എടച്ചേന കുങ്കനും തലയ്ക്കൽ ചന്തുവും: പഴശ്ശി സമരത്തിലെ വീരഗാഥയും മതേതര ഐക്യവും
കേരളത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യസമര ചരിത്രത്തിൽ ചോരയും കണ്ണീരും കൊണ്ട് എഴുതപ്പെട്ട സുവർണ്ണ അധ്യായമാണ് കേരളവർമ്മ പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന വയനാടൻ വിപ്ലവം. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ അധിനിവേശത്തിനെതിരെയും അവരുടെ അടിച്ചമർത്തൽ നയങ്ങൾക്കെതിരെയും പോരാടിയ പഴശ്ശിരാജാവിന് കരുത്തായത് രണ്ടു വിശ്വസ്ത പോരാളികളായിരുന്നു: എടച്ചേന കുങ്കനും തലയ്ക്കൽ ചന്തുവും. ഇവരുടെ ആത്മബന്ധം കേവലം സൗഹൃദത്തിനപ്പുറം മാതൃഭൂമിയുടെ മോചനമെന്ന വലിയ ലക്ഷ്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള പവിത്രമായ ഒന്നായിരുന്നു.
1. പടത്തലവന്മാരുടെ സംഗമവും സൈനിക വ്യൂഹവും
പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ സൈന്യം വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നിട്ടും ബ്രിട്ടീഷുകാരെ പുറത്താക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ ഒരേ മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിച്ചു.
-
എടച്ചേന കുങ്കൻ: വയനാട്ടിലെ അതിപ്രബലമായ എടച്ചേന തറവാട്ടിലെ അംഗമായിരുന്നു കുങ്കൻ. പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിലെ നായർ പടയെ നയിച്ചിരുന്നത് ഇദ്ദേഹമായിരുന്നു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതിലും പ്രാദേശിക പ്രഭുക്കന്മാരെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം അസാമാന്യമായ ബുദ്ധിശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
-
തലയ്ക്കൽ ചന്തു: വയനാട്ടിലെ ഗോത്രവിഭാഗമായ കുറിച്യരുടെ നേതാവായിരുന്നു ചന്തു. കാടിന്റെ മർമ്മമറിയുന്ന, അമ്പെയ്ത്തിൽ അസാമാന്യ പാടവമുള്ള കുറിച്യപ്പടയെ അദ്ദേഹം നയിച്ചു. പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ ഈ പടത്തലവനെക്കുറിച്ച് “ചന്തുവും കുറിച്യരും കൂടെയുണ്ടെങ്കിൽ എനിക്ക് ബ്രിട്ടീഷുകാരെ തോൽപ്പിക്കാം” എന്ന് രാജാവ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നതായി ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
2. പനമരം കോട്ട ആക്രമണം: വിപ്ലവത്തിന്റെ അഗ്നിജ്വാല
1802 ഒക്ടോബർ 11-ന് നടന്ന പനമരം കോട്ട ആക്രമണം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് മലബാറിൽ ഏറ്റ ഏറ്റവും വലിയ തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ വയനാട്ടിലെ കർഷകർക്കുമേൽ അമിതമായ നികുതി ചുമത്തിയതും, നെല്ല് അളക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച കുറിച്യരെ ഉപദ്രവിച്ചതുമാണ് കലാപത്തിന് ഉടനടിയുള്ള കാരണമായത്.
എടച്ചേന കുങ്കന്റെ കൃത്യമായ ആസൂത്രണത്തോടെ 175 കുറിച്യ വില്ലാളികളുമായി ചന്തു പനമരം കോട്ട ആക്രമിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ തോക്കുകളെ നേരിടാൻ അവർ ഉപയോഗിച്ചത് വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പുകളായിരുന്നു. കോട്ടയിലുണ്ടായിരുന്ന ക്യാപ്റ്റൻ ഡിക്കിൻസൺ, ലഫ്റ്റനന്റ് മാക്സ്വെൽ എന്നിവരുൾപ്പെടെ എഴുപതോളം ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികരെ അവർ വധിക്കുകയും കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിജയം മലബാറിലുടനീളം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെയുള്ള കലാപങ്ങൾക്ക് ഊർജ്ജം പകർന്നു.
