്ങി ഡൽഹിയിലെ ചെങ്കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങി. പിൽക്കാല മുഗളന്മാർക്ക് പേരിനൊരു പദവി മാത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്, യഥാർത്ഥ അധികാരം മുഴുവൻ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കൈകളിലായിരുന്നു.

മുഗൾ വംശത്തിലെ അവസാനത്തെ ചക്രവർത്തിയായിരുന്നു ബഹാദൂർ ഷാ രണ്ടാമൻ, അദ്ദേഹം ‘ബഹാദൂർ ഷാ സഫർ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ‘സഫർ’ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ പേർഷ്യൻ, ഉറുദു ഭാഷകളിൽ മികച്ച കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്ന ഒരു കവി കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1857-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ ഇന്ത്യയിൽ ഒന്നാം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം (സിപായി ലഹള) പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിപ്ലവകാരികളായ സൈനികർ ഡൽഹിയിലെത്തി എൺപത് വയസ്സുള്ള ബഹാദൂർ ഷാ സഫറിനെ ഇന്ത്യയുടെ ചക്രവർത്തിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രതീകാത്മകമായിട്ടാണെങ്കിലും അദ്ദേഹം വിപ്ലവത്തിന് നേതൃത്വം നൽകാൻ സമ്മതിച്ചു.

എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം അതിക്രൂരമായി വിപ്ലവത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ഡൽഹി വീണ്ടും പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. സഫറുടെ മക്കളെയും പേരക്കുട്ടികളെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ വില്യം ഹോഡ്സൺ ചെങ്കോട്ടയ്ക്ക് മുന്നിൽ വെച്ച് വെടിവെച്ചുകൊന്നു. ബഹാദൂർ ഷാ സഫറിനെ തടവുകാരനാക്കി ബ്രിട്ടീഷ് മ്യാൻമറിലെ (ബർമ്മ) റംഗൂണിലേക്ക് നാടുകടത്തി. അവിടെ ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ തടവിൽ കഴിഞ്ഞ അദ്ദേഹം 1862-ൽ അന്തരിച്ചു. തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ജന്മനാട്ടിൽ ആറടി മണ്ണുപോലും ലഭിക്കാതെ വിദേശത്ത് മരിക്കേണ്ടി വന്ന സഫറുടെ വിയോഗത്തോടെ 330-ലധികം വർഷം നീണ്ടുനിന്ന മഹത്തായ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി തിരശ്ശീല വീണു.