ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മറാത്താ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ, ബിജാപൂർ സേനാനായകനായ അഫ്സൽ ഖാനും ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഈ ചരിത്ര സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും ഭീകരവും ദാരുണവുമായ ഒന്നാണ് അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ 63 ഭാര്യമാരുടെ കൊലപാതകം. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വീരവും അതേസമയം ദാരുണവുമായ ഒരു അധ്യായമാണ് ഇവർ തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെയും ധീരതയുടെയും കഥകൾക്കപ്പുറം, മനുഷ്യനൊരില്ലാത്ത ക്രൂരതയുടെയും ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും അടയാളങ്ങൾ ഈ ചരിത്രസംഭവത്തിന് പിന്നിലുണ്ട്.

 

ഭാരതചരിത്രത്തിൽ മറാത്താ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയം അടയാളപ്പെടുത്തിയ സുപ്രധാന വർഷമായിരുന്നു 1659. വളർന്നു വരുന്ന ശിവാജിയുടെ ശക്തിയെ എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ ബിജാപൂരിലെ ആദിൽ ഷാഹി സുൽത്താൻ തന്റെ ഏറ്റവും കരുത്തനായ സേനാനായകൻ അഫ്സൽ ഖാനെ നിയോഗിച്ചു. പർവ്വതസമാനമായ ശരീരപ്രകൃതിയും അളവറ്റ കായികബലവുമുള്ള ഖാൻ, ശിവാജിയെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടികൂടുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്താണ് യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളിലും കായികാഭ്യാസത്തിലും അഗ്രഗണ്യനായിരുന്ന അഫ്സൽ ഖാൻ വളരെ വലിയൊരു സൈന്യവുമായി പ്രതാപ്ഗഡിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടത്.

ജോത്സ്യൻ്റെ പ്രവചനവും ഖാൻ്റെ തീരുമാനവും

ഐതിഹ്യങ്ങൾ പ്രകാരം, ശിവാജിക്കെതിരെയുള്ള യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അഫ്സൽ ഖാൻ തന്റെ ഭാവി അറിയാനായി ഒരു ജോത്സ്യനെ സമീപിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഖാൻ പരാജയപ്പെടുമെന്നും അദ്ദേഹം ജീവനോടെ മടങ്ങിവരില്ലെന്നും ജോത്സ്യൻ പ്രവചിച്ചു.

ഈ പ്രവചനം കേട്ട ഖാൻ അങ്ങേയറ്റം അസ്വസ്ഥനായി. താൻ മരിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ തന്റെ 63 ഭാര്യമാരും മറ്റ് പുരുഷന്മാരുടെ അധീനതയിലാകുമെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ അവർ പുനർവിവാഹം കഴിക്കുമെന്നോ ഉള്ള ചിന്ത അദ്ദേഹത്തെ ക്രൂരമായ ഒരു തീരുമാനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

ദാരുണമായ കൂട്ടക്കൊല

താൻ മരിച്ചാലും തന്റെ ഭാര്യമാർ മറ്റാർക്കും അവകാശപ്പെട്ടവരാകരുത് എന്ന് തീരുമാനിച്ച ഖാൻ, അവരെ എല്ലാവരെയും വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു. ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം, ബിജാപൂർ നഗരത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു വലിയ കിണറിന് സമീപം വെച്ചാണ് ഈ ക്രൂരകൃത്യം നടന്നത്.

• കൊലപ്പെടുത്തിയ രീതി: ഖാൻ തന്റെ ഭാര്യമാരെ ഓരോരുത്തരെയായി കിണറ്റിലേക്ക് തള്ളിയിട്ട് മുക്കിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ സൈനികർ വാളുപയോഗിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തി.

• സാത്ത് ഖബർ (Sixty Graves): ബിജാപൂരിലെ (ഇന്നത്തെ വിജയപുര) ‘സാത്ത് ഖബർ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലം ഈ സംഭവത്തിന്റെ മൂകസാക്ഷിയായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒരേ നിരയിലായി ഏകദേശം 60-ലധികം കല്ലറകൾ കാണാം.

ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം

ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്:

1. ഭൗതിക തെളിവ്: ബിജാപൂരിലെ കല്ലറകൾ ഈ സംഭവത്തിന് ശക്തമായ തെളിവായി പലരും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. സാധാരണയായി ഒരു സൈന്യാധിപന്റെ ഭാര്യമാർക്കായി ഇത്രയധികം കല്ലറകൾ ഒരേ സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെടാറില്ല.