കോട്ട പിടിച്ചെടുത്തതിന് പിന്നാലെ കുങ്കൻ നടത്തിയ വിളംബരം കേട്ട് ഏകദേശം 3,000-ത്തോളം പടയാളികൾ ചുരങ്ങളിൽ അണിനിരന്നു. “എന്റെ ദേഹത്ത് ഒരു തുള്ളി ചോരയുള്ളിടത്തോളം കാലം നിങ്ങളെ ഈ മണ്ണിൽ വാഴാൻ സമ്മതിക്കില്ല” എന്ന ദൃഢനിശ്ചയമായിരുന്നു കുങ്കന്റെ കരുത്ത്. ഇവരുടെ പോരാട്ട ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ അധ്യായമാണ് പനമരം കോട്ട പിടിച്ചടക്കിയത്. 1802 ഒക്ടോബർ 11-ന് നടന്ന ഈ ആക്രമണം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തെ ഞെട്ടിച്ചു.
-
കാരണം: ബ്രിട്ടീഷുകാർ വയനാട്ടിലെ കർഷകരിൽ നിന്ന് നെല്ല് നിർബന്ധപൂർവ്വം പിടിച്ചെടുക്കാനും അമിതമായ നികുതി ചുമത്താനും ശ്രമിച്ചതായിരുന്നു ഉടനടിയുണ്ടായ പ്രകോപനം.
-
യുദ്ധം: കുങ്കന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ചന്തുവും 175-ഓളം വരുന്ന കുറിച്യ വില്ലാളികളും അർദ്ധരാത്രിയിൽ പനമരം കോട്ട വളഞ്ഞു. വെറും അമ്പും വില്ലും കഠാരയും ഉപയോഗിച്ച് തോക്കുകളേന്തിയ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തെ അവർ നേരിട്ടു.
-
ഫലം: ക്യാപ്റ്റൻ ഡിക്കിൻസണും ലഫ്റ്റനന്റ് മാക്സ്വെല്ലും ഉൾപ്പെടെ 70 ഓളം ഇംഗ്ലീഷ് സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കോട്ട പൂർണ്ണമായും തകർക്കുകയും അവിടുത്തെ ആയുധശേഖരം വിപ്ലവകാരികൾ കൈക്കലാക്കുകയും ചെയ്തു.
3. പഴശ്ശി സമരത്തിലെ ഹിന്ദു-മുസ്ലീം ഐക്യം
പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ പോരാട്ട ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമാർന്ന അധ്യായമാണ് അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ഹിന്ദു-മുസ്ലീം ഐക്യം. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇന്ത്യയിൽ പയറ്റിത്തെളിഞ്ഞ ‘ഭിന്നിപ്പിച്ചു ഭരിക്കൽ’ (Divide and Rule) തന്ത്രം പഴശ്ശിയുടെ മണ്ണിൽ പരാജയപ്പെടാൻ കാരണം ഈ ദൃഢമായ കൂട്ടുകെട്ടായിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ ജാതിവ്യവസ്ഥ ശക്തമായിരുന്ന കാലത്താണ് ഒരു ക്ഷത്രിയ രാജാവും (പഴശ്ശി), ഒരു നായർ പ്രഭുവും (കുങ്കൻ), ഒരു ഗോത്രവർഗ്ഗ നേതാവും (ചന്തു) വിവിധ മാപ്പിള പോരാളികളും ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഒന്നിച്ചത്. ഇത് കേരള ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ ‘ജനകീയ പ്രതിരോധം’ ആയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഈ ഐക്യത്തെ വളരെയധികം ഭയപ്പെട്ടിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഹൈന്ദവരായ കുങ്കനും ചന്തുവിനുമൊപ്പം മാപ്പിള പോരാളികളെ നയിച്ചിരുന്നത് അത്തൻ കുരിക്കളും ഉണ്ണിമൂത്ത മൂപ്പനും ചെങ്ങുമ്മൽ മമ്മദുമായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ പഴശ്ശിയെ വേട്ടയാടിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് അഭയം നൽകിയത് ഏറനാട്ടിലെ മാപ്പിളമാരായിരുന്നു. വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നൽകി മാപ്പിള നേതാക്കളെ വശത്താക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും “രാജാവിനെ ചതിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഭേദം മരണമാണ്” എന്ന നിലപാടാണ് അവർ സ്വീകരിച്ചത്.
4. ഐക്യത്തിന് വിള്ളലേറ്റ കാരണങ്ങൾ
പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ മരണശേഷം ബ്രിട്ടീഷുകാർ നടപ്പിലാക്കിയ തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയാണ് ആ പഴയ ഐക്യത്തിന് വിള്ളലേറ്റത്. ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
-
പഴശ്ശിരാജയുടെ മരണം (1805): വിവിധ ജാതികളെയും മതവിഭാഗങ്ങളെയും ഒന്നിപ്പിച്ചു നിർത്തിയിരുന്ന പ്രധാന കണ്ണി രാജാവായിരുന്നു. നേതൃത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ സൈന്യം ചിതറിപ്പോയി.
-
ബ്രിട്ടീഷ് തന്ത്രങ്ങൾ: ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടക്കാലത്തെ ചില സംഭവങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ഹിന്ദുക്കൾക്കും മുസ്ലീങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഭയം സൃഷ്ടിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ബോധപൂർവം ശ്രമിച്ചു.
-
കാർഷിക ലഹളകളിലേക്കുള്ള മാറ്റം: രാഷ്ട്രീയ സമരമെന്ന നിലയിൽ നിന്ന് പോരാട്ടം പതുക്കെ ജന്മി-കുടിയാൻ പ്രശ്നങ്ങളായി മാറി. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ജന്മിമാരായ ഹിന്ദു പ്രമാണിമാരെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും, കുടിയാന്മാരായ മാപ്പിളമാരെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തത് സാമുദായിക വിദ്വേഷത്തിന് വിത്തിട്ടു.
5. വീരമൃത്യുവിന്റെ ഇതിഹാസം
ബ്രിട്ടീഷുകാർ ചതിപ്രയോഗത്തിലൂടെയാണ് തലയ്ക്കൽ ചന്തുവിനെ കുടുക്കിയത്. 1805 നവംബർ 15-ന് പനമരം കോട്ടയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ഒരു കോളിമരച്ചുവട്ടിൽ വെച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാർ അദ്ദേഹത്തെ വധിച്ചു. ചന്തുവിന്റെ മരണം കുങ്കനെ വല്ലാതെ തളർത്തി.
1805 നവംബർ 30-ന് പഴശ്ശിരാജാവ് വീരമൃത്യു വരിച്ചെങ്കിലും കുങ്കൻ കീഴടങ്ങാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ഒടുവിൽ വയനാട്ടിലെ പന്നിയറ എന്ന സ്ഥലത്ത് വെച്ച് ശത്രുക്കൾ വളഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കീഴടങ്ങാതെ തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന കഠാര കൊണ്ട് സ്വയം കുത്തി അദ്ദേഹം വീരമൃത്യു വരിച്ചു.