2. മനോഭാവം: അക്കാലത്തെ ചില ഭരണാധികാരികളുടെയും സൈന്യാധിപന്മാരുടെയും ക്രൂരമായ സ്വഭാവത്തെയും സ്ത്രീകളോടുള്ള അവരുടെ മനോഭാവത്തെയുമാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

3. മരണം: 1659 നവംബർ 10-ന് പ്രതാപ്ഗഡ് കോട്ടയുടെ അടിവാരത്തിൽ വെച്ച് നടന്ന കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ശിവാജി മഹാരാജാവ് അഫ്സൽ ഖാനെ വധിച്ചു. ജോത്സ്യൻ്റെ പ്രവചനം പോലെ തന്നെ ഖാൻ ആ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങി വന്നില്ല.

അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ അന്ത്യത്തെക്കുറിച്ചും ബിജാപൂരിലെ ആ ദാരുണമായ സ്മാരകത്തെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ ചരിത്രപരമായ വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു. പ്രധാനമായും പ്രതാപ്ഗഡ് യുദ്ധം, സാത്ത് ഖബർ എന്നീ രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം.

1659 നവംബർ 10-ന് പ്രതാപ്ഗഡ് കോട്ടയുടെ അടിവാരത്തിൽ വെച്ച് ശിവാജിയും അഫ്സൽ ഖാനും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ആയുധങ്ങളില്ലാതെ വരണമെന്നായിരുന്നു വ്യവസ്ഥയെങ്കിലും രണ്ടുപേരും തന്ത്രശാലികളായിരുന്നു. ഖാൻ തന്റെ വസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ ‘ബിച്വ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തേളിന്റെ ആകൃതിയുള്ള കഠാര ഒളിപ്പിച്ചു. ശിവാജി തന്റെ കൈപ്പത്തിക്കുള്ളിൽ ഭീകരമായ ‘വാഗ് നഖ്’ (പുലിനഖം) ഒളിപ്പിക്കുകയും വസ്ത്രത്തിനടിയിൽ ഇടുമ്പ് കവചം (Chilkhata) ധരിക്കുകയും ചെയ്തു.

കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കിടെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്ന മട്ടിൽ അഫ്സൽ ഖാൻ ശിവാജിയെ തന്റെ ഇടതുകൈകൊണ്ട് ചേർത്തുപിടിക്കുകയും വലതുകൈയിലെ കഠാര കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർശ്വഭാഗത്ത് കുത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ കവചം ധരിച്ചിരുന്നതിനാൽ ശിവാജി അത്ഭുതകരമായി രക്ഷപ്പെട്ടു. നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ശിവാജി തന്റെ കൈയിലുണ്ടായിരുന്ന പുലിനഖം ഉപയോഗിച്ച് അഫ്സൽ ഖാന്റെ വയർ കീറിമുറിച്ചു. പരിക്കേറ്റ ഖാനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനികർ രക്ഷപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശിവാജിയുടെ വിശ്വസ്തനായ സംഭാജി കാവജി ഖാന്റെ തലയറുത്തു.

1. പ്രതാപ്ഗഡ് യുദ്ധം (1659 നവംബർ 10)

ശിവാജി മഹാരാജാവിനെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടികൂടുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്താണ് അഫ്സൽ ഖാൻ ബിജാപൂരിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടത്.

• കൂടിക്കാഴ്ച: പ്രതാപ്ഗഡ് കോട്ടയുടെ അടിവാരത്തിൽ വെച്ച് സമാധാന ചർച്ചയ്ക്കായി ഇരുവരും കണ്ടുമുട്ടി. ആയുധങ്ങളില്ലാതെ വരണമെന്നായിരുന്നു നിബന്ധനയെങ്കിലും രണ്ടുപേരും കരുതലോടെയാണ് വന്നത്.

• ആക്രമണം: ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതിനിടെ അഫ്സൽ ഖാൻ തന്റെ കഠാര ഉപയോഗിച്ച് ശിവാജിയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ വസ്ത്രത്തിനടിയിൽ കവചം (Armor) ധരിച്ചിരുന്നതിനാൽ ശിവാജി രക്ഷപ്പെട്ടു.