6. അനശ്വരമായ സ്മരണകൾ
വയനാട്ടിലെ പനമരത്ത് കബനീ നദിക്കരയിൽ തലയ്ക്കൽ ചന്തുവിനായി കേരള സർക്കാർ ഇന്ന് ഒരു സ്മാരക മ്യൂസിയം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. വയനാടൻ ഗോത്രവർഗക്കാരുടെ നാടൻ പാട്ടുകളിലും വാമൊഴികളിലും തലയ്ക്കൽ ചന്തുവും എടച്ചേന കുങ്കനും ഇന്നും അജയ്യരായ പോരാളികളായി ജീവിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ മതേതര പാരമ്പര്യത്തിൽ പഴശ്ശിയും അത്തൻ കുരിക്കളും തലയ്ക്കൽ ചന്തുവും ഒരുമിച്ചു നിന്ന ചരിത്രം ഇന്നും വലിയൊരു പാഠമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകൾ പ്രകാരം, പഴശ്ശിരാജാവിനെക്കാൾ കൂടുതൽ അവർ ഭയപ്പെട്ടിരുന്നത് എടച്ചേന കുങ്കനെയായിരുന്നു. കാരണം, ജനങ്ങളെ ആവേശഭരിതരാക്കാനും യുദ്ധത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കാനും കുങ്കന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. തലയ്ക്കൽ ചന്തുവാകട്ടെ, ബ്രിട്ടീഷ് തോക്കുകളേക്കാൾ വേഗത്തിൽ അമ്പെയ്യാൻ കഴിയുന്ന കുറിച്യപ്പടയുടെ ജീവനായിരുന്നു.
ഇന്ന് നാം കാണുന്ന വയനാടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഇവരുടെ പേരുകൾ സ്വർണ്ണലിപികളാൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. പനമരത്തെ തലയ്ക്കൽ ചന്തു സ്മാരകം സന്ദർശിച്ചാൽ ആ പഴയ കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അവർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ആയുധങ്ങളുടെ മാതൃകകളും ഇന്നും കാണാൻ സാധിക്കും.
തലയ്ക്കൽ ചന്തു: വില്ലാളി വീരൻ
ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകളിൽ ‘കുറിച്യ നേതാവ്’ എന്ന് ആദരവോടെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട പോരാളിയാണ് ചന്തു. വയനാടൻ കാടുകളിൽ ഒളിവിൽ കഴിയുമ്പോൾ പഴശ്ശിരാജാവിന് സംരക്ഷണമൊരുക്കിയത് തലയ്ക്കൽ ചന്തുവിന്റെ കുറിച്യപ്പടയായിരുന്നു. ചന്തുവിനോടും കുറിച്യരോടുമുള്ള സ്നേഹം കാരണം രാജാവ് അവരുടെ ആചാരങ്ങളെയും ഭക്ഷണരീതികളെയും ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു. “എനിക്ക് ചന്തുവും അവന്റെ വില്ലാളികളും ഉണ്ടെങ്കിൽ ഏത് സാമ്രാജ്യത്തെയും നേരിടാം” എന്ന് രാജാവ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.
-
വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പുകൾ: ചന്തുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കുറിച്യപ്പട ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് പ്രത്യേക തരം കാട്ടുചെടികളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുത്ത വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പുകളായിരുന്നു. ഇത് ഏറ്റാൽ നിമിഷങ്ങൾക്കകം മരണം സംഭവിക്കുമായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളക്കാർക്ക് ഏറ്റവും പേടിയുണ്ടായിരുന്നതും ഈ അമ്പുകളെയായിരുന്നു.
-
പനമരം കോട്ടയിലെ പോരാട്ടം: 1802 ഒക്ടോബർ 11-ന് ചന്തുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 175 കുറിച്യർ കോട്ട ആക്രമിച്ചു. കോട്ടയിലെ കാവൽക്കാരെ നിശബ്ദമായി വകവരുത്തി അകത്തുകടന്ന അവർ, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികരെ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കി. കോട്ടയിലുണ്ടായിരുന്ന തോക്കുകളും വെടിമരുന്നും അവർ പഴശ്ശിയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റി.
-
ചതിയിലൂടെയുള്ള അന്ത്യം: ബ്രിട്ടീഷുകാർ ചന്തുവിനെ പിടികൂടാൻ വലിയ ഇനാം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ വഞ്ചനയിലൂടെ പിടിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം തൂക്കുമരത്തിലേക്ക് നടക്കുമ്പോഴും ധീരത കൈവിട്ടിരുന്നില്ല. 1805 നവംബർ 15-ന് പനമരത്ത് വെച്ച് അദ്ദേഹത്തെ തൂക്കിലേറ്റി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യം കണ്ടുനിന്നവർ ഇന്നും വാമൊഴിയായി ആ കഥകൾ കൈമാറുന്നു. പനമരത്ത് കബനീ നദിക്കരയിൽ ഇന്ന് ചന്തുവിനായി ഒരു സ്മാരകമുണ്ട്.
എടച്ചേന കുങ്കൻ: വിപ്ലവത്തിന്റെ ബുദ്ധികേന്ദ്രം
പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു എടച്ചേന കുങ്കൻ. വെറുമൊരു പടത്തലവൻ എന്നതിലുപരി, ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം അസാമാന്യ കഴിവ് പ്രകടിപ്പിച്ചു.
-
കുടുംബ പശ്ചാത്തലം: വയനാട്ടിലെ എടച്ചേന തറവാട്ടിലെ അംഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കുങ്കന് പുറമെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരന്മാരും പഴശ്ശിപ്പടയിലെ സജീവ സാന്നിധ്യമായിരുന്നു.
-
ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറ: വയനാടൻ കാടുകളിലെ ഭൂപ്രകൃതിയെ എങ്ങനെ ബ്രിട്ടീഷ് തോക്കുകൾക്കെതിരെ ഉപയോഗിക്കാം എന്ന് കുങ്കൻ പഠിപ്പിച്ചു. പാറക്കെട്ടുകൾക്കും മരങ്ങൾക്കും പിന്നിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന് ആക്രമിക്കുന്ന ‘ഒളിപ്പോര്’ രീതി കമ്പനി സൈന്യത്തിന് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തി.
-
ഏകോപനം: നായർ പടയെയും കുറിച്യപ്പടയെയും മാപ്പിള പോരാളികളെയും ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കുങ്കന് കഴിഞ്ഞു. 1802-ൽ പനമരം കോട്ട പിടിച്ചെടുത്ത ശേഷം അദ്ദേഹം നടത്തിയ വിളംബരം കേട്ട്, ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അയ്യായിരത്തോളം ആളുകൾ ആയുധങ്ങളുമായി എത്തിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. 1805 നവംബർ 30-ന് പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞിട്ടും കുങ്കൻ പിൻവാങ്ങിയില്ല. എന്നാൽ ശത്രുക്കൾ അദ്ദേഹത്തെ വളഞ്ഞപ്പോൾ, “ഒരു വിദേശിയുടെ കൈകൊണ്ട് ഞാൻ മരിക്കില്ല” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം കഠാര നെഞ്ചിൽ തറച്ച് അദ്ദേഹം മരണം വരിച്ചു.
ദശരഥ ജാതകം ബൗദ്ധ ജാതകകഥകളിലെ ഒരു പ്രധാന കഥയാണ്, ഗൗതമ ബുദ്ധന്റെ മുൻജന്മത്തെ വിവരിക്കുന്നത്. ഇത് രാമായണത്തിന്റെ ബൗദ്ധ പതിപ്പ് എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പാലി ത്രിപിടകത്തിലെ ഖുദ്ദക നികായത്തിൽ (ജാതക അഥവനികയം) കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് രാമകഥയുടെ ഏറ്റവും പഴയ രൂപമായി പണ്ഡിതന്മാർ കണക്കാക്കുന്നു, ബ്രഹ്മണാധിപത്യ സൂചനകൾ ഇതിൽ കുറവാണ്. BC 6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബൗദ്ധ സാഹിത്യത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണിത്, രാമനാമത്തിന്റെ ആദ്യ രേഖയായി കരുതപ്പെടുന്നു. ദശരഥ ജാതകം ബൗദ്ധ ജാതകകഥകളിലെ 461-ാമത്തെ കഥയാണ്. ഭാരതീയ ഇതിഹാസങ്ങളിൽ രാമനും രാവണനും ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളായി വാഴ്ത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ബൗദ്ധ സാഹിത്യം ഇവരെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ പരിപ്രേക്ഷ്യത്തിലാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. വാല്മീകി രാമായണം ഒരു യുദ്ധകാവ്യമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ബൗദ്ധ പാഠങ്ങൾ ഇവരെ ജ്ഞാനാന്വേഷികളായ ‘ബോധിസത്വന്മാരായി’ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.