• പ്രത്യാക്രമണം: നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ശിവാജി തന്റെ കൈയ്യിൽ ഒളിപ്പിച്ചിരുന്ന ‘വാഗ് നഖ്’ (പുലിനഖം) ഉപയോഗിച്ച് അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ വയർ കീറുകയും അദ്ദേഹത്തെ മാരകമായി പരിക്കേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

• അന്ത്യം: പരിക്കേറ്റ ഖാനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനികർ പല്ലക്കിൽ രക്ഷപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശിവാജിയുടെ സൈന്യാധിപനായ സംഭാജി കാവജി ഖാൻ്റെ തലയറുത്ത് യുദ്ധം അവസാനിപ്പിച്ചു.

2. സാത്ത് ഖബർ (Saath Kabar – 63 കല്ലറകൾ)

കർണാടകയിലെ ബിജാപൂരിലാണ് (ഇന്നത്തെ വിജയപുര) ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ സ്മാരകം അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ ക്രൂരതയുടെയും ഭയത്തിന്റെയും അടയാളമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.

• നിർമ്മാണം: തന്റെ മരണശേഷം ഭാര്യമാർ മറ്റൊരാളുടെയും കൂടെ പോകരുത് എന്ന ചിന്തയിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ശേഷം അവർക്കായി നിർമ്മിച്ച കല്ലറകളാണിവ.

• ഘടന: കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ വരിവരിയായിട്ടാണ് ഈ കല്ലറകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനടുത്തായി തന്നെയുണ്ട് ആ ദാരുണമായ സംഭവം നടന്ന കിണർ.

• ഏകാന്തത: ബിജാപൂരിലെ മറ്റ് പ്രശസ്തമായ സ്മാരകങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് (ഉദാഹരണത്തിന് ഗോൾ ഗുംബസ്) വളരെ വിജനമായ ഒരു പ്രദേശത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇന്നും ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ആ സ്ഥലത്തിന്റെ ഭീകരത അനുഭവപ്പെടുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

3. അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ ശവകുടീരം (പ്രതാപ്ഗഡിൽ)

ശത്രുവാണെങ്കിലും മരിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ മൃതദേഹത്തോട് ആദരവ് കാണിക്കണമെന്ന ഹൈന്ദവ ധർമ്മം ശിവാജി മഹാരാജാവ് പാലിച്ചു.

• അഫ്സൽ ഖാൻ കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം അടക്കം ചെയ്യാനും അവിടെ ഒരു ശവകുടീരം നിർമ്മിക്കാനും ശിവാജി ഉത്തരവിട്ടു.

• ഇന്നും മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സതാറ ജില്ലയിലുള്ള പ്രതാപ്ഗഡ് കോട്ടയ്ക്ക് സമീപം ഈ ശവകുടീരം കാണാം. ശത്രുവിനോട് പോലും കാണിച്ച ഈ മാന്യത ശിവാജിയുടെ മഹത്വമായി ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവും അഫ്സൽ ഖാനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച ആയുധങ്ങൾ വെറും യുദ്ധോപകരണങ്ങൾ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതി മാറ്റിയ നിർണ്ണായക വസ്തുക്കളാണ്. അവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:

1. ശിവാജി മഹാരാജാവിന്റെ ‘വാഗ് നഖ്’ (Wagh Nakh)

ശരീരത്തിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെക്കാവുന്നതും പുലിയുടെ നഖത്തിന് സമാനമായതുമായ ഈ ആയുധമാണ് അഫ്സൽ ഖാനെ നേരിടാൻ ശിവാജി പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചത്.

• എന്താണ് വാഗ് നഖ്?: ഉരുക്കുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച നാല് കൂർത്ത നഖങ്ങളും രണ്ട് വിരലുകളിൽ ഇട്ടുപിടിക്കാനുള്ള വളയങ്ങളുമുള്ള ഒരു ആയുധമാണിത്. ഇത് കൈപ്പത്തിക്കുള്ളിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെക്കാൻ സാധിക്കും.

• ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്?: ദീർഘകാലം ലണ്ടനിലെ വിക്ടോറിയ ആൻഡ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയത്തിൽ (Victoria and Albert Museum) ആയിരുന്നു ഈ ആയുധം സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ജെയിംസ് ഗ്രാന്റ് ഡഫിന് ഇത് സമ്മാനമായി ലഭിച്ചതായിരുന്നു.

• ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുന്നു: 2024 ജൂലൈയിൽ, മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിന്റെ പരിശ്രമഫലമായി ഈ വാഗ് നഖ് ലണ്ടനിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് (മൂന്ന് വർഷത്തെ ലോൺ വ്യവസ്ഥയിൽ) തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. നിലവിൽ ഇത് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സതാറയിലുള്ള (Satara) ചത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജ് മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

2. ബിച്വ (Bichuwa) – അഫ്സൽ ഖാൻ ഉപയോഗിച്ച കഠാര

കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കിടെ ശിവാജിയെ വധിക്കാൻ അഫ്സൽ ഖാൻ ഉപയോഗിച്ചത് ‘ബിച്വ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചെറിയ വളഞ്ഞ കഠാരയാണ്.

• തേളിന്റെ കൊടുക്കിന്റെ ആകൃതിയുള്ള (Bichu എന്നാൽ തേൾ) വളരെ മൂർച്ചയുള്ള ഒരു കഠാരയാണിത്.

• ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതിനിടെ ഖാൻ ഈ കഠാര ഉപയോഗിച്ച് ശിവാജിയുടെ വശങ്ങളിൽ കുത്തി. എന്നാൽ വസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ ശിവാജി ധരിച്ചിരുന്ന ഇടുമ്പ് കവചം (Chilkhata) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചു.

3. ഭവാനി വാൾ (Bhavani Talwar)

ശിവാജി മഹാരാജാവിന്റെ ഐതിഹാസികമായ വാളാണ് ‘ഭവാനി വാൾ’. അഫ്സൽ ഖാനുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ സമയത്ത് അടിയന്തര സാഹചര്യം നേരിടാൻ ശിവാജിയുടെ പക്കൽ ഈ വാളും ഉണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ സംഭാജി കാവജി അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ തലയറുത്തത് ഇത്തരം ഒരു വാൾ ഉപയോഗിച്ചാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ചരിത്രപരമായ പ്രത്യേകതകൾ

ഈ ആയുധങ്ങൾ ഇന്ന് ദേശീയ അഭിമാനത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണ്:

1. ബുദ്ധിശക്തി: ശാരീരികമായി തന്നെക്കാൾ കരുത്തനായ അഫ്സൽ ഖാനെ നേരിടാൻ കായികബലത്തേക്കാൾ ബുദ്ധിപരമായ തന്ത്രമാണ് (വാഗ് നഖ് പോലുള്ള ഒളിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങൾ) ശിവാജി ഉപയോഗിച്ചത്.

2. മ്യൂസിയങ്ങൾ: സതാറയിലെ മ്യൂസിയത്തിന് പുറമെ, പൂനെയിലെ രാജാ ദിങ്കർ കേൽക്കർ മ്യൂസിയത്തിലും അക്കാലത്തെ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സമാനമായ ആയുധങ്ങളുടെ വലിയ ശേഖരം കാണാൻ സാധിക്കും.

അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ 63 ഭാര്യമാരുടെ കഥ കേവലം ഒരു നാടോടിക്കഥയല്ല, മറിച്ച് ബിജാപൂരിലെ കല്ലറകൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ ദാരുണ സംഭവമായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. ശിവാജി മഹാരാജാവിന്റെ ധീരതയെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾക്കൊപ്പം തന്നെ, അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ ഈ ക്രൂരതയും ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം മറാത്ത സൈന്യം ബിജാപൂർ സൈന്യത്തെ വൻതോതിൽ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും പൻഹാല കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്സൽ ഖാൻ്റെ പതനം ഇന്ത്യയിലുടനീളം ശിവാജിയുടെ പേരും പ്രശസ്തിയും വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അഫ്സൽ ഖാന്റെ പതനം വെറുമൊരു വ്യക്തിയുടെ പതനമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അത് ഭയത്തിന്മേലുള്ള ധർമ്മത്തിന്റെ വിജയമായിരുന്നു. 63 ഭാര്യമാരെ കൊലപ്പെടുത്തിയ ഖാന്റെ ക്രൂരതയും, ആയുധബലത്തേക്കാൾ ബുദ്ധിബലം കൊണ്ട് വിജയിച്ച ശിവാജിയുടെ തന്ത്രങ്ങളും ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ മറക്കാനാവാത്ത ഏടുകളായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ വിജയം ‘ഹിന്ദവി സ്വരാജ്‘ എന്ന സ്വപ്നത്തിലേക്കുള്ള മറാത്തകളുടെ പ്രയാണം വേഗത്തിലാക്കി.